કુસ્તી

કુસ્તી.

પ્રોબ ~ ખોટી તારીખ




લાહોરના જાણીતા 'અનારકલી' બજારની ગલીઓમાંથી ડિસેમ્બર મહિનાની હળવી ગુલાબી ઠંડી અને સાંજના ઝાંખા અજવાળા વચ્ચે કાસમ મિયાં પોતાની જૂની મોટરસાઇકલના ફાટેલા સાયલેન્સરના અવાજ સાથે મમતા બેગમના ઘરના દરવાજે આવી પહોંચ્યા.

કાસમ મિયાં એટલે વ્યવસ્થિતપણું અને નિયમિતતાનું બીજું નામ. ખિસ્સામાં હંમેશાં રહેતી ડાયરી અને કાંડા પર બંધાયેલી ઇન્ડિયાથી આયાત કરેલી જૂની 'HMT' ઘડિયાળ તેમના જીવનનાં બે અવિભાજ્ય અંગ હતાં. તેમની નજરે ઘડિયાળનો કાંટો ક્યારેય ખોટો પડતો નહીં અને ડાયરીમાં નોંધાયેલી તારીખ ક્યારેય ખોટી હોઈ શકે નહીં!

મમતા બેગમે દરવાજો ખોલ્યો. ચહેરા પર હળવું સ્મિત અને હાથમાં ચાની કીટલી હતી. જોકે આજે તેમની આંખોમાં એક અજાણી ચિંતા વણાયેલી હતી.

"આવો કાસમ મિયાં, કેમ આજે મોડા પડ્યા?"

મમતા બેગમે ટેબલ પર મૂકેલા કપમાં ચા રેડતાં પૂછ્યું.

કાસમ મિયાંએ ખિસ્સામાંથી રૂમાલ કાઢીને પહેલાં ચશ્માં સાફ કર્યાં. પછી ગંભીર અવાજે બોલ્યા,

"મોડો નથી પડ્યો, મમતા બેગમ! સમય તો એની જ ગતિએ ચાલે છે, પણ આજનો દિવસ જ કંઈક ગોટાળાવાળો છે. આ કૅલેન્ડર બનાવનાર કોઈ અક્કલના દુશ્મન લાગે છે!"

"કેમ ભાઈ? શું થયું વળી તમારા કૅલેન્ડરને?"

મમતા બેગમે ચાનો કપ આગળ ધરતાં પૂછ્યું.

"વાત એમ છે કે આજે ઘરમાં બેઠાં બેઠાં મેં મારી ડાયરી અને દીવાલ પર લટકાવેલું નવું કૅલેન્ડર સરખાવ્યું. મારી ડાયરી કહે છે કે આજે 31 ઑક્ટોબર છે, જ્યારે કૅલેન્ડર પ્રમાણે નવેમ્બર શરૂ થઈ ગયો છે! હવે તમે જ કહો, કોની વાત સાચી માનવી?"

કાસમ મિયાંએ ચાનો કપ હાથમાં લેતાં ફરી ઉમેર્યું,

"વળી, સૈયદવાડામાં રહેતા મારા પાડોશી રઝાકભાઈ કહેતા હતા કે આવતીકાલે રવિવાર છે. એટલે આજે શનિવાર હોવો જોઈએ. પણ મારી ડાયરીમાં તો આજે રવિવાર લખ્યો છે! હવે આટલા બધા પુરાવા વચ્ચે માણસે કોના પર વિશ્વાસ કરવો?"

મમતા બેગમ ખડખડાટ હસી પડ્યાં.

"અરે કાસમ મિયાં! તમે પણ હદ કરો છો. ડાયરી અને કૅલેન્ડરની માથાકૂટમાં પડવા કરતાં પહેલાં ચા પીઓ. આ લહેજતદાર ચા ઠંડી થઈ જશે એની ચિંતા કરો."

"ના, મમતા બેગમ! આ માત્ર કૅલેન્ડરની વાત નથી. આ તો સમયની અરાજકતા છે!"

કાસમ મિયાંએ ગંભીરતાથી આંગળી ઊંચી કરી.

"આજે તારીખ ખોટી પડે છે, કાલે મહિનો ખોટો પડશે અને પરમ દિવસે વરસ જ બદલાઈ જશે તો? મારી સરકારી પેન્શનના દસ્તાવેજોમાં જન્મતારીખ પણ બદલાઈ જશે તો? કાલે સવારે હું યુવાન થઈને બહાર નીકળું અને લોકો મને જોઈને પૂછે કે 'અરે ભાઈ, તમે કયા જમાનાના છો?' તો મારે શું જવાબ આપવો?"

આ સાંભળીને બંને જણા હસી પડ્યાં.

મમતા બેગમે ચાનો બીજો કપ ભરતાં કહ્યું,

"કાસમ મિયાં, એક વાત કહું? તમારી આ ઇન્ડિયાની HMT ઘડિયાળ, તમારી ડાયરી અને આ કૅલેન્ડર... ત્રણેયને એક વાર સાથે બેસાડીને સમજાવવાની જરૂર છે!"

કાસમ મિયાંએ તરત જ ઘડિયાળ તરફ જોયું.

"બેગમ, મારી ઘડિયાળ તો ક્યારેય ખોટી નથી પડતી!"

મમતા બેગમે હળવા સ્મિત સાથે કહ્યું,

"તમારી ઘડિયાળ ઇન્ડિયાની છે, ડાયરી પાકિસ્તાનની છે અને કૅલેન્ડર કદાચ ચીનનું હશે. હવે તમે જ કહો, સમય કોનો સાચો?"

કાસમ મિયાં થોડી વાર વિચારમાં પડી ગયા. પછી બોલ્યા,

"બેગમ, સમય તો બધાનો એક જ છે. માણસોએ જ એની સરહદો અને તારીખો બનાવી છે!"

મમતા બેગમ તેમના જવાબથી ખુશ થઈ ગયાં.

સાંજ ધીમે ધીમે ઢળી રહી હતી. ચાની સુગંધ ઘરના વાતાવરણમાં પ્રસરી રહી હતી. મમતા બેગમે વાતને આગળ વધારતાં કહ્યું,

"કાસમ મિયાં, તારીખ ગમે તે હોય, કૅલેન્ડર ભલે ખોટું હોય, પણ એક વાત ક્યારેય ખોટી નથી પડતી. આપણે આ રીતે સાંજે સાથે બેસીને ચા પીએ છીએ, એકબીજાનાં સુખદુઃખની વાતો કરીએ છીએ. આ સંબંધની કોઈ તારીખ હોતી નથી."

કાસમ મિયાંએ પોતાની HMT ઘડિયાળ સામે જોયું, પછી મમતા બેગમ સામે. થોડી વાર પહેલાં તેમના મનમાં તારીખોને લઈને જે ગૂંચવણ હતી, તે જાણે ઓગળી ગઈ.

તેમણે ચાનો કપ હોઠે લગાડ્યો અને સ્મિત સાથે બોલ્યા,

"સાચી વાત છે, બેગમ! સમય ગમે તેટલો બદલાય, સરહદો બદલાય, તારીખો બદલાય, પણ માણસાઈ અને સંબંધો ક્યારેય જૂના થતા નથી."

એ દિવસે કાસમ મિયાં તારીખો સાથેની કુસ્તી તો જીતી શક્યા નહીં, પણ એક વાત સમજી ગયા કે જીવનમાં દરેક બાબતનો હિસાબ ડાયરીમાં રાખી શકાય નહીં.

અને હા, બીજા દિવસે સવારે તેમણે પોતાની ડાયરીમાં એક નવી નોંધ કરી:

'તારીખ ખોટી હોઈ શકે, પણ મમતા બેગમ સાથેની ચા ક્યારેય ખોટી નથી!

ડિસ્ક્લેમર

આ વાર્તા સંપૂર્ણપણે કાલ્પનિક છે. તેમાં દર્શાવેલાં પાત્રો, પ્રસંગો, સંવાદો અને ઘટનાઓ લેખકની કલ્પનાનું સર્જન છે. કોઈ જીવિત કે મૃત વ્યક્તિ, સ્થળ કે સમુદાય સાથે સામ્ય જણાય તો તે માત્ર સંયોગ ગણવો.

વાર્તામાં લાહોર, અનારકલી બજાર અને ભારત-પાકિસ્તાનનો ઉલ્લેખ માત્ર કથાના વાતાવરણ અને સાહિત્યિક રજૂઆત પૂરતો છે. કોઈ દેશ, ધર્મ, સમાજ કે સંસ્કૃતિની લાગણી દુભવવાનો કે કોઈની મજાક ઉડાવવાનો લેખકનો આશય નથી.

આ વાર્તાનો મૂળ હેતુ સમય, તારીખો અને માનવીય સંબંધો વચ્ચેના હળવા હાસ્યને રજૂ કરવાનો છે.

કલ્પેશ પટેલ ©2026