લાઈબ્રેરી
પ્રોફાઈલ
જીવની
જીવની
જીવની
પ્રોબ ~ વરસાદમાં મળેલી ડાયરી
વરસાદની એક ખાસિયત હોય છે.
એ માત્ર રસ્તાઓને ભીંજવતો નથી, ક્યારેક માણસના મનના એવા ખૂણાઓને પણ ભીંજવી જાય છે, જ્યાં વર્ષોથી કોઈ પહોંચ્યું ન હોય.
એ દિવસે અમદાવાદ શહેર પર અચાનક વરસાદ તૂટી પડ્યો હતો.
નેહા એલિસબ્રિજ વિસ્તારમાં આવેલી તેની ઓફિસમાંથી નીકળી ત્યારે આકાશમાં વાદળો હતાં, પણ વરસાદની તેને કોઈ અપેક્ષા નહોતી. થોડી જ મિનિટોમાં રસ્તાઓ પાણીથી ભરાઈ ગયા.
છત્રી નહોતી.
રિક્ષા મળતી નહોતી.
નેહા દોડતી દોડતી સામે દેખાતી જૂની ઇમારત તરફ ગઈ.
એમ.જે. લાઇબ્રેરી.
વરસાદથી બચવા માટે તે અંદર ઘૂસી ગઈ.
લાઇબ્રેરીમાં હંમેશની જેમ શાંતિ હતી.
બહાર વરસાદનો ઘોંઘાટ અને અંદર પુસ્તકોની સુગંધ.
નેહાએ ભીના વાળ પાછળ કર્યા અને રીડિંગ રૂમની એક ખાલી ખુરશી પર બેસી ગઈ.
છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી તેના જીવનમાં કંઈ જ ઠીક ચાલતું નહોતું.
નોકરીમાં મન નહોતું લાગતું.
ઘરમાં સતત મતભેદ.
અને સૌથી વધારે...
નિલયની યાદ.
એક સમય હતો જ્યારે નિલય તેના જીવનની સૌથી નજીકની વ્યક્તિ હતો.
બંને એકબીજાને ખૂબ પ્રેમ કરતાં.
પણ એક નાની ગેરસમજ મોટી બની ગઈ.
શબ્દો ઓછા પડ્યા અને અહંકાર વધી ગયો.
બંને અલગ થઈ ગયા.
નિલય ક્યાં ગયો, શું કરતો હતો, કેવું જીવન જીવતો હતો—નેહાને કંઈ ખબર નહોતી.
પણ યાદોને ક્યાં કદી રિચાર્જ કરવી પડે છે?
અને મનની બેટરી લાઈફ ટાઈમ, ખતમ થવાનો કોઈ સવાલ જ નહિ, ડિસ્ચાર્જ હોય તોય મન ના ટેલિફોન ચાલુ રહે છે.
નેહા ઊભી થઈ અને હસ્તલિખિત પુસ્તકોની શેલ્ફ તરફ ગઈ.
ત્યાંથી એક જૂની, કથ્થાઈ રંગની ડાયરી નીચે પડી.
ધડામ!
નેહાએ ડાયરી ઉપાડી.
કવર પર કોઈ નામ નહોતું.
માત્ર ત્રણ શબ્દો લખેલા હતા—
“જીવની.”
નેહાએ ડાયરી ખોલી.
પહેલા પાને લખ્યું હતું—
“આ ડાયરી જે કોઈને મળે, તેણે મારી વાત સાચી માની લેવી જરૂરી નથી.
માત્ર એક કામ કરજો—મારી વાત તમારા જીવનમાં અજમાવી જોજો.”
નેહા હળવું હસી.
“કોઈ મોટો ફિલોસોફર લાગે છે!”
તે આગળ વાંચવા લાગી.
“જીવન ખરાબ નથી હોતું.
ઘણી વાર આપણે જીવન પાસેથી એવી વસ્તુ માંગીએ છીએ, જે જીવન પાસે હોય જ નહીં.”
નેહા અટકી ગઈ.
આ વાક્ય જાણે સીધું તેના મનમાં ઊતરી ગયું.
તેને હંમેશા લાગતું હતું—
“મારી સાથે જ આવું કેમ થાય છે?”
એ દિવસે પહેલી વાર તેણે વિચાર્યું—
“કદાચ સમસ્યા જીવનમાં નહીં, મારી અપેક્ષાઓમાં છે.”
---
બીજા દિવસે નેહા ફરી એ જ લાઇબ્રેરીમાં આવી.
લાઇબ્રેરિયનને તેણે કહ્યું કે કોઈ પુસ્તક લેવા આવી છે.
પણ પગ સીધા એ જ શેલ્ફ તરફ ગયા.
ડાયરી ત્યાં જ હતી.
તેણે બીજું પાનું ખોલ્યું.
«“કોઈ તમને સમજે તેની રાહ ન જુઓ.
પહેલાં પોતાને સમજવાનો પ્રયત્ન કરો.”»
નેહા લાંબા સમય સુધી એ વાક્ય જોતી રહી.
નિલય સાથેના પોતાના સંબંધ વિશે તેણે ક્યારેય નિષ્પક્ષ રીતે વિચાર્યું જ નહોતું.
તે હંમેશા માનતી હતી—
નિલય ખોટો હતો. જિદ્દી હતો.
પણ શું તે પોતે સંપૂર્ણ સાચી હતી?
જવાબ પહેલી વાર તેને અંદરથી મળ્યો—
ના.
---
ધીમે ધીમે ડાયરી નેહાના જીવનનો ભાગ બની ગઈ.
દરરોજ એક કે બે પાનાં.
એક પાને લખ્યું હતું—
“જે ગુમાવ્યું છે તેની ગણતરી કરશો તો જીવન હંમેશા ગરીબ લાગશે.
જે મળ્યું છે તેની ગણતરી શરૂ કરો, જીવન સમૃદ્ધ લાગશે.”
નેહાએ ઘરે જઈને એક કાગળ લીધો.
ઉપર લખ્યું—
“મારી પાસે શું છે?”
માતાનો પ્રેમ.
એક સાચી મિત્ર.
નોકરીમાં સારું કરવાની તક.
વાંચવાની ટેવ.
અને...
આવતીકાલ.
આ છેલ્લો શબ્દ લખતાં તેની આંખોમાં આંસુ આવી ગયાં.
કેટલાક દિવસોથી તે માત્ર ગઈકાલમાં જીવતી હતી.
ડાયરીએ તેને આવતીકાલ તરફ જોવાનું શીખવ્યું.
---
એક દિવસ ડાયરીમાં લખેલું હતું—
“માફી એ બીજાને આપેલી ભેટ નથી.
એ તમારા પોતાના મનને આપેલી મુક્તિ છે.”
નેહાના મનમાં તરત નિલયનું નામ આવ્યું.
તેનો ગુસ્સો હજી જીવતો હતો.
પણ હવે એ ગુસ્સો તેને ભારે લાગવા માંડ્યો હતો.
તે રાત્રે તેણે નિલયનો જૂનો નંબર ખોલ્યો.
ઘણી વાર લખ્યું,
“કેમ છો?”
પછી ડિલીટ કર્યું.
ફરી લખ્યું,
“મારે તમારી સાથે વાત કરવી છે.”
ફરી ડિલીટ.
છેલ્લે ફોન જ બંધ કરી દીધો.
કદાચ અહંકાર હજી આડે આવતો હતો.
કેટલાક સંબંધો પાછા મેળવતાં પહેલાં માણસે પોતાની જાતને પાછી મેળવવી પડે છે.
---
સમય પસાર થતો ગયો.
નેહામાં ધીમે ધીમે બદલાવ આવવા લાગ્યો.
નાની મુશ્કેલી હવે તેને તોડી નાખતી નહોતી.
નિષ્ફળતા હવે તેને પોતાની કિંમત યાદ કરાવતી નહોતી.
લોકો શું કહે છે તે કરતાં પોતે શું માને છે એ વધારે મહત્વનું લાગવા લાગ્યું.
એક પાને લખ્યું હતું,
“ખુશી કોઈ ઘટના નથી.
ખુશી એ પરિસ્થિતિને જોવાની રીત છે.”
નેહાએ પહેલી વાર વરસાદને ફરિયાદ વિના જોયો.
તે હસી.
વરસાદ એ જ હતો.
રસ્તા એ જ હતા.
જીવન પણ એ જ હતું.
પણ નેહા બદલાઈ ગઈ હતી.
---
એક સાંજે તે ડાયરીના અંતિમ પાનાં સુધી પહોંચી.
હાથ થોડો ધ્રૂજી રહ્યો હતો.
છેલ્લા પાને લખ્યું હતું—
“જો તું અહીં સુધી આવી છે, તો હવે આ ડાયરી તારી છે.”
નેહા થોડી ક્ષણો માટે અટકી.
નીચેનું લખાણ વાંચ્યું—
“મારી વાતો વાંચીને જીવન ન જીવતી.
હવે તારા પોતાના અનુભવો લખજે.
કદાચ કોઈ દિવસ કોઈ બીજી વરસાદથી બચવા આ જ લાઇબ્રેરીમાં આવશે...
અને તેને તારી જીવનીમાં પોતાનું જીવન મળી જશે.”»
નેહાની આંખો ભીની થઈ ગઈ.
“કોઈ બીજી ...”
આ શબ્દો તેને વિચિત્ર લાગ્યા.
તે ડાયરી બંધ કરવા જતી હતી ત્યાં તેની નજર છેલ્લી લાઇન પર પડી.
અડધું વાક્ય જાણે ભૂંસાઈ ગયું હતું.
તેણે ડાયરીને પ્રકાશ સામે કરી.
નીચે બહુ ઝાંખા અક્ષરો દેખાયા—
“નિલય શુક્લ.”
નેહાના હાથમાંથી ડાયરી છૂટી ગઈ.
સમય થંભી ગયો.
નિલય?
આ ડાયરી...
નિલયની હતી?
---
તે તરત લાઇબ્રેરીના કાઉન્ટર પર ગઈ.
“આ ડાયરી કોની છે?”
વૃદ્ધ લાઇબ્રેરિયને ડાયરી હાથમાં લીધી.
કવર જોયું.
પછી નેહાને જોયું.
“તમને ક્યાંથી મળી?”
“પેલી જૂની શેલ્ફમાંથી.”
લાઇબ્રેરિયન થોડા સમય ચૂપ રહ્યા.
પછી જૂનું રજીસ્ટર બહાર કાઢ્યું.
પાનાં ફેરવતાં તેમની આંગળી એક નોંધ પર અટકી.
તેમણે ધીમેથી કહ્યું—
“હા... યાદ આવ્યું.”
નેહાનું હૃદય ઝડપથી ધબકવા લાગ્યું.
“કોણે આપી હતી?”
લાઇબ્રેરિયને રજીસ્ટર તેની સામે ફેરવ્યું.
નેહાની આંખો નામ પર અટકી ગઈ.
નિલય શુક્લ.
તારીખ હતી—
ત્રણ વર્ષ પહેલાં.
નેહા જાણે પથ્થર બની ગઈ.
“પણ... નિલય તો...”
તેનું વાક્ય અધૂરું રહી ગયું.
લાઇબ્રેરિયન બોલ્યા—
“તમે તેને ઓળખો છો?”
નેહાએ ધીમેથી માથું હલાવ્યું.
“હા.”
લાઇબ્રેરિયન થોડું મૌન રહ્યા.
પછી બોલ્યા—
“તેણે આ ડાયરી કોઈ ચોક્કસ વ્યક્તિ માટે અહીં મૂકી નહોતી.”
નેહાએ આશ્ચર્યથી જોયું.
“તો પછી?”
“તેણે કહ્યું હતું કે આ ડાયરી તેણે પોતાના સૌથી ખરાબ સમય દરમિયાન લખી હતી. જીવનથી હારી ગયો હતો. પછી તેને સમજાયું કે પોતાની ભૂલોમાંથી જે શીખ્યો છે, એ કદાચ કોઈ બીજા માણસને જીવનમાં કામ આવી શકે.”
નેહા ચૂપ રહી.
લાઇબ્રેરિયન આગળ બોલ્યા—
“તેણે એક જ વિનંતી કરી હતી—જો ક્યારેક નેહા નામની કોઈ છોકરી આ ડાયરી વાંચતી મળી આવે, તો તેને અટકાવશો નહીં.”
નેહાની આંખોમાંથી આંસુ વહેવા લાગ્યા.
“તેણે મારું નામ કેમ કહ્યું?”
લાઇબ્રેરિયન હળવું સ્મિત કરી બોલ્યા—
“કદાચ કેટલાક સંબંધો તૂટ્યા પછી પણ પૂરા થતા નથી.”
પછી તેમણે એક કાગળ નેહા તરફ લંબાવ્યો.
“આ તેણે આપ્યું હતું. કોઈ પૂછે તો ખોલવાનું કહ્યું હતું.”
નેહાએ કાગળ ખોલ્યો.
અંદર એક સરનામું હતું.
---
બીજા દિવસે નેહા એ સરનામે પહોંચી.
એક નાનું, શાંત ઘર.
બારણું ખખડાવ્યું.
થોડીવાર પછી એક મધ્યવયની સ્ત્રીએ દરવાજો ખોલ્યો.
“નિલય અહીં રહેતો હતો?”
સ્ત્રી થોડી ક્ષણ નેહાને જોતી રહી.
પછી ધીમેથી બોલી—
“તમે નેહા છો?”
નેહાના પગ નીચેથી જાણે જમીન ખસી ગઈ.
“હા.”
સ્ત્રીની આંખોમાં અજાણી મમતા આવી.
“આપની રાહ તો ત્રણ વર્ષથી હતી.”
“નિલય ક્યાં છે?”
સ્ત્રી ચૂપ રહી.
“એ અહીં રહેતો નથી. શહેર છોડીને ગયો.”
નેહાના ચહેરા પર નિરાશા છવાઈ ગઈ.
“ક્યાં?”
“મને ખબર નથી.”
પણ, ઉભા રહો... કહેતા..
થોડી ક્ષણ ઘરમાં જઈ,પછી સ્ત્રીએ એક પુસ્તક લાવી,નેહાના હાથમાં આપ્યું.
કદાચ તમને આ ગમશે..
કવર પર લખેલું હતું—
જીવની
નીચે નામ હતું—
નિલય શુક્લ
નેહા પુસ્તકને જોતાં જ રહી ગઈ.
“આ શું છે?”
“એ જ ડાયરીનું પુસ્તકરૂપ.”
“પણ તેણે પ્રકાશિત કેમ કર્યું?”
સ્ત્રીએ ધીમેથી કહ્યું—
“એ કહેતો હતો, ‘મારી કહાની કોઈ એક વ્યક્તિની નથી. દરેક માણસના જીવનમાં એવો સમય આવે છે જ્યારે તેને ફરીથી જીવતાં શીખવું પડે છે.’”
નેહાએ પુસ્તકનું પહેલું પાનું ખોલ્યું.
અંદર લખેલું હતું—
“જે વ્યક્તિને મેં સૌથી વધુ પ્રેમ કર્યો,
તેને ગુમાવ્યા પછી મેં પ્રેમનો સાચો અર્થ શીખ્યો.
જો ક્યારેક એ આ પુસ્તક વાંચે, તો એને એટલું જ કહેવું છે.
મેં તને ભૂલ્યો નથી.
પણ હવે હું ઈચ્છું છું કે તું મને યાદ રાખ્યા વિના પણ ખુશ રહી શકે.”
નેહાની આંખો છલકાઈ ગઈ.
તેને સમજાયું,
નિલયે તેને પાછી મેળવવા માટે આ ડાયરી લખી નહોતી.
તેણે તેને મુક્ત કરવા માટે લખી હતી.
---
એક વર્ષ પસાર થયું.
અમદાવાદમાં ફરી ચોમાસું આવ્યું.
નેહા હવે એ જ ઓફિસમાં હતી, પરંતુ પહેલાં જેવી નહોતી.
તેની ડેસ્ક પર વર્ષ પહેલા વાવેલો મની પ્લાન્ટની વેલ ફૂલ બહાર માં પાંગરી હતી..
અને,
બાજુમાં એક પુસ્તક.
“જીવની — નિલય શુક્લ.”
એ દિવસે ફરી ભારે વરસાદ પડ્યો.
નેહા વરસાદથી બચવા એમ.જે. લાઇબ્રેરીમાં ગઈ.
રીડિંગ રૂમમાં બેસીને તેણે પુસ્તક ખોલ્યું.
એક પાનાં પર પેન્સિલથી લખેલું વાક્ય તેની નજરે પડ્યું—
“કેટલાક લોકો આપણા જીવનમાં રહેવા માટે નથી આવતા.
તેઓ આપણને જીવન જીવતાં શીખવવા આવે છે.”
નેહા લાંબા સમય સુધી એ વાક્ય જોતી રહી.
પછી પુસ્તક બંધ કર્યું.
બારી બહાર વરસાદ વરસી રહ્યો હતો.
તેના ચહેરા પર સ્મિત હતું.
તે ઊભી થઈ.
બહાર આવી.
આ વખતે પણ તેની પાસે છત્રી હતી.
પણ તેણે છત્રી ખોલી નહીં.
વરસાદમાં ભીંજાતી નેહા ધીમે ધીમે આગળ વધતી રહી.
તેને ખબર નહોતી નિલય ક્યાં હતો.
કદાચ કોઈ શહેરમાં.
કદાચ કોઈ નવી જિંદગીમાં.
કદાચ તે પણ આ જ વરસાદને ક્યાંકથી જોઈ રહ્યો હશે.
પણ હવે નેહાને નિલયને શોધવાની જરૂર નહોતી.
કારણ કે નિલયે તેને જે સૌથી મોટી ભેટ આપી હતી, તે તેની હાજરી નહોતી—
પોતાની જાત સાથે ખુશ રહેવાની કળા હતી.
અને કદાચ આ જ હતી—
“જીવની”
કોઈ એક માણસની જીવનકથા નહીં...
પણ બે માણસોની એવી કહાની, જેઓ એકબીજાને ગુમાવીને પોતાની જાતને શોધી શક્યા.
બહાર વરસાદ વરસતો રહ્યો.
અને નેહા ચાલતી રહી—
વરસાદથી બચવા નહીં,
જીવનને ભીંજાઈને જીવવા.
ડિસ્કલેમર
આ વાર્તા સંપૂર્ણપણે કાલ્પનિક છે. તેમાં દર્શાવાયેલા પાત્રો, પ્રસંગો અને ઘટનાઓ કોઈ વ્યક્તિ અથવા વાસ્તવિક ઘટના સાથે મળતા આવે તો તે માત્ર સંયોગ ગણવો.
કલ્પેશ. પટેલ © 2026
