લાઈબ્રેરી
પ્રોફાઈલ
ગુરુ
ગુરુ
ગુરુ
વસંતપુર પ્રાથમિક શાળાના ગણિતના શિક્ષક ચીમનલાલને તોફાની વિદ્યાર્થીઓ પ્રેમથી—અને થોડી મશ્કરીથી—“ચીમન ચોટી” કહેતા.
નામ પાછળનું કારણ પણ રસપ્રદ હતું. ચીમનલાલની માથા પાછળ પાતળી, લાંબી ચોટલી હતી. સાહેબ ગુસ્સે થાય ત્યારે એ ચોટલી જાણે તેમના ગુસ્સાની સાથે હલી ઊઠતી!
“ચીમન ચોટી આવી ગયા!”
એવો કોઈ વિદ્યાર્થી ધીમા અવાજે બોલી દે એટલે આખો વર્ગ હસવાનું રોકવા મોઢા પર હાથ મૂકી દેતો.
પરંતુ દિવાળી વેકેશન પછીનો એ સોમવાર કંઈક જુદો હતો.
સવારના બરાબર દસ વાગ્યા હતા.
ગણિતનો પિરિયડ શરૂ થવાનો હતો, પણ ચીમનલાલ સાહેબ વર્ગમાં આવ્યા નહોતા.
વેકેશનમાં આપેલું એસાઈન્મેન્ટ અધૂરું રાખનારા કેટલાક વિદ્યાર્થીઓ અંદરથી ખુશ હતા.
“આજે તો બચી ગયા!”
કોઈ બોલ્યું.
“ચીમન ચોટી પોતે જ ગાયબ છે, તો આપણું હોમવર્ક કોણ તપાસશે?”
વર્ગમાં હાસ્યનું મોજું ફરી વળ્યું.
પણ થોડા સમય પછી હાસ્ય ચિંતામાં બદલાઈ ગયું.
ચીમનલાલ સાહેબ ક્યારેય મોડા પડતા નહોતા.
આચાર્ય સાહેબે હાજરીપત્રક જોયું.
ચીમનલાલની સહી હતી.
સ્ટાફરૂમમાં ગયા તો તેમનું ગણિતનું રજિસ્ટર ખુલ્લું પડેલું હતું. ખુરશીની પાછળ તેમની બંડી પણ લટકતી હતી .
જાણે માણસ ક્યાંક ગયો જ ન હોય!
ટેબલ પર ચશ્માં હતાં.
પેન હતી.
રજિસ્ટર હતું.
પણ ચીમનલાલ નહોતા.
શાળાના બધા ખૂણાઓ તપાસવામાં આવ્યા. પાછળનું મેદાન, પાણીની ટાંકી, પુસ્તકાલય, પ્રયોગશાળા—બધે શોધખોળ થઈ.
પરંતુ ચીમનલાલનો કોઈ પત્તો નહોતો.
સૌથી આશ્ચર્યની વાત તો એ હતી કે જે વિદ્યાર્થીઓ હંમેશાં તેમની ચોટલીની નકલ કરીને મજાક કરતા, એ જ વિદ્યાર્થીઓ હવે ચિંતામાં મુકાઈ ગયા હતા.
એક વિદ્યાર્થીએ ધીમેથી કહ્યું,
“સાહેબને કંઈ થયું તો નહીં હોય ને?”
બીજાએ તરત કહ્યું,
“ના રે... આપણા ચીમન સર તો ભૂત ને પણ પાણી પીવરાવે એવા છે, તેમને કંઈ નહીં થાય.”
પણ તેમના અવાજમાં, આજે કોઈ મજાક નહોતી.
---
શાળાથી દૂર, શહેરની એક જાણીતી ડિજિટલ કોમ્પ્યુટર ઇન્સ્ટિટ્યુટમાં એ જ સમયે એક વિચિત્ર દૃશ્ય જોવા મળતું હતું.
લાંબી બેન્ચ પર યુવાન વિદ્યાર્થીઓની વચ્ચે એક આધેડ ચોટી વાળો માણસ ચૂપચાપ બેઠો હતો.
હાથમાં નોટબુક.
આંખો કમ્પ્યુટર સ્ક્રીન પર.
અને ચહેરા પર ગંભીરતા.
એ બીજું કોઈ નહીં, ચીમનલાલ હતા.
છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી શાળામાં બાળકો સ્માર્ટ બોર્ડ, ટેબ્લેટ, ડિજિટલ એપ્સ અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સની વાતો કરતા ત્યારે ચીમનલાલ અંદરથી અસ્વસ્થ થઈ જતા.
એક દિવસ એક વિદ્યાર્થીએ તેમને પૂછ્યું હતું,
“સર, તમે અમને સ્માર્ટ બોર્ડ પર ગણિત કેમ નથી શીખવતા?”
ચીમનલાલે હસીને વાત ટાળી દીધી હતી.
પરંતુ એ પ્રશ્ન તેમના મનમાં અટકી ગયો.
તે રાત્રે તેમણે અરીસામાં પોતાને જોયા.
ચોટલી પહેલાની જેમ જ હતી.
પણ મનમાં એક પ્રશ્ન ઊભો થયો—
“શું હું પણ જૂનો થઈ રહ્યો છું?”
તેમણે તરત જ પોતાને જવાબ આપ્યો,
“ના...ચીમન ઉંમર એક નંબર છે, જૂની થઈ શકે, પરંતુ શીખવાની ઈચ્છા નહીં.”
અને બીજા જ દિવસે તેમણે નક્કી કરી લીધું.
હવે તેઓ શિક્ષક નહીં, વિદ્યાર્થી બનશે.
કોઈને કહ્યા વગરસ્કૂલ માં સરસ્વતી દેવી ના ફોટા ને પગે લાગી,તેમણે બાજુના શહેર માં ડિજિટલ શિક્ષણ અને કોડિંગનો કોર્સ જોઈન કરી દીધો.
---
પરંતુ, ચીમનલાલ માટે વિદ્યાર્થી બનવું સહેલું નહોતું.
વર્ષોથી બાળકોને “હોમવર્ક કર્યું?” પૂછનાર ચીમનલાલ હવે પોતે હોમવર્ક થી ડરતા હતા.
જે વિદ્યાર્થીઓને અઘરા સવાલોના જવાબ ન આવતાં ત્યારે તેઓ કહેતા,
“મગજ વાપરો!”
હવે એ જ શબ્દો તેમને પોતાને સાંભળવા મળતા.
એક દિવસ પ્રોફેસરે કમ્પ્યુટર પર એક પ્રશ્ન પૂછ્યો.
ચીમનલાલ ચૂપ.
બીજો પ્રશ્ન.
ચીમનલાલે નજર નીચે કરી.
ત્રીજો પ્રશ્ન.
પાછળ બેઠેલા એક યુવાન વિદ્યાર્થીએ હળવેથી કહ્યું,
“સર, તમે ટ્રાય કરો. ભૂલ થશે તો શીખી જશો.”
ચીમનલાલને પોતાના જ વર્ગના બાળકો યાદ આવી ગયા.
તેમને પહેલી વાર સમજાયું કે વિદ્યાર્થીની ભૂલ પર હસવું સહેલું છે, પરંતુ પોતાની ભૂલ સ્વીકારીને ફરી શીખવું બહુ મુશ્કેલ છે.
એ દિવસથી ચીમનલાલ બદલાવા લાગ્યા.
દરેક નવી ભૂલ તેમને નવી સમજ આપતી ગઈ.
તેમણે કોડિંગ શીખ્યું.
ડિજિટલ બોર્ડ શીખ્યું.
ગણિતને રમતો અને પ્રયોગો દ્વારા શીખવવાની પદ્ધતિ શીખી.
અને સૌથી અગત્યનું—
તેમણે શીખવાનું શીખ્યું.
---
ત્રણ મહિના પછી એક સવાર વસંતપુર શાળાના દરવાજે એક અજાણ્યો માણસ પ્રવેશ્યો.
જીન્સ.
ટી-શર્ટ.
ખભા પર બેગ.
હાથમાં ટેબ્લેટ.
બાળકો તેને ઓળખી શક્યા નહીં.
એ માણસ સીધો ગણિતના વર્ગખંડમાં ગયો.
બાળકોને આશ્ચર્ય થયું.
એણે ટેબ્લેટ ટેબલ પર મૂક્યું.
પછી સ્મિત કરીને કહ્યું,
“ચાલો બાળકો, આજે ગણિત શીખીએ.”
અવાજ ઓળખીતો હતો.
એક વિદ્યાર્થી અચાનક ઊભો થઈ ગયો.
“અરે!”
બીજાએ આંખો પહોળી કરી.
“આ તો...”
ત્રીજાએ ચીસ પાડી—
“ચીમન ચોટી!”
આખો વર્ગ હસી પડ્યો.
ચીમનલાલ પણ હસ્યા.
પછી એક બાળક બોલ્યું,
“પણ સાહેબ, તમારી ચોટલી ક્યાં ગઈ?”
ચીમનલાલે માથા પર હાથ ફેરવ્યો.
“એને પણ નવી ટેક્નોલોજી ગમી ગઈ!”
ફરી હાસ્ય ફેલાયું.
પણ આ વખતે એ હાસ્યમાં મશ્કરી કરતાં વધુ પ્રેમ હતો.
ચીમનલાલે ડિજિટલ બોર્ડ ચાલુ કર્યું.
બાળકોની આંખો આશ્ચર્યથી ચમકી ઊઠી.
ગણિતનો પ્રશ્ન હવે માત્ર આંકડાઓમાં નહોતો.
એ રમતમાં હતો.
ચિત્રમાં હતો.
પ્રયોગમાં હતો.
અને બાળકો પહેલી વાર ગણિતને ભયથી નહીં, આનંદથી જોઈ રહ્યાં હતાં.
પિરિયડના અંતે ચીમનલાલે બોર્ડ પર એક વાક્ય લખ્યું—
“શિક્ષક એ નથી જે બધું જાણે છે;
શિક્ષક એ છે જે પોતે શીખવાનું ક્યારેય બંધ ન કરે.”
વર્ગમાં થોડી ક્ષણો માટે શાંતિ છવાઈ ગઈ.
પાછળ બેઠેલા એક તોફાની વિદ્યાર્થીએ હાથ ઊંચો કર્યો.
“સર... હવે તમને ચીમન ચોટી કહીએ?”
ચીમનલાલ હસ્યા.
“હા, પણ એક શરત છે.”
“શું?”
“તમે પણ જીવનભર વિદ્યાર્થી રહેશો.”
બધા બાળકોએ એકસાથે કહ્યું—
“હા, ગુરુજી!”
ચીમનલાલની આંખોમાં અજાણતાં જ ભીનાશ આવી ગઈ.
એ દિવસે તેમની ચોટલી નહોતી.
પણ કદાચ એ જ દિવસે તેમના માથા પર “ગુરુ”નું સાચું તિલક થયું હતું.
કારણ કે સાચો ગુરુ એ નથી જે શિષ્યને માત્ર જ્ઞાન આપે.
સાચો ગુરુ એ છે, જે શિષ્ય સાથે પોતે પણ શીખતો રહે.
લેખક: કલ્પેશ પટેલ ©2026
