ଆଖିଲୁହ

କେବେ କେବେ ଆଖିଲୁହ ହୋଇଥାଏ ସତ 

  ଆଉ କେବେ ଲାଗଇ ସିଏ ମିଛ, 

ବୁଝିବା ବଡ଼ କଷ୍ଟ ସେଇ ଲୁହକୁ 

  କହିଯାଏ କଥା, ଲାଗେ ଦର୍ପଣ କାଚ |

ଯେବେ ଛାତିରେ ଭରି ଅନେକ କୋହ 

  କରିବାକୁ ହୁଏ ହସିବାର କିଛି ଛଳନା, 

ସେହି ଆଖିଲୁହ ବାନ୍ଧି ହୋଇ ରହିଯାଏ 

  ଆଖିପତା କରି ଦିଏ ତାକୁ ଖେଳନା |

ବେଦନାର ବାର ବାର ଘାତ ପ୍ରତିଘାତ 

  ସହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ ସେହି ଆଖିଲୁହ, 

ଦେଖେ ଯେବେ ଘେରିଅଛି ତାକୁ ଖାଲି 

  ବନ୍ଧ ହୋଇ ମମତାର ମାୟା ମୋହ |

ସେହି ମମତା ଜାଲରେ ଧରାପଡେ ଯେବେ 

   ଯାତନା ଦେଉଥିବା ବେଦନା ଆଉ ଦୁଃଖ, 

ଆଖିଲୁହ ସବୁ ଦେଖେ, ତୁନି ପଡେ 

   ଆଶାରେ ଚାହିଁଥାଏ ପାଇବାକୁ କିଛି ସୁଖ |

ଯେବେ ଦେଖେ କିଛି ସୁଖକୁ ପାଖରେ 

  ଆଖିଲୁହ ସାଉଁଟି ନିଏ ତାକୁ ସବୁ, 

ଓଠରେ ଫୁଟାଇ ପୁଣି କିଛି ହସ 

  ଉଛୁଳେ ସେଇ ବନ୍ଧରୁ, ଟିକେ ବହିବାକୁ |

ବହିଯାଏ ଆଖିଲୁହ, କିଛି କଥା ମାନେନା 

   ଛୁଇଂଯାଏ ଓଠକୁ, କିଛି କଥା କୁହେନା, 

କିନ୍ତୁ ତାର ସେହି ନୀରବତା କହିଯାଏ 

   ଯାହା ସବୁ ଦେଖି, ବୁଝି ହୁଏନା |

ଦେଖି ସେହି ଆଖିଲୁହ କିଏ କହେ 

   ଝରୁଛି ଦେଖ ଆଖିରୁ ଆଷାଢ଼ ଶ୍ରାବଣ, 

କିଏ କହେ ମୂଲ୍ୟବାନ ମୋତି ବୋଲି 

   କିଏ କହେ, ସେଥିରେ ଲୁଚିଛି ସପନ |

କେତେ କେତେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅର୍ଥରେ 

   ବୁଝାଏ ସିଏ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମନକୁ, 

ଆଖି ସିଏ, କିଛି ଜାଣେ ନାହିଁ 

   ଧରି ରଖିଥାଏ ଖାଲି ସେହି ଆଖିଲୁହକୁ|

ସତେ ବଡ଼ ବିଚିତ୍ର ଏହି ଆଖିଲୁହ 

  କେବେ ବହିଯାଏ, ପୁଣି କେବେ ଶୁଖିଯାଏ, 

କେବେ ଲୁଚିଥାଏ ସିଏ କୋହ ଭିତରେ 

  କେବେ ଆଖିରେ ରହି ହସ ଫୁଟାଏ |

ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ଦିଏନାହିଁ ଧରା 

   ନିଜ ଇଛାରେ ବି ଯାଏନି ବୋହି, 

ଏହି ଆଖିଲୁହ ଲାଗେ ବଡ଼ ଦଗାଦିଆ 

  ଅଜଣା ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଯାଏ କହି |