ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ

ନିଜ ସାଧନାରେ ସାଧକ ପ୍ରବର

ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ସାମନ୍ତ

ନୟାଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲା ଖଣ୍ଡପଡା ଥିଲ

ତୁମରି ଜନମ ପୀଠ ।

ପିତା ଶ୍ୟାମବନ୍ଧୁ ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ରରେ

ଥିଲେ ଯେ ଜ୍ଞାନୀ ପ୍ରବୀଣ

ଗଣିତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଜ୍ଞାନୀ ଶ୍ୟାମବନ୍ଧୁ

ପୁତ୍ରେ ଦେଇ ଥିଲେ ଜ୍ଞାନ ।

ବାର ବରଷରେ ଆକାଶ ବୁକୁର

କଥା ତୁମେ ଭାବୁଥିଲା

ଗ୍ରହ ନକ୍ଷତ୍ରଙ୍କ ଗତି ବିଧି କଥା

ତୁମ ମସ୍ତିଷ୍କରେ ଥିଲା ।

ଇଶ୍ଵର ପ୍ରଦତ୍ତ ଧୀ ଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ

କୃତିଦାସଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ

ଖେଳିବା ବୟସେ ଆକାଶକୁ ଚାହିଁ

ଗଣନାରେ ଥିଲ ବ୍ୟସ୍ତ ।

ଅନନ୍ତ ଆକାଶ ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ର

ଚଳମାନ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି

ଯାହା ଦେଖୁଥିଲ ତାହା ଲେଖୁଥିଲ

ତାଳପତ୍ର ପୋଥି ଧରି ।

ପ୍ରଭୁ ଦତ୍ତ ଶକ୍ତି ଧୀମତ୍ତା ଲଗାଇ

ବାଉଁଶ ନଳୀ ତିଆରି

ନିଜ ହାତେ ଗଢ଼ା ସାଧାରଣ ଯନ୍ତ୍ରେ

ଜାଣୁ ଥିଲ ମନ ଭରି ।

ଜାଣୁ ଥିଲ ପୁଣି ଗଣୁଥିଲ ତୁମେ

ପରୀକ୍ଷା ବି କରୁଥିଲ

ସିଦ୍ଧାନ୍ତେ ପହଞ୍ଚି ତାଳପତ୍ର ବୁକେ

ଲିଖନ ଯେ କରୁଥିଲ ।

ଜ୍ୟୋତି ବିଜ୍ଞାନର ପାଠକୁ ସାମନ୍ତେ

ହୃଦସ୍ଥ ଯେ କରିଥିଲ

ନିଜ ହାତେ ଗଢ଼ା କ୍ଷୁଦ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଟିରେ

ସବୁ ଜାଣି ପାରୁଥିଲ ।

ନିଜ ଚିନ୍ତାଶକ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ

କରିଥିଲ ଛୋଟ ବେଳୁ

ବାଧାବିଘ୍ନ ଯେତେ ଆସିଛି ତହିଁରେ

ହଟି ନାହଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସ୍ଥଳୁ ।

ଅସୀମତା ଥିଲା ଆତ୍ମବଳ ତବ

କେବେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇନ

ଧୀ- ଶକ୍ତି ବଳରେ ଏ ସାରା ବିଶ୍ଵରେ

ଦେଇଛ ବଡ଼ ପ୍ରମାଣ ।

ସବୁ ନାହିଁ ମଧ୍ୟେ ପଠାଣି ସାମନ୍ତ

ନିଜ ସାଧନା ବଳରେ

' ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ ' ପୁସ୍ତକେ ଯା' ବେଳେ

ବିରଳ ଏ ଦୁନିଆରେ ।

'ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ ' ପ୍ରତିଟି ଫର୍ଦ୍ଧରେ

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ର କଥା ଲେଖା

ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି

ଏହା ବି ବିଜ୍ଞାନ କଥା ।

ମହାମହୋପାଧ୍ୟାୟ ଉପାଧୀରେ ତୁମେ

ଭୂଷିତ ଯେ ହୋଇଥିଲ

ଧନ୍ୟ ହେ ପଠାଣୀ ଶେଷ ନିଶ୍ଵାସ ଯେ

ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ରେ ଛାଡ଼ି ଥିଲ ।

ହେ ସାଧନା ବୀର ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ପ୍ରତିଭା

ଉତ୍କଳ ଗର୍ବ ଗୌରବ

ନମନ କରୁଛି ଚରଣରେ ତବ

ହେ ଆମ ଦେଶ ସୌରଭ ।