માડી નાં જયા

માડી નાં જયા.

ચંપાને હંમેશા લાગતું—
માડી એટલે માત્ર માટીનો ઓટલો નહીં,
એ તો મમતા છે… જ્યાં સંબંધો શ્વાસ લે છે.
એ માડી પર જ ઉછર્યા હતા ચંપા અને હસમુખ.
હસમુખ—નામ જેવો જ, હંમેશા હસતો.
ઘરમાં તંગી હોય કે ચિંતા, એ હસીને બધું હળવું કરી દે.
પણ ચંપા જાણતી હતી—આ હસવા પાછળ ઘણી વખત અજાણી લડાઈઓ છુપાયેલી છે.
સાંજે માડી પર બેસીને હસમુખ કહેતો,
“દીદી, તું ચિંતા ન કર. હું છું ને.”
ચંપા હસીને માથું હલાવતી,
પણ દિલમાં વિચારતી—
આ ‘હું છું’ કહેનારો ભાઈ કેટલો ભાર એકલો ઉઠાવી રહ્યો છે!
એ દિવસ આવ્યો જ્યારે બાપા ગુજરી ગયા.
ઘરમાં દીવો બળતો રહ્યો, પણ અવાજ ખોવાઈ ગયો.
એની સાથે જ કાકાએ ખેતર છીનવી લીધું—
“દસ્તાવેજ મારા નામે છે,”
એ一句એ વર્ષોની મહેનત લૂંટી લીધી.
ચંપા અને હસમુખ બેસહારા બની ગયા.
ન જમીન, ન સહારો.
માડી પર બેઠેલી ચંપાની આંખોમાં અંધારું હતું.
“હવે શું કરશું?” એ ધીમે પૂછ્યું.
હસમુખે માડી તરફ નજર કરી અને શાંતિથી બોલ્યો—
“દીદી, માડી છીનવી શકાતી નથી.
જ્યાં સુધી જમીન છે, ત્યાં સુધી રસ્તો મળશે.”
એ દિવસથી હસમુખે હાર માની નહિ.
સવાર પડતાં જ ગામતર જમીનમાં ઉતરી પડતો.
શાક-બકાલાં વાવતો—ભીંડા, દૂધી, તુવેર.
બપોરે અભ્યાસ,
સાંજે ખેતરમાં પાણી,
રવિવારે બજારમાં શાક વેચવાનું.
હાથમાં માટી હતી,
ખિસ્સામાં પુસ્તકો—
અને આંખોમાં સપના.
ચંપા ચૂપચાપ બધું જોતી.
ભાઈની પીઠ વાંકતી હતી,
પણ એની હિંમત સીધી ઊભી હતી.
દર સવાર માડી પર દીવો પ્રગટાવતી અને મનમાં કહેતી—
“બાપા, તમારો દીકરો તૂટ્યો નથી.”
વર્ષો વહી ગયા.
એક દિવસ હસમુખ પરીક્ષા પાસ થયો. હસમુખે મેટ્રિકનો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો.
એ દિવસે માડી પર કોઈ ફટાકડા ફૂટ્યા નહોતા,ન કોઈ મીઠાઈ વહેંચાઈ.
પણ ચંપાની આંખોમાં જે ગર્વ ઝળહળતો હતો—
એ આખા ગામનાં દીવડાઓ નાં ઉજાસને ઝાંખો પાડે એવો હતો.

થોડા દિવસ પછી હસમુખને ગામની પોસ્ટ ઓફિસ મા નોકરી મળી.
પહેલી કમાણી હાથમાં આવી,
તો એ સીધો બજારમાં ગયો.
ચંપાને લાગ્યું—
હવે તો ભાઈ પોતાના માટે કંઈ લાવશે.
પણ હસમુખ ઘરે આવ્યો ત્યારે હાથમાં
ચંપા માટે સાડી, અને કાનની બુટ્ટી ની જોડ હતી.
અને માડી પર દીવો રાખવાનો નવો નકકોર તાંબા નો દીવડો.
“ભાઈ તારા માટે કશું નહીં?” ચંપાએ પૂછ્યું.
હસમુખ હસ્યો. હા ચંપા મારે માટે પણ હી ઘણું લાવ્યો છું.!

“ચંપા બહેના , તું ખુશ છે, એ મા જ મારી કમાણી સમાણી.”

એ દિવસે કાકા ફરી મળીએ દેખાયા .
જૂના ખેતર વિશે વાત કરી,
સમાધાનની વાત કરી.
હસમુખે શાંતિથી કહ્યું—
“કાકા ખેતર જટી તમે લઈ ગયા,
પણ બાપાની શીખ તમે ભુલાવી શક્યા નહીં.
અને એ જ શીખે અમને જીવતા રાખી, મને ઊભો કર્યો છે.”
હવે ખેતર તમેજ રાખો.

કાકા નિર્વાક થઈ ગયા.સાંજે માડીએ નવો દીવડો પ્રગટાવતા,બેઠા બેઠા હસમુખે ચંપાને કહ્યું—

“ચંપા , જો હું આગળ વધ્યો છું
તો એ તારા મૂક આશીર્વાદથી.
તું રડી નહિ, અડગ રહી,
એ જ મારી તાકાત બની.”

પરંતું વર્ષો થી રહેલી ચંપની અડગ  આંખોમાં આજે પહેલી વખત આંસુ હતા,
પણ આંસુઓમાં આજે કોઈ દુઃખ નહોતું—
એક ગર્વ હતું.

ચંપા  અહોભાવ થી બોલી,,
“ભાઈલું ,આપણુ ખેતર તો ગયું …
પણ તારી હિંમત કોઈ લઈ શક્યું નહીં.”

એને આજના તેના ભાઈ નાં વર્તન થી સમજાયું—

મહાનતા એ નથી કે માણસ કેટલું ભણે કે કમાય,
મહાનતા એ છે,કે માણસ મુશ્કેલીમાં પણ
કોઈનાં નમાવા થી નમે નહીં,અને પોતાના લોકોને ભૂલી પણ ન જાય.

તે સાંજે માડી પર દીવો મોડે સુધી બળતો રહ્યો.

અને ચંપા જાણતી હતી—
આ દીવો માત્ર પ્રકાશ નથી,
આ હસમુખ જેમ હસતી જ્યોત  છે.

માડી નાં જયો એટલે
માટીમાંથી ઊભા થયેલા,
પણ અપમાનથી સામે ન ઝુકેલો ભાઈ.

માંડી પર બેસેલી,ચંપાની આંખોમાં આજે ગર્વ 
હતો—શાંત, સ્થિર.

માડી પર બેઠેલા બંને જાણતા હતા—
માડી નાં જયા એટલે માત્ર એક જ જગ્યાએ જન્મેલા નહીં,
પરંતુ
એક જ દુઃખ, એક જ સંઘર્ષ અને એક જ આશામાં બંધાયેલા.અને જ્યાં સુધી માડી છે,ત્યાં સુધી કોઈ ભાઈની વાર્તા અધૂરી નથી રહેતી .

ચંપા ની આંખ મા અદ્ભુત ભાવ છે, તેનું મન બોલે છે.....માડી તું હતી તો હું અને ભાઈ ઉભા રહ્યા હતા... તું..

માટીનો ઓટલો નહીં,
એ તો મમતા નો તખ્તો છે —
જ્યાં પેઢીઓ બેઠી,
અને સમય પણ થોભી ગયો.

દિવસના સૂર્યે વાતો ખૂલે,
સૂરજ ઢળે ત્યારે દીવો બળે,
હાસ્ય, આંસુ, વચનો
માડી પર જ ઉગે.

અહીં જ પહેલું સપનું જોયું,
અને પહેલી હાર સહન કરી,
માડી એ સાક્ષી રહી
જીવનની દરેક ક્ષણ લડી.

બાપાની શીખ કે ,
માની મૂક પ્રાર્થના જીવે છે,
ભાઈ-બહેનના સંબંધો
માડી પર બને અમર સ્મરણ.

ખેતર ગયા, ઘર છૂટી ગયું,
પણ માડી રહી અડગ સ્થિર,
કારણ કે માંડી માટી એ
આત્માની પાયાં બની ઊભી છે.

જે માડી પર બેઠેલો ઊભો થાય,
એ કદી નમતો નથી,

"માંડીએ દીવડો છે ત્યાં સુધી, કોઈ બહેનના ભાઈની હિંમત કદી ઓલવાશે નહીં.”
  ` 
માડી નાં જયા પુરવાર કરે —
માટી કદી કોઈએ હારવા દેતી નથી.

~~~~~~~~~~~~~
વાંચન વિશેષ:~

માડી એટલે

👉 ઘર આગળ કે ઘરના આંગણે બનાવેલી ઊંચી માટીની જગ્યા / ઓટલો / ચબુતરો
ગુજરાતી ગામડાંમાં માડી બહુ મહત્વની માનવામાં આવે છે.
માડીનો અર્થ અને ભાવ
જ્યાં સવાર–સાંજ લોકો બેસે
જ્યાં વાતો થાય, સુખ–દુઃખ વહેંચાય
જ્યાં દીવો પ્રગટે, વ્રત–કથા થાય
અને જ્યાંથી ઘરનો આત્મા અનુભવાય
એટલે માડી માત્ર જગ્યા નથી,
👉 તે સ્મૃતિ, સંબંધ અને મમતા નું પ્રતીક છે.
આથી જ “માડી નાં જયા” કહેવાય —
અર્થાત એક જ માડી પર ઉછરેલા, એક જ મમતા માં બંધાયેલા.