સંઘર્ષથી સર્જન સુધી

સંઘર્ષથી સર્જન સુધી

જંગલના બે સરખા પથ્થરોમાંથી એક પીડાથી ડરીને ઘડતરના ઘા સહેવાની ના પાડી દે છે, જ્યારે બીજો હસતા મુખે ટાંકણાના પ્રહાર ઝીલી લે છે. પરિણામે, ઘા સહેનારો પથ્થર દિવ્ય મૂર્તિ બનીને મંદિરમાં પૂજાય છે અને પીડાથી ભાગનારો પથ્થર ઉંબરાનું પગથિયું બની લોકોના પગ નીચે રગદોળાય છે. જીવનમાં જે સંઘર્ષ અને ઘડતરની કસોટી પાર કરે છે તે જ આદર મેળવે છે, જ્યારે કષ્ટોથી ભાગનારને ઠોકરો જ ખાવી પડે છે.

 

यथा चतुर्भिः कनकं परीक्ष्यते, निघर्षणच्छेदनतापताडनैः। 

तथा चतुर्भिः पुरुषः परीक्ष्यते, त्यागेन शीलेन गुणेन कर्मणा॥

જેવી રીતે સોનાની શુદ્ધતા ઘસવાથી, કાપવાથી, અગ્નિમાં તપાવવાથી અને ટીપવાથી પરખાય છે; તેવી જ રીતે મનુષ્યની શ્રેષ્ઠતા પણ ત્યાગ, સદાચાર, ઉત્તમ ગુણ અને પરિશ્રમરૂપી કર્મના સંઘર્ષો સહન કર્યા પછી જ બહાર આવે છે.

એક ગાઢ જંગલની વચ્ચે સદીઓથી બે વિશાળ કાળા પથ્થરો પડ્યા હતા. બંને શાંત, અડગ અને સમયના વહેણ સાથે ફક્ત પવન અને વરસાદને સહન કરતા.

એક દિવસ ત્યાં એક તેજસ્વી શિલ્પકાર આવી પહોંચ્યો. તેણે મંદિર માટે એક ભવ્ય મૂર્તિ ઘડવાની હતી. તેની નજર પહેલા પથ્થર પર પડી. તેણે પોતાની થેલીમાંથી છીણી અને હથોડી બહાર કાઢ્યા. જેવો તેણે પહેલો ઘા માર્યો, પથ્થર પીડાથી કણસી ઊઠ્યો અને કરગરી પડ્યો, "મને છોડી દો! આ ઘા હું સહન નથી કરી શકતો, મારું અસ્તિત્વ વિખેરાઈ જશે!"

શિલ્પકારે પ્રેમથી હથોડી રોકી લીધી અને કહ્યું, "જે પીડા સહન ન કરી શકે, તેના પર જબરદસ્તી ન કરાય."

શિલ્પકાર બીજા પથ્થર પાસે ગયો. તેણે હથોડી ઊંચી કરી અને ધીમેથી પૂછ્યું, "શું તું આ ઘા સહન કરવા તૈયાર છે?"

બીજા પથ્થરે શાંતિથી કહ્યું, "જો આ ઘા મારા અંદર રહેલા શ્રેષ્ઠ રૂપને બહાર લાવી શકતા હોય, તો મને દરેક પ્રહાર મંજૂર છે."

શિલ્પકારે કામ શરૂ કર્યું. દિવસ-રાત ટાંકણાના તીણા ઘા ઝીંકાતા રહ્યા. પથ્થર તૂટતો રહ્યો, કપાતો રહ્યો, પણ અડગ રહ્યો. ધીમે ધીમે તે પથ્થરમાંથી એક અત્યંત મોહક, શાંત અને દિવ્ય પ્રતિમા પ્રગટ થઈ.

न देवो वत्सवृन्देन न स्वर्गः पुण्यवर्जितः। 

न सिद्धिः परिश्रमं हित्वा लभ्यते क्वापि मानवैः॥

જેમ સોનું અગ્નિમાં તપીને કુંદન બને છે અને પથ્થર ટાંકણાના ઘા ઝીલીને ઈશ્વર બને છે, તેમ જીવનમાં આવતા સંઘર્ષો આપણને તોડવા માટે નહીં પણ આપણા ભીતર છુપાયેલા શ્રેષ્ઠ રૂપને ઘડીને બહાર લાવવા માટે જ આવતા હોય છે.

ગામના લોકો વાજતે-ગાજતે આવ્યા. તેમણે તે દિવ્ય મૂર્તિને ગામના ભવ્ય મંદિરમાં ગર્ભગૃહમાં સ્થાપિત કરી. તેને ફૂલહાર ચડ્યા, સુગંધી ચંદનનો લેપ થયો અને લોકો હાથ જોડીને તેની સામે નતમસ્તક થવા લાગ્યા.

ત્યારે કોઈને વિચાર આવ્યો કે મંદિરના પ્રવેશદ્વાર પાસે પગથિયું બનાવવા માટે પણ એક સપાટ પથ્થરની જરૂર છે. લોકો પેલા પહેલા પથ્થરને ઉપાડી લાવ્યા અને ઉંબરા પાસે જડી દીધો.

હવે સ્થિતિ એવી બની કે જે પથ્થર ઘા સહન કરવા તૈયાર થયો હતો, તે ભગવાન બનીને પૂજાવા લાગ્યો; અને જેણે શરૂઆતમાં થોડી પીડાથી ડરીને ઘા નહોતા ઝીલ્યા, તેના પર દરરોજ હજારો લોકો પગ મૂકીને અંદર જવા લાગ્યા.

બે પથ્થર હતા વનમાં પડ્યા, એક સમાન જે રૂપ,

ટાંકણાના ઘાથી એક ડર્યો, બીજાએ વેઠ્યો તડકો-ધૂપ.

પીડા સહી જે અડગ રહ્યો, એ પૂજાયો બની ભગવાન,

ઘાથી ભાગ્યો જે ડરીને, પગથિયે રગદોળાયું એનું માન.

તપ્યા વિના કદી સોનું ના બને, ઘડતર આપે માન-સન્માન,

સંઘર્ષના ઘા ઝીલી લે જે, જગ વંદે એને ધરીને ધ્યાન.

એક રાત્રે જ્યારે મંદિરના દરવાજા બંધ થયા, ત્યારે ઉંબરાના પથ્થરે આંસુ ભરી આંખે ગર્ભગૃહની મૂર્તિને પૂછ્યું, "આપણે બંને એક જ જંગલમાંથી આવ્યા, એક જ માટીના હતા, તો પછી તને આટલો આદર અને મને આટલું અપમાન કેમ?"

મૂર્તિએ અત્યંત વાત્સલ્યપૂર્વક સ્મિત સાથે જવાબ આપ્યો:

"મિત્ર, તફાવત માત્ર એક જ વાતનો હતો—મેં ઘડતરના સમયે આવતી પીડાને સ્વીકારી લીધી, જ્યારે તેં ત્યારે ના પાડી દીધી. જીવનમાં જે ઘડતરના ઘા હસતા મુખે સહન કરી લે છે, દુનિયા તેની સામે માથું નમાવે છે; અને જે શીખવા કે તપવામાંથી ભાગે છે, તેણે આખી જિંદગી ઠોકરો જ ખાવી પડે છે."

अकृत्वा परसन्तापमगत्वा खलनम्रताम्। 

अनुत्सृज्य सतां वर्त्म यत्स्वल्पमपि तद् बहु॥

કઠોર પરિશ્રમ, કસોટી અને ઘડતરની પીડા વેઠ્યા વગર માનવીને ક્યારેય કોઈ મહાન સિદ્ધિ કે આદર પ્રાપ્ત થઈ શકતો નથી.

જીવનની કોઈપણ મુશ્કેલી કે સંઘર્ષ આપણને તોડવા માટે નહીં, પણ આપણા અંદર છુપાયેલી શ્રેષ્ઠતાને બહાર લાવવા માટે આવતો હોય છે.