સ્વ નો સાક્ષાત્કાર

સ્વ નો સાક્ષાત્કાર

માનવી આખી જિંદગી બહાર લૌકિક જગત તરફ જુએ છે—અહમ, સફળતા, ઓળખ, સન્માન, સંપત્તિ અને સંબંધોની શોધમાં. પરંતુ જે ક્ષણે એ અંદર ખુદના અંતર તરફ વળે છે, ત્યાંથી સાચી યાત્રા શરૂ થાય છે. આ આંતરિક યાત્રાનું નામ છે—સ્વ નો સાક્ષાત્કાર.

‘સ્વ’ એટલે માત્ર શરીર કે નામ નથી. સ્વ એ ચેતનાનું એ કેન્દ્ર છે, જ્યાંથી વિચારો કે ઈચ્છા જન્મે છે, ભાવનાઓ ઉદ્ભવે છે અને અનુભવોને અર્થ મળે છે. માણસ જ્યારે પોતાને માત્ર ભૂમિકા તરીકે ઓળખે છે—પિતા-માતા, પુત્ર-પુત્રી, પતિ -પત્ની, ભાઈ -બહેન, સાસુ -સસરા,લેખક-લેખિકા —ત્યારે તે,દુન્યવી દુવિધામાં  એ સ્વથી દૂર રહે છે. પરંતુ જ્યારે એ તેના અંતરને પૂછે છે, “આ બધાથી પર, પણ હું કોણ છું?” ત્યારે સ્વ-ચિંતનનો દીવો પ્રગટે છે.

સ્વ નો સાક્ષાત્કાર કોઈ એક દિવસની ઘટના નથી. એ ધીમે ધીમે થતી પ્રક્રિયા છે. જીવનમાં મળતી પીડા, નિષ્ફળતા, એકાંત અને મૌન—આ બધાં સ્વને ઓળખવા માટેના ગુરુ બની જાય છે. ઘણી વખત દુઃખ આપણને તોડતું નથી, પરંતુ અંદરથી ખોલી નાખે છે. એ ક્ષણે માનવી સમજે છે કે સુખ-દુઃખ આવનારા-જનારા છે, પણ જે એને અનુભવે છે, એ સ્થિર છે.

આ સાક્ષાત્કાર માટે મૌન અનિવાર્ય છે. બહારનો શોર શાંત થાય ત્યારે જ અંદરનો સ્વ સંભળાય છે. ધ્યાન, ચિંતન, પ્રાર્થના કે સર્જન—આ બધા માર્ગો સ્વ સુધી પહોંચાડે છે. જ્યારે વિચારની લહેરો થંભે છે, ત્યારે જે જાગૃતિ બાકી રહે છે, એ જ સ્વ છે.

સ્વ નો સાક્ષાત્કાર થયા પછી જીવન બદલાઈ જતું નથી, પરંતુ જીવન જોવાની દૃષ્ટિ બદલાઈ જાય છે. અપેક્ષાઓ ઓછી થાય છે, સ્વીકાર વધે છે. અન્ય પ્રત્યે કરુણા સ્વાભાવિક બની જાય છે, કારણ કે પોતાનું સ્વ ઓળખનારને દરેકમાં પોતાનો અંશ દેખાય છે.

અંતે, સ્વ નો સાક્ષાત્કાર કોઈ સિદ્ધિ નથી, પરંતુ એક સ્મૃતિ છે—કે આપણે જે શોધી રહ્યા હતા, એ તો હંમેશા આપણામાં જ હતું. બહારની દુનિયા બદલવા કરતાં, અંદરની જાગૃતિ બદલાય તો જીવન આપમેળે પ્રકાશિત બની જાય છે.

અંતે, સ્વનો સાક્ષાત્કાર એ કોઈ અંતિમ મંજિલ નથી, પરંતુ સતત ચાલતી યાત્રા છે. બહારની દુનિયા આપણને ક્ષણિક આનંદ કે દુઃખ આપે છે, પરંતુ અંદરનો સ્વ આપણને સ્થિરતા, શાંતિ અને કરુણાનું અખૂટ સ્ત્રોત આપે છે. જ્યારે માણસ પોતાના અંતરમાં પ્રકાશ શોધે છે, ત્યારે જીવનની દરેક ઘટના—સફળતા કે નિષ્ફળતા, સુખ કે દુઃખ—એક શિક્ષક બની જાય છે. આ જાગૃતિ સાથે જીવવું એટલે જીવનને ભાર નહીં, પરંતુ અખિલ બ્રહ્માંડનાં એક "અનંત" ઉત્સવ તરીકે માણવું.