રાજાભોજ અને વ્યાપારી

તે એક મનોવૈજ્ઞાનિક સત્ય છે કે જે ભાવના આપણા મગજમાં આવે છે તે સામેની વ્યક્તિના મનમાં આવે છે. આ સંદર્ભે એક ઈતિહાસિક ઘટના સંભળાવું છું જે નીચે મુજબ છે-

એકવાર એક ઉદ્યોગપતિ રાજા ભોજની રાજ્યસભામાં પ્રવેશ્યો. જ્યારે રાજાએ તેને જોયો ત્યારે તેના મનમાં વિચાર આવ્યો કે આ ઉદ્યોગપતિની બધી વસ્તુ છીનવી લેવી જોઈએ. વેપારી ગયા પછી રાજાએ વિચાર્યું -

હું હંમેશા લોકોને ન્યાય આપું છું. ઉદ્યોગપતિની સંપત્તિ છીનવી લેવી જોઇએ તેવું આજે મારા મનમાં આ અન્યાય જેવો વિચાર કેમ આવ્યો ? તેમણે તેમના મંત્રીની પૂછપરછ કરી.

મંત્રીએ કહ્યું, "હું થોડા દિવસ પછી આનો જવાબ આપી શકીશ, રાજાએ પ્રધાનની વાત સ્વીકારી લીધી." પ્રધાન અનન્ય બુદ્ધિના હતા, તેમણે અહીં અને ત્યાંના વિચારમાં પોતાનું મન ગુમાવ્યું નહીં અને સીધા ઉદ્યોગપતિ સાથે પહોંચ્યા. તેણે વેપારી સાથે મિત્રતા કરી અને વેપારીને પૂછ્યું, "તમે આટલા ચિંતિત અને ઉદાસીન કેમ છો ?" તમે મોટા નફો સાથે ચંદનનો ધંધો કરો છો. "

વેપારીએ કહ્યું, હું ધારા નગરી સહિત ઘણા શહેરોમાં ચંદનની ગાડીઓ ભરી રહ્યો છું, પરંતુ આ વખતે ચંદન વેચાયો નથી ! તેમાં ઘણા બધા પૈસા ફસાયા છે. હવે નુકસાનથી બચવાનો કોઈ રસ્તો નથી. વેપારીની વાત સાંભળીને મંત્રીએ પૂછ્યું, "હવે કોઈ રસ્તો બાકી છે?"

ઉદ્યોગપતિએ હસીને કહ્યું કે જો રાજા ભોજ મરી જાય તો તેના સંસ્કાર માટે બધી ચંદન વેચી શકાય છે. પ્રધાનને રાજાને જવાબ આપવા માટેની સામગ્રી મળી હતી. બીજા દિવસે મંત્રીએ ઉદ્યોગપતિને કહ્યું કે, તમે દરરોજ રાજાના ભોજનને રાંધવા માટે 60 કિલો ચંદન આપો અને તે જ સમયે રોકડ લો. વેપારી પ્રધાનનો હુકમ સાંભળીને ખૂબ આનંદ થયો. તેણે હવે રાજા માટે લાંબી આયુની ઇચ્છા કરી.

એક દિવસ રાજ્ય સભા ચાલી રહી હતી. વેપારી ફરીથી ત્યાં રાજાને દેખાયો. તેથી રાજાએ વિચારવાનું શરૂ કર્યું કે આ વ્યક્તિ કેટલું આકર્ષક છે, તેને શું ઇનામ આપવું જોઈએ ?

રાજાએ મંત્રીને બોલાવીને પૂછ્યું, “પ્રધાન, જ્યારે આ વેપારી પહેલીવાર આવ્યો ત્યારે મેં તમને કંઈક પૂછ્યું, તમે હજી સુધી તેનો જવાબ આપ્યો નથી. ઠીક છે, જ્યારે મેં આજે તે જોયું, ત્યારે મારો મૂડ બદલાઈ ગયો ! ખબર નથી કેમ હું આજે ખુશ છું અને તેનું ઈનામ આપવા માંગું છું !

પ્રધાન આ ક્ષણની રાહ જોઈ રહ્યા હતા. તેમણે સમજાવ્યું- "રાજા ! હું આજે બંને પ્રશ્નોના જવાબ આપી રહ્યો છું.  જ્યારે તે પ્રથમ આવ્યો ત્યારે, તે તમારા મૃત્યુની કામના કરતો હતો એના ચંદનના લાકડા વેચાયા ન હતા એટલે પરંતુ હવે તે તમારા ખોરાક માટે દરરોજ ચંદનનું 60 કિલોગ્રામ લાકડું આપે છે, તેથી હવે તે તમારા લાંબા જીવનની ઇચ્છા રાખે છે. તેથી જ પહેલાં તમે તેને સજા આપવા માંગતા હતા અને હવે તમે તેને બદલો આપવા માંગો છો.

મિત્રો, એ જ પ્રતિબિંબ બીજાના મગજમાં થાય છે. આપણી જેમ સંજોગો આપણી તરફ આકર્ષાય છે. આપણે વિચારીશું તેમ લોકો આપણને મળશે. આ જગતનો નિયમ અહીં છે - આપણે જે વાવીએ છીએ તે આપણે કાપીએ છીએ… જેમ આપણી પાસે અન્ય પ્રત્યેની લાગણી છે, તેવી જ લાગણીઓ બીજાઓના મનમાં પણ આપણી તરફ આવે છે!

તો આ વાર્તામાંથી આપણે શીખીશું કે હંમેશાં બીજા પ્રત્યેની સકારાત્મક લાગણીઓ રાખીએ !