ઝંખના

પોળનાં નાકે આવેલ ખખડધજ મકાન આગળ આવીને સાઈકલ પરથી ઉતરતાં–ઉતરતાં ટપાલીએ બુમ પાડી, ‘તેજસકાકા....તમારાં નામનો પત્ર છે.’

પત્ર શબ્દ સંભાળતાં જ એમનાં જીવમાં જીવ આવ્યો. ઝંખવાઈ ગયેલી આખોમાં હજારો સૂર્યનાં જેવી તેજસ્વીતા આવી. રૂક્ષ શરીરમાં જોબનવંતુ જોર આવ્યું. જીભ પર નમણું નામ આવીને અટકી પડ્યું.

‘પત્ર’ માત્ર આ શબ્દથી પેટ ભરાઈ ગયું હોય એમ ભોજન અરધું મૂકીને એમણે દરવાજા ભણી સફાળે ડગ માંડ્યા. બહાર આવતાં સુધીમાં તો કઈ કેટલાય અપ્રગટ વિચારો એમના દિલ અને દિમાગની ઘુમરીઓને રણકાવી ગયાં.

ટપાલી નજીક આવતાં જ એમનાથી બબડી પડયું, ’હાશ! આખરે જીવણ આવી ખરી! મારો તો ભવ સુધરી ગયો. વર્ષોની ઇંતેજારી આજે ફળી ખરી.

તેજસકાકાનાં મોઢે નામ સાંભળીને ટપાલીએ જીવણનો જ પત્ર છે એવું ઉચ્ચાર્યું. ને તે જ ઘડીએ પળવાર એ ફાટફાટ થતી જુવાનીમાં પહોચી ગયાં.

પત્ર હાથમાં લેતાં જ એમણે ઊંચેરા આકાશ તરફ નજર દોડાવી.

પરમપિતા પરમાત્માનો ઉમળકાભેર આભાર માન્યો.એમનાથી બબડી જવાયું, ’વાહ કુદરત વાહ! ઘરડે ઘડપણમાં તે મને જવાની પાછી આપી ખરી.’

તેઓ ઉમરમાં સિતેરનાં દાયકાને વટાવી ચુક્યા હતાં.

એકલાં હતાં. એકલતાં હતી. આડી–અવળી તિરાડો પડેલી દીવાલો હતી. ભીની ભીની પણ શુષ્ક થતી જતી કોઈની યાદ હતી. સંગાથમાં માત્ર સોનેરી ખ્વાબ હતું, જીવણ સાથે મરવાનું. બાકી જર્જરિત મકાન અને ચાર–પાંચ ભાંગ્યાતૂટ્યા હાંડલા સિવાય કશું જ નહોતું અંદર!

હા,ઉરમાં અજબ પ્રકારની જીજીવિષા હતી. મકાનમાં ચાર ઓરડા હતાં. તેમાં ત્રણ સ્મશાનવત બની ગયા હતાં. ને એકમાં એ આનંદથી વ્યથિત જીવન ગુજારતા હતાં.

તદ્દન બેઠા ઘાટનાં મકાનની જર્જરિત દીવાલો અંદર કોઈ જર્જરિત માણસ રહે છે એની ચાડી ખાતી હસતી હતી. પોળનાં નાકે જ આવેલું આ અત્યંત જર્જરિત મકાન આખી પોળની સુંદરતાને –ઘાટને ભરખી જતું હતું જાણે! છતાંય પોતાનાં માલિકની ખાતર જીવી રહ્યું હતું.

તેજસ પોતાનાં પિતાનું એકમાત્ર સંતાન હતો.

એ બાળપણથી લઈને યૌવનનાં ઉંબરાનાં પહેલાં પગથીયાં સુધી એમણે ખુબ જાહોજલાલી ભોગવી હતી. યુવાનીનાં ઉંબરે બીજો પગ મુકતાં જ એમનાં સબંધોની જિદગીમાં એક એવો ભયંકર વંટોળિયો ફુંકાઈ ગયો કે આજીવન કુંવારા રહેવાની ભીષ્મપ્રતિજ્ઞા લઈ બેઠાં.

વંશવેલો ટકાવી રાખવાં પિતાએ ખુબ મનાવ્યા પણ તેઓ કેમેય કરીને લગ્ન કરવા તૈયાર જ નહોતાં. લોહીનાં સંબંધ કરતાંય સ્નેહનો સંબંધ ઉંચો છે શાયદ! ઘસાઈ ગયેલા ચશ્માં આંખે વળગાડીને એમણે પત્ર ખોલવાં માંડ્યો. ખોલતાં પહેલા સો –સો બચીઓં ભરી. એ પત્ર નહીં પણ એમની જીવણ હતી જાણે.

અચાનક જીવણનો ચહેરો ભીની –ભીની થતી જતી આંખો આગળ મ્હોરવા લાગ્યો..

એ અતીતની યુવાનીમાં સરી પડ્યા. પોતે પહેલીવાર જીવણને ક્યાં મળ્યા હતાં એ યાદ આવ્યું. પ્રથમવાર એને જોઈ ત્યારે પારિજાતની જેમ કેવી ખીલતી હતી એ. જાણે હમણાં જ કળી ખીલી હોય એવી એની આભા હતી.

જીવણને જોઈને પોતે કેવાં શરમાઈ ગયાં હતાં એ યાદ આવ્યું. અબુધ નાદાનિયતમાં એ બંને કેવા તો એકમેકમાં ઓગળી ગયાં હતાં.

જિંદગીની પ્રથમ લાગણી પ્રથમ ચાહત-સ્નેહ મુલાકાતો, આનંદ-મસ્તી , ફુલોનાં ઉપવનમાં નાચતું –કૂદતું પતંગિયું હતું એ જિંદગી.

પ્રસંગે–પ્રસંગનાં વિચારે એ જવાન થતાં જતાં હતાં.

વિજોગની ઇંતજાર ભરી સ્થિતિમાં જે શરીર સાવ સાવ જર્જરિત થઈ ગયું હતું. એ શરીરમાં ઘડીકમાં કુંપળો ફુટી ને એ અડીખમ ઝાડ બની ગયું. જેના જવાથી રગેરગ સુકાઈને કોકડું થઈ જવા પડી હતી. એ રગમાં પ્રચંડવેગથી પડતાં ઝરણાંની જેમ લોહી દોડવાં પડ્યું હતું.

માત્ર વર્ષો પછી પોતાનાં જણનો પત્ર આવતા હૈયું આવું જવાન થવા લાગ્યું હતું તો એ જણ રૂબરૂ આંખ સામે આવીને ઊભું રહેશે ત્યારે હૈયું ક્યાંનું ક્યાં પહોંચી જશે.

અચાનક છાતીમાં પ્રચંડ સુનામી સર્જાઈ. મસ્તિષ્કમાં ધરતીકંપ થવા લાગ્યો.એ ઢગલો થઈ ને ભોય ઢળી પડ્યા. પત્ર ઉડીને કોઈ ખૂણામાં ભરાઈ ગયો. એમને જીવણની વિદાય યાદ આવી ગઈ. કેવા કેવા કોલ આપ્યા હતાં એને. ને કેવી એ પળવારમાં બધુય વિસરીને બીજા જોડે લગ્ન કરી ગઈ હતી. ને આજ લગીની જિદંગીમાં ન કોઈ વાવડ કે ના દેખા દીઘી. કેમ? કેવી હાલતમાં છોડી ગઈ ગઈ હતી એ? જાણે કોઈ સંબંધ જ નહોતો એમ!

જાણે એકવારનો એનો તેજસ મરી ગયો હોય એમ! અને એ પણ એ જરૂર આવશે એવી ઝંખનાએ મરી મરીને જીવી રહ્યા હતા .

જીવણનો વૃતાન્ત યાદ આવતાં એ ભાનમાં આવ્યાં. જીવણ ખુદ જીવન લઈને આવી છે, આ પત્ર રૂપે! એવું ભાન થતાં એમણે અતીતને ખંખેયોં. મારી નાખ્યો.

પત્ર વાંચવા માંડ્યો.

“તેજસ, તમારી સાથેની હસીન દુનિયા છોડીને જયારે નવીન જીંદગી સજાવવા અહીં આવી હતી, ત્યારે મનમાં સુખનાં –આનંદનાં પારાવાર સાગર લઈને આવી હતી. કિન્તુ સુખનું ગજું શું કે એ કોઈને આજીવન સુખી રાખી શકે? એ સુખ હવે દુઃખનો ભયંકર દાવાનળ બનીને હદયને પારાવાર દઝાડી રહ્યો છે. તમારો સ્નેહાળ સાનિધ્ય છોડીને ગઈ એ બદલ અફસોસ થઈ રહ્યો છે, ને તમને વિજોગની એકલતાભરી ગમગીન ગતમાં છોડતી ગઈ એનો અત્યારે ક્ષોભ અનુભવી રહું છું.

નાનપણમાં બાળપણ વીતી ગયું. કિશોરાવસ્થા તમારી સાથે આનંદમા ગાળી. ચડતી –જવાનીએ તમોને વિસરીને લગ્ન કરી લીધાં. સંસાર સુખ દુ:ખ માણ્યાં. ઘરડે ઘડપણ હવે ક્યાંય આરો નથી. પતિનાં મુત્યુ બાદ સંતાનોનાં ઘેર સંતાકુકડી બનીને જીવતી રહી. વખત આવ્યો ને સંતાનો ઘરડે ઘડપણમાં એકલાને મૂકી ગયાં. એ ગયા એ ગયાં. છેલ્લા ત્રણ વરસથી સંતાનોનું કોઈ પતુ ય નથી. જાણે હું નિ:સંતાન હોઉં એમ નિરાધાર બની ગઈ છું. આજે જીંદગીની એકલતામાં હવે મને આભાસ થાય છે કે મારા વગર તમોએ જીંદગી ને કેમ મનાવી રાખી હશે?

જીંદગી ઉન્માદમાં વિતાવી. ઘડપણ દુ:ખ આવી રહ્યું છે. આ છેલ્લી ક્ષણોમાં હદય સહારો ફંફોસ્તુ હતું. ને આજે અચાનક હોઠ પર તમારું નામ આવ્યું. અતીતને વિસરી જઈને તમારાં સામીપ્યમાં આયખું પૂરું કરવાં ઇચ્છુ છું .તમને દુ:ખ દીધાનાં અફસોસમાં તમારી સંગાથે રહેવા માગું છું.

ક્દાચ મને ખબર હોત કે સંતાનો આવા વંઠેલા નીકળશે. જિંદગીની સંધ્યાએ તમારા હુંફની જરૂર પડશે. એ જાણતી હોત તો કદાચ તમારાથી દુર થઈ ન હોત.”

‘ક્ષમા કરજો.'

પત્ર મળતાં જ મારાં સરનામે આવી ને મને લઈ જજો.’

- લિ. તમારી જીવણ

પત્ર વાંચતા વાંચતા તેજ્સકાકા તેજસ બનતાં જતાં હતાં. પત્ર ને પૂરો વાંચ્યા બાદ એ નાચી ઉઠયા. જાણે ભગવાન મળ્યો હોય! સાથે કબર બની ગયેલું એમનું ઘર આળસ મરડીને ઊભું થઈ ગયું નવા આગંતુકને વધાવવાં. જીંદગીની છેલ્લી ક્ષણમાં જેની ઝંખના હતી. એ જણનો પત્ર મળતાં જ એમનાં જીવમાં જીવ આવ્યો.

ને તેજસકાકાએ એ જ ઘડીએ જીવણ તરફ દોટ મૂકી.