લાઈબ્રેરી
પ્રોફાઈલ
ઉપહાર
ઉપહાર
ઉપહાર
સાંજ ધીમે ધીમે શહેર પર ઊતરી રહી હતી.
જૂના ઔદ્યોગિક વિસ્તારની બહાર આવેલી એક નાનકડી કાચની ફેક્ટરીમાં હજુ કામ ચાલુ હતું. દિવસભરની ગરમી પછી ભઠ્ઠીઓ ધીમે ધીમે ઠંડી પડી રહી હતી, છતાં હવામાં કાચ, ધુમાડા અને ગરમીની એક વિશિષ્ટ ગંધ તરતી હતી.
ફેક્ટરીનો માલિક રવેશ પોતાના કામમાં અત્યંત કડક માણસ હતો. આખું જીવન તેણે આગ અને કાચ વચ્ચે પસાર કર્યું હતું. કાચને આકાર આપતાં આપતાં કદાચ તેનું પોતાનું હૃદય પણ કાચ જેવું જ બની ગયું હતું—પારદર્શક, પરંતુ બરડ; સહેજ આઘાતે તૂટી જાય એવું.
તેની પત્ની માયા તેનાથી તદ્દન અલગ હતી.
માયાને નીતનવા રંગો ગમતા. સંગીત ગમતું. જીવનમાં નાની નાની ખુશીઓ શોધવી ગમતી.
અને કદાચ આ જ કારણથી તે ગોવિંદ તરફ આકર્ષાઈ હતી.
ગોવિંદ ફેક્ટરીમાં કામ કરતો નહોતો. તે શહેરમાં યોજાનારી કલા પ્રદર્શન માટે કાચની શિલ્પકૃતિઓ તૈયાર કરવા આવતો કલાકાર હતો. રવેશના વ્યવસાયમાં તેને માત્ર કાચ દેખાતો હતો, જ્યારે ગોવિંદને એ જ કાચમાં પ્રકાશ, રંગ અને જીવન દેખાતાં હતાં.
માયા અને ગોવિંદની મુલાકાતો વધતી ગઈ.
રવેશને શરૂઆતમાં કંઈ શંકા નહોતી.
પરંતુ પ્રેમ છુપાવી શકાય છે, તેની છાયા નહીં.
એક રાત્રે રવેશે માયાના રૂમમાં પડેલું એક નાનું કાચનું પંખી જોયું.
તેણે તેને હાથમાં લીધું.
પંખીની પાંખ પર નાની અક્ષરે લખેલું હતું—
“જેને ઉડતાં આવડે છે, તેને પિંજરો ગમતો નથી.”
રવેશ લાંબા સમય સુધી એ કાચના પંખીને જોતો રહ્યો.
પછી તેણે ધીમેથી તેને ટેબલ પર મૂકી દીધું.
તે રાત્રે તેણે માયાને કંઈ પૂછ્યું નહીં.
બીજા દિવસે પણ નહીં.
ત્રીજા દિવસે તેણે ગોવિંદને ફોન કર્યો.
“આજે રાત્રે ફેક્ટરીમાં આવીશ?”
ગોવિંદ થોડો અચકાયો.
“આટલી રાત્રે?”
“મારે તને એક વસ્તુ બતાવવી છે.”
---
રાત્રે ફેક્ટરી લગભગ ખાલી હતી.
મોટા હોલમાં માત્ર કેટલીક સુરક્ષિત ભઠ્ઠીઓ ધીમા તાપે સળગી રહી હતી. બહાર વરસાદ શરૂ થઈ ગયો હતો.
રવેશ ગોવિંદને ફેક્ટરીના પાછળના ભાગમાં આવેલા જૂના વર્કશોપ તરફ લઈ ગયો.
ત્યાં એક વિશાળ ભઠ્ઠી હતી, જે હવે ભાગ્યે જ ઉપયોગમાં લેવાતી.
રવેશે ભઠ્ઠી તરફ જોઈને કહ્યું,
“તને ખબર છે, ગોવિંદ, કાચની સૌથી મોટી ખાસિયત શું છે?”
ગોવિંદ ચૂપ રહ્યો.
“એ સુંદર લાગે છે.”
રવેશ થોડો થોભ્યો.
“પણ એ જ એની સૌથી મોટી કમજોરી છે.”
ગોવિંદે રવેશ તરફ જોયું.
“તમે મને અહીં શા માટે લાવ્યા છો?”
રવેશે ખિસ્સામાંથી એ જ નાનું કાચનું પંખી બહાર કાઢ્યું.
“આ તેં બનાવ્યું છે?”
ગોવિંદના ચહેરા પરનો રંગ ઊડી ગયો.
“હા.”
“માયાને આપ્યું?”
ગોવિંદે આંખો નીચે કરી.
“હા.”
થોડી ક્ષણો સુધી માત્ર વરસાદનો અવાજ સંભળાતો રહ્યો.
રવેશે પૂછ્યું,
“તું તેને પ્રેમ કરે છે?”
ગોવિંદે જવાબ આપ્યો નહીં.
પણ તેની ચુપ્પી જ જવાબ બની ગઈ.
રવેશે પંખીને હાથમાં ફેરવ્યું.
“મને તારા પ્રત્યે ગુસ્સો નથી, ગોવિંદ. માયા છે જ એવી... કે સૌને ગમે.”
ગોવિંદે આશ્ચર્યથી તેની તરફ જોયું.
“તો પછી... મારો શું દોષ?”
રવેશ હળવું હસ્યો.
“ક્યારેક માણસ ગુસ્સાથી વધારે ખતરનાક ત્યારે બને છે, જ્યારે તે પોતાના અંગત જીવનમાં ખૂબ દુઃખી હોય.”
ગોવિંદ એક પગ પાછળ ખસ્યો.
રવેશે ભઠ્ઠીનો દરવાજો ખોલ્યો.
અંદર લાલચટ્ટ તાપ વચ્ચે ઓગળેલો કાચ ધગધગી રહ્યો હતો.
“ગોવિંદ, જો તો ખરો,” રવેશે કહ્યું, “આગ કાચને નષ્ટ કરતી નથી. એ તેનું સ્વરૂપ બદલી નાખે છે.”
ગોવિંદે ધીમેથી કહ્યું,
“રવેશ, મારે હવે ઘેર જવું છે.”
રવેશે તેનો હાથ પકડી લીધો.
થોડી પળો માટે બંને વચ્ચે ખેંચતાણ થઈ.
ગોવિંદે પોતાને છોડાવવાનો પ્રયાસ કર્યો.
અચાનક રવેશનો હાથ છૂટી ગયો.
ગોવિંદ પાછળ ખસી ગયો.
રવેશ ભઠ્ઠીની સામે એકલો ઊભો રહ્યો.
તેની નજર હાથમાં રહેલા કાચના પંખી પર હતી.
“આ તારો માયાને આપેલો ઉપહાર છે ને?”
ગોવિંદે ધીમેથી કહ્યું,
“હા.”
રવેશે પંખી ગોવિંદ તરફ ફેંક્યું.
“તો લઈ જા.”
ગોવિંદે પંખી પકડી લીધું.
રવેશે આગળ કહ્યું,
“અને માયાને પણ.”
ગોવિંદ સ્તબ્ધ થઈ ગયો.
“શું?”
“હું કોઈને પિંજરામાં રાખવા માંગતો નથી.”
રવેશની આંખોમાં હવે ગુસ્સો નહોતો.
માત્ર થાક હતો.
“પણ એક વાત યાદ રાખજે—જે વસ્તુ આપણને મોહિત કરે છે, એ ક્યારેક આપણું બધું લઈ પણ જઈ શકે છે.”
ગોવિંદ કંઈ બોલ્યો નહીં.
તે ધીમેથી બહાર નીકળી ગયો.
રવેશ લાંબા સમય સુધી ભઠ્ઠી સામે ઊભો રહ્યો.
પછી તેણે ટેબલ પર પડેલું કાચનું એક નાનું ટુકડું હાથમાં લીધું.
ફેક્ટરીના અંધકારમાં પણ તેમાં તેને પોતાનું પ્રતિબિંબ દેખાયું.
તૂટેલું.
વિકૃત.
અજાણ્યું.
તેના હોઠ પર એક કડવું સ્મિત આવ્યું.
“હું ખુદ જ આપીશ... મારી જાતને ઉપહાર.”
તે ધીમેથી બોલ્યો.
બહાર વરસાદ વધુ જોરથી વરસી રહ્યો હતો.
રવેશની અંદર પણ એક ભઠ્ઠી સળગી રહી હતી.
ધોધમાર વરસાદ જાણે આખી દુનિયાની આગ બુઝાવી શકે તેમ હતો, પરંતુ તેના હૃદયમાં સળગેલી આગ માટે એ વરસાદ પણ અસમર્થ હતો.
રવેશે ધીમે ધીમે ભઠ્ઠી તરફ પગલાં ભર્યાં.
એક ક્ષણ માટે તે અટક્યો.
તેની આંખો સામે માયાનો ચહેરો આવ્યો.
પછી ગોવિંદનો.
અને પછી એ નાનું કાચનું પંખી.
તેના હોઠ પર ફરી એકવાર સ્મિત આવ્યું.
“ઉડજે...”
તે ખૂબ ધીમેથી બોલ્યો.
“હવે કોઈ પિંજરો નથી.”
આટલું કહી તેણે ભઠ્ઠીના ધગધગતા મુખ પાસે પડેલું લાંબું લોખંડનું સાધન હાથમાં લીધું.
થોડી ક્ષણો પછી તેણે ઓગળેલા કાચમાં પોતાનું પ્રતિબિંબ જોયું.
આ વખતે પ્રતિબિંબ તૂટેલું નહોતું.
તે આખું હતું.
રવેશે આંખો બંધ કરી.
અને પછી...
ભઠ્ઠીની ધગધગતી ગરમીમાં તે આગળ ઝૂક્યો.
બહાર વરસાદ વરસતો રહ્યો.
ફેક્ટરીની અંદર માત્ર આગનો અવાજ હતો.
બીજા દિવસે સવારે ભઠ્ઠી ઠંડી પડી ત્યારે કામદારોને ત્યાં કાચના ઢગલા વચ્ચે એક નાનું, પારદર્શક પંખી મળ્યું.
પંખીની પાંખ પર લખેલું હતું—
“જેને ઉડતાં આવડે છે, તેને પિંજરો ગમતો નથી.”
અને તેની નીચે...
એક જ શબ્દ હતો—
“ઉપહાર"..
