લાઈબ્રેરી
પ્રોફાઈલ
વીતી વાત.
વીતી વાત.
વીતી વાત
કનૉટ પ્લેસની એ વરસાદી સવાર હતી. હોટેલની વિશાળ કાચની બારી પર વરસાદનાં ટીપાં ટપકી રહ્યાં હતાં. બહારની ભીની સડકો અને અંદર પ્રસરી રહેલી કોફીની સુગંધ વાતાવરણને એક અનોખી હૂંફ આપી રહ્યાં હતાં.
બરાબર સાડા દસ વાગ્યે હોટેલનો દરવાજો ખૂલ્યો અને મનુ માણેક અંદર આવ્યો.
રોજની જેમ જ એણે હોટેલના ખૂણામાં આવેલી પોતાની મનપસંદ ટેબલ તરફ નજર કરી અને ત્યાં જઈને બેઠો. પરંતુ આજે એના ચહેરા પર રોજ જોવા મળતું હળવું સ્મિત નહોતું. આંખોમાં જાણે કોઈ જૂની યાદનો ભાર હતો.
કાઉન્ટર પર ઊભેલી મંજુની નજર એના ચહેરા પર પડી. મનુની આદતોથી પરિચિત મંજુ સમજી ગઈ કે આજે કંઈક તો એવું છે જે એને અંદરથી પરેશાન કરી રહ્યું છે.
એણે કોઈની રાહ જોયા વગર બ્લૅક કોફીનો કપ અને મનુને ભાવતી કુકીઝની પ્લેટ તૈયાર કરી. પછી બંને લઈને એની ટેબલ તરફ આગળ વધી.
“આજે થોડા મોડા પડ્યા, મનુજી!” કોફીનો કપ ટેબલ પર મૂકતાં એણે હળવા સ્મિત સાથે કહ્યું, “બહારનો વરસાદ તો જાણે કોઈ જૂની યાદોને જગાડવા બેઠો છે. શું કહો છો? આજે કોફી સાથે થોડી વાતો પણ થઈ જાય?”
મનુએ ઉપર જોયું. એના ચહેરા પર ક્ષણભર માટે સ્મિત ઝબક્યું.
“મંજુજી, ક્યારેક એવું બને છે કે મનમાં એટલી બધી વાતો ભરાઈ જાય છે કે કોઈને કહેવાનું મન થાય, પણ સાંભળનાર કોઈ મળતું નથી. આજે સવારથી જ ભૂતકાળની કેટલીક યાદો અને આવતીકાલની ચિંતાઓ મનને ઘેરી વળી છે. એટલે થયું કે અહીં આવીને થોડી શાંતિ મેળવી લઉં.”
મંજુ થોડી ક્ષણો એની સામે ઊભી રહી. પછી જાણે કોઈ સહજ પ્રેરણાથી સામેની ખુરશી પર બેસી ગઈ.
“મનુજી, એક વાત કહું? વીતી ગયેલી વાતોને વારંવાર યાદ કરીને દુઃખી થવાનો કોઈ અર્થ નથી. ભૂતકાળ આપણને કંઈક શીખવવા માટે હોય છે, આખી જિંદગી એની સજા ભોગવવા માટે નહીં. અને ભવિષ્યની ચિંતા કરીને આજનો દિવસ પણ શા માટે બગાડવો? આવતીકાલે શું થશે એ તો કોઈ જાણતું નથી. આપણા હાથમાં તો આજની ક્ષણ જ છે.”
મનુ એની વાત ધ્યાનથી સાંભળતો રહ્યો.
“વાત તો તમારી સાચી છે, મંજુજી. પણ મનને સમજાવવું એટલું સહેલું ક્યાં છે?”
“સાચું છે. મનને સમજાવવામાં સમય લાગે. પણ ક્યારેક કોઈની સાથે બે ઘડી વાત કરી લેવાથી પણ મનનો ભાર હળવો થઈ જાય છે.”
મનુએ કોફીનો ઘૂંટ ભર્યો. એને પહેલી વાર લાગ્યું કે આ હોટેલમાં આવવાનું કારણ માત્ર કોફી નહોતું. અહીં કોઈ હતું, જે એની વાત સાંભળતું હતું; કોઈ એવું, જેની સામે એને પોતાના મનની વાત કહેવા માટે શબ્દો શોધવા પડતા નહોતા.
એ દિવસથી બંને વચ્ચેની વાતચીત થોડી વધુ આત્મીય બની.
હવે મનુ રોજ કોફી પીવા આવતો ત્યારે ક્યારેક પોતાના જીવનની જૂની વાતો કરતો, તો ક્યારેક આજુબાજુ બનતી સામાન્ય ઘટનાઓ પર હળવી ચર્ચા કરતો. મંજુ પણ પોતાની વાતો એની સાથે વહેંચવા લાગી.
ક્યારેક મનુ આવવામાં મોડું કરે તો મંજુની નજર વારંવાર દરવાજા તરફ જતી. અને જે દિવસે મંજુ હોટેલમાં હાજર ન હોય, એ દિવસે મનુને કોફીનો સ્વાદ પણ થોડો જુદો લાગતો.
કોઈએ કશું કહ્યું નહોતું, છતાં બંને વચ્ચે એક અદૃશ્ય લાગણીનો તંતુ બંધાઈ રહ્યો હતો.
***
એક સાંજે હોટેલમાં ગ્રાહકોની ભીડ ઓછી હતી. મનુએ કોફી પૂરી કરી અને ટેબલ પર એક નાનું કવર મૂક્યું.
પ્લેટ લેવા આવેલી મંજુએ કવર તરફ જોયું.
“આ શું છે, મનુજી?”
“તમારા માટે એક નાની ભેટ છે. પણ એક વિનંતી છે—હોટેલનું કામ પૂરું થયા પછી જ ખોલજો.”
“એવું તે શું છે?” મંજુએ કુતૂહલથી પૂછ્યું.
“એ તો કવર ખોલશો ત્યારે જ ખબર પડશે!”
મનુ હસ્યો અને ત્યાંથી નીકળી ગયો.
રાત્રે હોટેલ બંધ થયા પછી મંજુએ ઉત્સુકતાથી કવર ખોલ્યું. અંદર કનૉટ પ્લેસના એક નાટ્યગૃહમાં ભજવાતા નાટકની બે ટિકિટો હતી. સાથે એક નાનકડી ચિઠ્ઠી પણ હતી.
તેમાં લખ્યું હતું:
“મંજુજી,
ભૂતકાળને થોડો વિરામ આપીને અને ભવિષ્યની ચિંતા બાજુ પર મૂકીને, શું આપણે આ રવિવારની સાંજ સાથે વિતાવી શકીએ?
કદાચ આ પણ એક એવી યાદ બની રહે, જેને યાદ કરતાં ચહેરા પર સ્મિત આવી જાય.
— મનુ”
ચિઠ્ઠી વાંચતાં મંજુના ચહેરા પર સ્મિત આવી ગયું. એણે ચિઠ્ઠી ફરી વાંચી અને પછી કાળજીપૂર્વક પોતાના બ્લાઉઝમાં સંભાળીને મૂકી દીધી.
પરંતુ રવિવાર નજીક આવતો ગયો તેમ એના મનમાં એક અજાણ્યો સંઘર્ષ શરૂ થયો.
મંજુ વિધવા હતી. પતિના અચાનક અવસાનથી એની જિંદગીમાં જે ખાલીપો સર્જાયો હતો, એમાંથી બહાર આવતાં એને લાંબો સમય લાગ્યો હતો. શરૂઆતમાં તો એને લાગતું કે જીવનનો એક મોટો અધ્યાય પૂરો થઈ ગયો છે. પછી ધીમે ધીમે એણે પોતાની જાતને સંભાળી, નોકરીમાં મન પરોવ્યું અને એકલાં જીવતાં શીખી ગઈ.
એણે પોતાના મનમાં એક સંકલ્પ કર્યો હતો—એક ભવમાં બે ભવ નહીં કરવા.
એનો અર્થ એવો નહોતો કે એના જીવનમાં લાગણીઓ માટે કોઈ સ્થાન નહોતું. મનુ સાથે વાત કરતાં એને જે શાંતિ મળતી હતી, એનો એણે ક્યારેય ઇનકાર કર્યો નહોતો. મનુની હાજરી એને ગમતી હતી. એની વાતો સાંભળવી ગમતી હતી. ક્યારેક મનુની રાહ જોતી વખતે પોતાના ચહેરા પર સ્મિત આવી જતું, એ વાત પણ એ પોતાનાથી છુપાવી શકતી નહોતી.
પરંતુ શું આ લાગણીને એ પોતાના જીવનમાં એક નવા સંબંધનું નામ આપવા તૈયાર હતી?
એનો જવાબ એની પાસે નહોતો. અથવા કદાચ જવાબ હતો, પણ એ સ્વીકારવો એને મુશ્કેલ લાગતો હતો.
છેવટે એણે નિર્ણય કર્યો કે મનુને પોતાની મર્યાદા સ્પષ્ટ જણાવી દેવી જોઈએ.
***
રવિવારની સાંજ આવી.
નાટ્યગૃહની બહાર મનુ સમય કરતાં થોડો વહેલો આવી ગયો હતો. વરસાદ હજી પણ હળવેથી વરસી રહ્યો હતો. રસ્તાની લાઇટો વરસાદનાં ટીપાંમાં ઝગમગતી હતી.
થોડી વારમાં મંજુ ત્યાં આવી પહોંચી.
એણે કોઈ ખાસ શણગાર કર્યો નહોતો. ચહેરા પર હંમેશનું સૌમ્ય સ્મિત પણ નહોતું. એના હાથમાં પેલું કવર હતું.
“આવો, મંજુજી!” મનુએ આનંદથી કહ્યું, “ચાલો, નાટક શરૂ થવાનો સમય થઈ ગયો છે.”
મંજુએ કોઈ જવાબ આપ્યા વગર કવરમાંથી ટિકિટો કાઢી અને મનુના હાથમાં મૂકી દીધી.
મનુ આશ્ચર્યથી એની સામે જોઈ રહ્યો.
“શું થયું, મંજુજી? કંઈ તકલીફ છે?”
મંજુએ નજર નીચી કરી. થોડી ક્ષણો મૌન રહ્યા પછી એ બોલી.
“મનુજી, તમે મને જે માન, હૂંફ અને આત્મીયતા આપી છે, એ માટે હું તમારી આભારી છું. તમારા સાથમાં મને ઘણી વાર એવું લાગ્યું છે કે મારી વાત સાંભળનાર કોઈક છે. પણ મારે તમને એક વાત કહેવી છે.”
મનુ ગંભીર થઈને એની સામે જોતો રહ્યો.
“હું એક વિધવા છું. મારા પતિની યાદો આજે પણ મારા જીવનનો એક ભાગ છે. એમના ગયા પછી મેં ખૂબ મુશ્કેલીથી મારી જાતને સંભાળી છે. ત્યાર પછી મેં નક્કી કર્યું હતું કે મારે એક ભવમાં બે ભવ નથી કરવા.”
એની આંખોમાં ભીનાશ ઊતરી આવી.
“મનુજી, તમારા પ્રત્યે મારા મનમાં આદર છે, લાગણી પણ છે. પરંતુ હું આ લાગણીને લગ્ન કે નવા દાંપત્યજીવન સુધી લઈ જવા માગતી નથી. હું તમને કોઈ ખોટી આશા આપવા નથી માગતી. તેથી જ આજે આ ટિકિટો પાછી આપવા આવી છું.”
મનુ થોડી ક્ષણો સુધી કશું બોલી શક્યો નહીં.
એના મનમાં ક્યાંક એક નાની આશા બંધાઈ હતી. મંજુના શબ્દોએ એ આશાને ચોક્કસ ઠેસ પહોંચાડી હતી. પરંતુ એની સામે ઊભેલી સ્ત્રીની આંખોમાં જે સંકોચ અને પ્રામાણિકતા હતી, એ જોઈને મનુને સમજાયું કે આ નિર્ણય એની સામેની કોઈ નારાજગીમાંથી જન્મ્યો નહોતો. એ તો મંજુએ પોતાની જાત સાથે કરેલો એક સંવાદ હતો.
મનુએ ટિકિટો હાથમાં રાખી અને ધીમેથી કહ્યું:
“મંજુજી, તમારી વાત સાંભળીને મને થોડું દુઃખ થયું છે, એ વાત છુપાવીશ નહીં. પણ તમારી પસંદગીનો આદર કરવો એ પણ મારા માટે એટલું જ જરૂરી છે.”
મંજુએ પહેલી વાર એની આંખોમાં સીધી નજર કરી.
મનુ આગળ બોલ્યો:
“મારા મતે પ્રેમનો અર્થ માત્ર કોઈની સાથે જીવન વિતાવવાની ઇચ્છા નથી. કોઈ વ્યક્તિ આપણા જીવનમાં આવે અને આપણને થોડા વધુ સારા માણસ બનાવી જાય, તો એ સંબંધનું પણ પોતાનું મૂલ્ય છે. તમે જે નિર્ણય લીધો છે, એ તમારો અધિકાર છે. હું તમને મારી ઇચ્છા પ્રમાણે જીવવા માટે મજબૂર કેવી રીતે કરી શકું?”
મંજુની આંખમાંથી એક આંસુ સરી પડ્યું.
“તો પછી, મનુજી, આપણી મિત્રતા...?”
“એનો નિર્ણય આપણે બંને મળીને કરી શકીએ. જો તમને અનુકૂળ હોય, તો આપણી કોફીની ટેબલ તો હજી છે જ! ત્યાં વાતો પણ થશે, હાસ્ય પણ હશે અને ક્યારેક મન ભારે હશે તો એ પણ વહેંચી શકીશું. કોઈ અપેક્ષા વગર, કોઈ દબાણ વગર.”
મનુના ચહેરા પર હળવું સ્મિત આવ્યું.
“હા, એક શરત છે.”
મંજુએ આશ્ચર્યથી પૂછ્યું, “હવે કઈ શરત?”
“તમારા દુઃખનું પોટલું રોજ મારી પાસે મૂકવાનું નહીં ભૂલતાં. મિત્રતામાં એક જ વ્યક્તિનું પોટલું ભારે હોય એવું થોડું ચાલે? ક્યારેક મારું પોટલું પણ તમારે ઉપાડવું પડશે!”
મંજુ હસી પડી. એની આંખોમાં હજી ભીનાશ હતી, પણ એ ભીનાશમાં હવે હળવાશ ભળી ગઈ હતી.
“એ તો મને મંજૂર છે, મનુજી.”
બંને થોડો સમય ત્યાં ઊભાં રહ્યાં. પછી એકબીજાને વિદાય આપીને પોતપોતાના રસ્તે ચાલ્યાં.
એ સાંજે નાટક જોવાયું નહીં, પરંતુ બંનેના જીવનમાં એક નવા સંબંધની સમજણનો પડદો જરૂર ખૂલ્યો.
***
એ પછી પણ કનૉટ પ્લેસની એ જ હોટેલમાં રોજ સવારે સાડા દસ વાગ્યે મનુ આવતો રહ્યો. મંજુ એની મનપસંદ બ્લૅક કોફી અને કુકીઝની પ્લેટ લઈને આવતી રહી.
બંને વચ્ચે વાતો થતી રહી. ક્યારેક ભૂતકાળની, ક્યારેક વર્તમાનની, તો ક્યારેક એવી નાની-નાની વાતોની, જેને કોઈ ખાસ નામ આપવાની જરૂર નહોતી.
મનુના મનમાં મંજુ પ્રત્યેની લાગણી એકાએક ગાયબ થઈ ગઈ નહોતી. લાગણીઓ કોઈ સ્વિચ નથી કે ઇચ્છા થાય ત્યારે બંધ કરી શકાય. પરંતુ એણે પોતાની લાગણીને મંજુ પર કોઈ બોજ બનવા દીધી નહીં.
મંજુએ પણ મનુની આત્મીયતાને પોતાના જીવનમાં એક સુંદર મિત્રતાનું સ્થાન આપ્યું.
બહાર વરસાદ પડતો, ક્યારેક અટકી જતો, તો ક્યારેક ફરી શરૂ થતો. સમય પણ એવી જ રીતે વહેતો રહ્યો.
એક દિવસ કોફીની ચુસ્કી લેતાં મનુએ મંજુને પૂછ્યું:
“મંજુજી, તમને ક્યારેય એવું નથી લાગતું કે કેટલીક વાતો ભૂતકાળમાં મૂકવાને બદલે એમને એક નવી રીતે જીવવી જોઈએ?”
મંજુએ સ્મિત સાથે જવાબ આપ્યો:
“લાગે છે, મનુજી. પણ દરેક નવી વાતનો અર્થ નવો સંબંધ જ હોય એવું તો નથી ને? કેટલીક વાતો મિત્રતામાં પણ સુંદર રીતે જીવી શકાય છે.”
મનુએ સ્વીકારમાં માથું હલાવ્યું.
બારીની બહાર વરસાદનાં છેલ્લાં ટીપાં ખરી રહ્યાં હતાં. મંજુએ ખાલી કપ ઉપાડ્યો અને મનુએ પોતાની ડાયરી બંધ કરી.
જીવનમાં કેટલીક મુલાકાતો અધૂરી રહી જાય છે, પરંતુ એનો અર્થ એવો નથી કે એ નિરર્થક હતી. કેટલીક લાગણીઓ સંબંધનું નામ પામતી નથી, છતાં હૃદયમાં એક સુંદર સ્થાન મેળવી લે છે.
મનુ અને મંજુ માટે પણ એ જ સત્ય હતું.
એમની વચ્ચે પ્રેમ હતો કે મિત્રતા—એનો કોઈ ચોક્કસ જવાબ શોધવાની હવે જરૂર રહી નહોતી. બંનેએ એકબીજાની લાગણીઓને ઓળખી હતી, એકબીજાના નિર્ણયનો આદર કર્યો હતો અને એમાંથી એક એવો સંબંધ રચ્યો હતો, જેમાં અપેક્ષા કરતાં સમજણ અને અધિકાર કરતાં આદરનું મહત્ત્વ વધારે હતું.
કેટલીક વાતો વીતી જાય છે, પણ એમની હૂંફ ક્યારેય ઓસરતી નથી.
એ જ હતી મનુ અને મંજુની "વીતી વાત".
