બામિયાનની પુકાર.

બામિયાનની પુકાર

~ અંધારી ગલીનું રહસ્ય

જેલમના કિનારે આવેલી કાશ્મીરની એ ગલીમાં સાંજ હંમેશાં થોડી વહેલી ઊતરતી.

વીજળીનો જમાનો હજી ત્યાં પહોંચ્યો નહોતો. કેરોસીનના દીવડાં ઝબૂકતા રહેતા અને તેમની પીળી રોશનીમાં જૂની પથ્થરની દીવાલો પર પડતી છાયાઓ જાણે જીવતી હોય તેમ લાંબી થતી, વળતી અને ક્યારેક અચાનક ગાયબ થઈ જતી.

પણ એ ગલીની એક ખાસ ઓળખ હતી.

હિંગની તીવ્ર સુગંધ.

દરરોજ સાંજ પડતાં જ એ સુગંધ આખી ગલીમાં ફેલાઈ જતી.

અને એ સુગંધ પાછળ એક જ માણસ હતો.

રૂબીઓ.

લોકો તેને હિંગ વેચનાર અફઘાન તરીકે ઓળખતા.

ઊંચું કદ, પહોળા ખભા, લાંબો ચહેરો. લાંબી દાઢી અને અસામાન્ય રીતે ઊંડી આંખો. તેની આંખોમાં એવી ચમક હતી કે કોઈ તેની સામે બે ક્ષણથી વધુ જોઈ રહે તો તેને લાગતું,આ માણસ તેને નહીં, તેની  પાછળ છુપાયેલું કંઈક જોઈ વાંચી રહ્યો છે.

રૂબીઓ કહેતો કે તે બામિયાનનો છે.

પરંતુ તેની સાચી ઓળખ કોઈ જાણતું નહોતું.

લોકોમાં અનેક વાતો ચાલતી.

કોઈ કહે—

“તેની હિંગ સામાન્ય નથી. તેમાં અફઘાન પર્વતોની શક્તિ છે.”

કોઈ કહે—

“રૂબીઓ જડીબુટ્ટીઓ જાણે છે. ઘાયલ સૈનિકોને તેણે ઘણી વાર બચાવ્યા છે.”

અને ગલીના સૌથી વૃદ્ધ લોકો ધીમા અવાજે કહેતા.

“રૂબીઓથી દૂર રહેજો... એની આસપાસ જરૂર કોઈ જાદુ જેવું ઘૂમે છે.”

પરંતુ કોઈ પાસે પુરાવો નહોતો.

---

રૂબીઓનો જન્મ અફઘાનમાં આવેલા બામિયાનના પર્વતો વચ્ચે થયો હતો.

તેના પિતા હકીમ રહમત ખાન યુનાની વૈદ હતા. જડીબુટ્ટીઓ, મૂળિયાં, પર્વતીય ઔષધિઓ અને કુદરતી ઉપચારોનું તેમને અદભુત જ્ઞાન હતું.

પણ પિતાની એક એવી વિદ્યાની પણ ચર્ચા હતી, જે તેઓ કોઈને શીખવતા નહોતા.

તેઓ કહેતા—

“કુદરત પાસે માત્ર ઔષધિ નથી હોતી, રહમત... શક્તિ પણ હોય છે. અને શક્તિનો ઉપયોગ કરનારને પહેલા એ સમજવું પડે કે તે શક્તિ કઈ વસ્તુ માટે વપરાય  છે,જીવનને માટે કે કોઈના વિનાશને.”

રૂબીઓ ત્યારે નાનો હતો.

તે રોજ પિતાની સાથે પર્વતોમાં ફરતો. ક્યારેક જડીબુટ્ટીઓ ભેગી કરતો, ક્યારેક પથ્થરો ઓળખતો અને ક્યારેક પિતાની વાતો સાંભળતો.

એક દિવસ પિતાએ તેને એક નાનો લાલ અકીકનો પથ્થર આપ્યો.

“બેટા આ સાચવીને રાખજે.”

“શા માટે?”

પિતાએ જવાબ આપ્યો નહોતો.

માત્ર એટલું કહ્યું,

“જ્યારે તને અંધકાર કનડશે, ત્યારે આ પથ્થર તને સાચી દિશા બતાવશે.”

રૂબીઓ એ વાતનો અર્થ ક્યારેય સમજ્યો નહોતો.

ત્યાં સુધી...
એક રાતે ગામ પર હુમલો થયો.
ચીસો, આગ અને ગોળીઓના અવાજ વચ્ચે આખું ગામ દોડતું હતું.

રૂબીઓએ પિતાને છેલ્લી વાર પોતાના ઘર પાસે જોયા.
પિતાએ તેને પોતાની માતા સાથે ભાગી જવા કહ્યું.

“પાછળ ન જોઈશ !”
“પણ તમે?”
“હું આવીશ, મને કશું નહીં થાય .”

એ પિતાના મોઢેથી સાંભળેલા છેલ્લાં શબ્દો હતા.

પરંતુ રહમત ખાન ક્યારેય પાછા આવ્યા નહીં.

કોઈએ કહ્યું તેઓ માર્યા ગયા.

કોઈએ કહ્યું તેમને કેદ કરી લેવામાં આવ્યા.

પણ તેમની લાશ ક્યારેય મળી નહીં.

રૂબીઓ અને તેની માતાએ બધું પાછળ છોડી દીધું.

મહિનાઓની રઝળપાટ પછી તેઓ અફઘાનિસ્તાનની સરહદ પાર કરીને કાશ્મીર પહોંચ્યા.

અને અંતે જેલમના કિનારે આવેલી એ અંધારી ગલીમાં આવીને વસ્યા.

રૂબીઓ હિંગ વેચવા લાગ્યો.

પરંતુ હકીકતમાં...

તે અહીં હિંગ વેચવા આવ્યો નહોતો.

તે કોઈને શોધવા આવ્યો હતો.

---

એક રાતે પવન અસામાન્ય રીતે ગલીમાં સીસકારા મારી રહ્યો હતો.

દીવડાં વારંવાર બુઝાઈ જતા.

રૂબીઓ પોતાની દુકાન બંધ કરી રહ્યો હતો ત્યારે એક નાની છોકરી તેની સામે આવીને ઊભી રહી.

તેના હાથમાં જૂનો, પીળો પડી ગયેલો કાગળ હતો.

કાગળના ખૂણાઓ બળી ગયેલા હતા.

અને તેના પર અજાણી લિપિમાં કેટલાક વાંકા-ચૂકા અક્ષરો લખાયેલા હતા.

રૂબીઓએ કાગળ હાથમાં લીધો.

એક ક્ષણ માટે તેની આંખોમાં ચમકારો આવ્યો.

પછી ચહેરો ફિક્કો પડી ગયો.

“આ તને ક્યાંથી મળ્યો?”

છોકરી ચૂપ રહી.

“કોણે આપ્યો?”

છોકરીએ ફરી કોઈ જવાબ ન આપ્યો.

તેણે માત્ર રૂબીઓની હિંગની નાની ડબ્બી તરફ આંગળી ચીંધી.

રૂબીઓ થોડી ક્ષણ તેને જોતો રહ્યો.

પછી તેણે હિંગની ડબ્બી તેના હાથમાં મૂકી.

છોકરીએ ડબ્બી લીધી.

પણ જતી વખતે એક શબ્દ બોલી—

“બામિયાન.”

રૂબીઓના હાથમાંથી કાગળ લગભગ પડી ગયો.

છોકરી અંધારી ગલીમાં દોડતી ગાયબ થઈ ગઈ.

રૂબીઓ લાંબા સમય સુધી તેની પાછળ જોતો રહ્યો.

પછી ધીમેથી બોલ્યો—

“આ કાગળ...તો મેં અફઘાનિસ્તાન છોડ્યું ત્યારે હું ત્યાં છોડી આવ્યો હતો.”

તેના હાથ કંપી રહ્યા હતા.

“તો પછી આ અહીં સુધી કોણ લાવ્યું?”

---

એ રાત્રે રૂબીઓએ પહેલી વાર પોતાની જૂની લાકડાની પેટી ખોલી.

આ પેટી તેની માતા સિવાય બીજા કોઈએ ક્યારેય જોઈ નહોતી.

અંદર થોડાં જૂના કાગળો, પિતાની એક નાની છરી, ચાંદીની ડબ્બી અને એ જ, પિતાએ આપેલો 
લાલ અકીકનો પથ્થર.

રૂબીઓએ પથ્થર હાથમાં લીધો.

અને તેને કંઈક અનુભવાયું.

પથ્થર ગરમ હતો.

અચાનક સામે રહેલા દીવડાની જ્યોત ધ્રૂજવા લાગી.

દીવાલ પર પડતી છાયાઓ લાંબી થઇ તે પણ ધ્રુજવા લાગી.

એક છાયા બીજી સાથે જોડાઈ.
પછી ત્રીજી.
થોડી જ ક્ષણોમાં આખી દીવાલ જાણે કાળા ધુમ્મસથી ઢંકાઈ ગઈ.

રૂબીઓ પાછળ હટ્યો નહીં.

તે જાણતો હતો,
એક દીવસ તો આ કયામતનો દિવસ આવવાનો હતો.
તેણે પુસ્ટો ભાષા. માં કોઈ આઝાન પઢી..
અખરે, દીવાલ ઉપરની છાયાઓમાંથી એક આકાર બહાર આવ્યો.

ન માણસ.

ન પ્રાણી.

ન કોઈ ની છાયા.

એક એવું અસ્તિત્વ, જેને જોતા આંખો સ્વીકારતી નહોતી કે તે ખરેખર સામે ઊભું છે.

રૂબીઓએ કડક અવાજે કહ્યું

“હું જાણતો હતો... તું અહીં જ છે.”

અસ્તિત્વ આગળ વધ્યું.

રૂબીઓએ પૂછ્યું.

“તું મારા પિતાને ક્યાં લઈ ગયો હતો?”

કોઈ જવાબ ન આવ્યો.

પરંતુ ગલીની દીવાલ પર અચાનક એક દૃશ્ય દેખાયું.

અફઘાનિસ્તાન.

આગમાં સળગતું ગામ.

અને તેમાં...

રહમત ખાન.

રૂબીઓની આંખો પહોળી થઈ ગઈ.

“પિતા...!”

દૃશ્ય તરત જ અદૃશ્ય થઈ ગયું.

---

રૂબીઓ હવે સમજી ગયો હતો.

પિતાએ તેને હિંગ વિશે માત્ર ઔષધિ તરીકે જ્ઞાન આપ્યું નહોતું.

બામિયાનના પર્વતોમાં એક દુર્લભ પ્રકારની હિંગ મળતી હતી.

તેમાં કુદરતી સુગંધ ઉપરાંત એક એવી શક્તિ હતી જે અંધકારમાં રહેલા અસ્તિત્વોને નબળા પાડતી હતી.

પણ આ શક્તિનો ઉપયોગ માત્ર હકીમ રહમત ખાન જાણતા હતા.

રૂબીઓએ પોતાની થેલીમાંથી નાની ચાંદીની ડબ્બી કાઢી.

અસ્તિત્વ એકાએક પાછળ ખસી ગયું.

રૂબીઓએ ધીમેથી કહ્યું—

“તને યાદ છે આ?”

તેમાં પિતાએ આપેલી છેલ્લી હિંગ હતી.

“આ જ કારણે તું મારા પિતાનો પીછો કરતો હતો.”

અસ્તિત્વ ધ્રૂજ્યું.

રૂબીઓએ પશ્તોમાં પોતાના પિતાની શીખવેલી પ્રાર્થના ધીમેથી ઉચ્ચારી.

પછી અકીકનો પથ્થર જમીન પર મૂક્યો.

અકીકમાંથી ઝાંખો લાલ પ્રકાશ ફેલાયો.

છાયાઓ તડપવા લાગી.

પરંતુ અસ્તિત્વ હજી પણ મજબૂત હતું.

તે રૂબીઓ તરફ ઝૂક્યું.

એ જ ક્ષણે રૂબીઓએ હિંગની એક ચપટી અકીકના પથ્થર પર મૂકી.

ધડાકો થયો નહીં.

માત્ર એક તેજસ્વી પ્રકાશ ફેલાયો.

ગલીની દરેક દીવાલ પરની છાયા એકસાથે કંપી.

પછી જાણે કોઈ અદૃશ્ય શક્તિએ તેમને અંદરથી ખેંચી લીધી.

અસ્તિત્વમાંથી એક ભયાનક અવાજ નીકળ્યો.

અને અંતે—

તે ધુમાડાની જેમ વિખેરાઈ ગયું.

અકીકનો પથ્થર બે ભાગમાં તૂટી ગયો.

ગલી ફરી શાંત થઈ ગઈ.

પરંતુ રહસ્ય પૂરું થયું નહોતું...

રૂબીઓએ તૂટેલા અકીકને હાથમાં લીધો.

તેના અંદરના ભાગમાં કંઈક ચમકતું હતું.

એક નાનો ધાતુનો ટુકડો .

તે પર માત્ર ત્રણ અક્ષર કોતરાયેલા હતા
R-K (ર-ખા) .

રૂબીઓના હોઠ પરથી એક જ શબ્દ નીકળ્યો—

“રહમત ખાન...”

એ જ સમયે પાછળથી છોકરીનો અવાજ આવ્યો.

“એ કેવળ તારા પિતાનું નામ નથી, એની રહેમત હજુ જીવે છે .”

રૂબીઓ અચાનક પાછળ ફર્યો.

છોકરી ફરી ગલીના છેડે ઊભી હતી.

“તો પછી આ શું છે?”

છોકરીએ ધીમેથી કહ્યું,

“તમારા પિતાએ મને મોકલી છે ”

રૂબીઓ સ્થિર થઈ ગયો.

“મારા પિતા... જીવિત છે?”

છોકરીએ જવાબ આપ્યો નહીં.

તેણે માત્ર હાથમાં રહેલી બીજી ચિઠ્ઠી રૂબીઓ તરફ લંબાવી.

રૂબીઓએ ચિઠ્ઠી ખોલી.

અંદર માત્ર એક જ વાક્ય હતું—

“જો અંધારી ગલીનું રહસ્ય તું ઉકેલી શકે, તો બામિયાનના પર્વતોમાં પાછો આવ. —R-K(ર-ખા) ”

રૂબીઓ લાંબા સમય સુધી એ શબ્દોને જોતો રહ્યો.

પછી તેણે ગલીના છેડા તરફ નજર કરી.

તેની આંખોમાં હવે ભય નહોતો.

માત્ર નિર્ણય હતો.

“મારી માતા અહીં રહેશે.”

છોકરીએ પૂછ્યું—

“અને તમે?”

રૂબીઓએ પોતાની થેલી ખભા પર નાખી.

“હવે હું મારા પિતાને શોધવા જઈશ.”

તે થોડી ક્ષણ અટક્યો.

પછી ધીમેથી બોલ્યો—

“આ ગલીના શત્રુનો અંત થયો છે... પરંતુ જે રહસ્યે તેને જન્મ આપ્યો હતો, તેની શરૂઆત હવે થાય છે.”

રૂબીઓ ગલીમાંથી બહાર નીકળી ગયો.

તેની પાછળ હિંગની સુગંધ રહી ગઈ.

કેરોસીનનો દીવડો ફરી ઝબૂક્યો.

અને ગલીની સૌથી જૂની દીવાલ પર—

એક ક્ષણ માટે ફરી એક છાયા દેખાઈ.

પરંતુ આ વખતે...

એ છાયા રૂબીઓની નહોતી.

દૂર, અફઘાનિસ્તાનના બામિયાન પર્વતો તરફથી જાણે કોઈએ તેને પાછું બોલાવ્યું હતું.

કારણ કે કેટલીક વાર્તાઓનો અંત હોતો નથી.

કેટલીક વાર્તાઓ માત્ર એક રહસ્ય પૂરું કરીને બીજું રહસ્ય શરૂ કરે છે.

વાંચન વિશેષ 

અફઘાનિસ્તાનના પર્વતીય પ્રદેશોમાં અકીકના પથ્થરને પ્રાચીન સમયથી રક્ષણ અને શક્તિનું પ્રતીક માનવામાં આવતું આવ્યું છે. લાલ અકીક ખાસ કરીને હિંમત, સ્થિરતા અને નકારાત્મક શક્તિઓથી રક્ષણ સાથે જોડાયેલી લોકમાન્યતાઓ ધરાવે છે. 

બીજી તરફ, અફઘાન હિંગ તેની તીવ્ર સુગંધ અને ઔષધીય ઉપયોગ માટે જાણીતી હતી અને દૂરના પર્વતીય પ્રદેશોમાં તેને મૂલ્યવાન ઔષધિ માનવામાં આવે છે . 

પ્રસ્તુત વાર્તા માં રૂબીઓના પિતાના ગુપ્ત જ્ઞાનમાં આ બંનેનું એક અનોખું સંયોજન હતું—અકીક મેલા . અંધકારને ઓળખતું અને હિંગ તેની અસરને નબળી પાડતી. 

કદાચ આ માત્ર અફઘાનિસ્તાનમાં લોકવિશ્વાસ હતો... 

પરંતુ રૂબીઓએ પોતાના જીવનમાં જોયું હતું કે કેટલીક વસ્તુઓનું રહસ્ય વિજ્ઞાનથી નહીં, અનુભવથી સમજાય છે. 

અને બામિયાનના પર્વતોમાં શીખેલું આ રહસ્ય જ હવે રૂબીઓ. માટે કાશ્મીરની અંધારી ગલીમાં તેની સૌથી મોટી શક્તિ બનવાની હતી .
ડિસ્ક્લેમર

આ વાર્તા સંપૂર્ણપણે કાલ્પનિક છે. તેમાં દર્શાવાયેલા રૂબીઓ, તેના પિતા, અકીકનો પથ્થર, અલૌકિક શક્તિઓ, અંધારી ગલી તથા અન્ય તમામ પાત્રો અને ઘટનાઓ લેખકની કલ્પનાનું સર્જન છે. અફઘાનિસ્તાન, બામિયાન, કાશ્મીર, હિંગ અને અકીક સાથે જોડાયેલા ઐતિહાસિક, સાંસ્કૃતિક કે લોકવિશ્વાસના સંદર્ભોનો ઉપયોગ માત્ર વાર્તાના વાતાવરણ અને રહસ્યને ગાઢ બનાવવા માટે કરવામાં આવ્યો છે. તેમને વૈજ્ઞાનિક કે ઐતિહાસિક તથ્ય તરીકે ન ગણવા વિનંતી. કોઈ જીવિત કે મૃત વ્યક્તિ, સ્થળ અથવા વાસ્તવિક ઘટનાની સાથે મળતું આવતું સામ્ય માત્ર સંયોગ ગણવું.