સંસ્કાર

 ‘એક ગામમાં એક ખૂબ જ બુદ્ધિશાળી અને સંસ્કારી સ્ત્રી રહેતી હતી. એકવાર તે સવારે પુત્ર સાથે ક્યાંક જઇ રહી હતી, ત્યારે એક પાગલ મહિલા બંનેની રીતે આવી અને છોકરાની માતાને ખૂબ ખરાબ કહેવા લાગી. આ પાગલ મહિલાએ છોકરાની માતા સાથે ઘણી બધી દુર્વ્યવહાર કરી હતી પરંતુ હજી પણ મહિલાની વાત તેની માતા પર અસર કરી ન હતી અને તે હસતાં હસતાં આગળ વધ્યો.

જ્યારે તે પાગલ મહિલાએ જોયું કે આ સ્ત્રી તેના શબ્દોથી પ્રભાવિત નથી થઈ રહી, ત્યારે તે વધુ ગુસ્સે થઈ અને વિચાર્યું કે હું ખરાબ બોલીશ. હવે તે પાગલ સ્ત્રી છોકરાની માતા, તેના પતિ અને પરિવારને સારી અને ખરાબ કહેવા લાગી. છોકરાની માતા હજી કંઇ બોલ્યા વગર આગળ વધતી ગઈ. લાંબા સમય સુધી સારું અને ખરાબ કહેવા પછી પણ, જ્યારે સામેથી કોઈ પ્રતિક્રિયા ન મળી, ત્યારે પાગલ સ્ત્રી થાકી ગઈ અને છોકરાની માતાની રસ્તેથી બહાર નીકળી ગઈ અને બીજા રસ્તે ગઈ.

 સ્ત્રી ગયા તે પછી જ પુત્રએ તેની માતાને પૂછ્યું કે, 'માતા તે સ્ત્રી તમને ખૂબ ખરાબ કહે છે, તેણે પિતા અને ઘરના અન્ય લોકોને પણ ખરાબ વાતો કરી, તમે તે દુષ્ટની વાતનો જવાબ કેમ ન આપ્યો? તે સ્ત્રી મનમાં જે કંઇ આવે તે બોલી રહી અને તમે હસતા રહો, શું તમે તેના શબ્દોથી જરા પણ પરેશાન નહોતા કર્યા ?'

 તે સમયે માતાએ પુત્રને કોઈ જવાબ ન આપ્યો અને તેને શાંતિથી ઘરે જવા કહ્યું. જ્યારે બંને તેમના ઘરની અંદર પહોંચ્યા, ત્યારે માતાએ કહ્યું કે તમે અહીં બેસો, હું આવું છું. થોડા સમય પછી માતા તેના ઓરડામાંથી કેટલાક ગંદા કપડા લઈને આવી અને દીકરાને કહ્યું, "આ લો, તમારા કપડા ઉતારો અને આ કપડાં પહેરો." આ અંગે પુત્રએ કહ્યું કે આ કપડાં ખૂબ ગંદા થઈ રહ્યા છે અને તેમની પાસેથી ગંધ આવે છે. પુત્રએ તે ગંદા કપડા હાથમાં લેતાંની સાથે જ તેને ફેંકી દીધો.

 હવે માતાએ પુત્રને સમજાવ્યું કે જ્યારે કોઈ તમારી સાથે ગડબડ કરે છે અને સારું અને ખરાબ કહે છે, તો પછી તમારે તેના ગંદા શબ્દોને તમારા સ્વચ્છ મન પર અસર કરવા દેવી જોઈએ ? આવા સમયે ગુસ્સે થઈને તમારું વ્યવસ્થિત મન કેમ બગાડવું ?

“આપણે કોઈના મનમાં ગંદા શબ્દોને પકડીને આપણા મગજમાં બગાડવું જોઈએ નહીં અને આવી કોઈ વસ્તુ પર પ્રતિક્રિયા આપીને આપણે અમારો સમય બગાડવો જોઈએ નહીં."

જેમ તમે તમારા સ્વચ્છ કપડાંની જગ્યાએ આ ગંદા કપડા પહેરી શકતા નથી, તે જ રીતે હું પણ મારા સ્પષ્ટ મગજમાં તે સ્ત્રીના ગંદા શબ્દોને કેવી રીતે ફેંકીશ ? આ જ કારણ હતું કે મને તેની વાતો પર વાંધો ન હતો !