STORYMIRROR

હર્ષદ અશોડીયા

Inspirational

5  

હર્ષદ અશોડીયા

Inspirational

ધૈર્ય-ધુરંધર

ધૈર્ય-ધુરંધર

5 mins
5


લાહોરના નગરમધ્યે આવેલું એ ભવ્ય કન્વેન્શન સેન્ટર જાણે આધુનિક યુગનું કોઈ ઇન્દ્રભવન હતું. એક વૈશ્વિક બહુરાષ્ટ્રીય આઇ.ટી. કંપનીના સર્વોચ્ચ વિદેશી પદ કાજે સમગ્ર મુલ્કમાંથી આશરે પાંચ હજાર આકાંક્ષીઓનું મહેરામણ ઊમટ્યું હતું. સુટ-ટાઈથી સુસજ્જ, મહત્ત્વાકાંક્ષાના નશામાં ચકચૂર એ સમૂહ વચ્ચે સાહિવાલના એક અતિ પછાત પલ્લી-વિસ્તારમાંથી આવેલો એક નિખાલસ, ગામડિયો જુવાન પણ આવી ચડ્યો હતો—નામ એનું ‘ગુલ મોહમ્મદ’.


ગુલ મોહમ્મદના ચહેરા પર સ્પર્ધાનો કોઈ તનાવ નહોતો, માત્ર ગ્રામ્ય સહજતા અને એક અનોખું કુતૂહલ હતું. એનું માનસ જાણે સંસ્કૃતના આ અમર સુભાષિતનું જીવંત દ્રષ્ટાંત હતું:



प्रारभ्यते न खलु विघ्नभयेन नीचैः


प्रारभ्य विघ्नविहता विरमन्ति मध्याः।


विघ्नैः पुनः पुनरपि प्रतिहन્યमानाः


प्रारब्धमुत्तमगुणा न પરિત્યજન્તિ॥


(નીતિશતક – ભર્તૃહરિ)


અર્થ: અધમ કક્ષાના મનુષ્યો વિઘ્નોના ભયથી કાર્યનો પ્રારંભ જ કરતા નથી; મધ્યમ શ્રેણીના લોકો શરૂઆત કર્યા પછી વિઘ્નો આવતાં અધવચ્ચે અટકી જાય છે; પરંતુ ઉત્તમ ગુણ ધરાવનારા ધૈર્યવાન પુરુષો ડગલે ને પગલે વિઘ્નોની પરંપરા આવે તોપણ આરંભેલા કાર્યને કદાપિ ત્યજતા નથી.


કંપનીના મુખ્ય કારોબારી અધિકારી (સી.ઇ.ઓ.) ગંભીર ડગલે મંચસ્થ થયા. અવાજમાં કોર્પોરેટ રોબ ઘોળી તેમણે ઉદ્ઘોષણા કરી:


"સજ્જનો, આપ સર્વનું સ્વાગત છે. અમારો પ્રથમ અને અફર નિયમ—જેમને ‘જાવા’ (Java) કોડિંગ ભાષાનું ગહન તકનીકી જ્ઞાન ન હોય, તેઓ કૃપા કરીને આ સભાગૃહમાંથી વિદાય લઈ શકે છે."


એ સાંભળતાં જ હોબી-હાંફળા થઈને બે હજાર જેટલા ઉમેદવારો હોલ ખાલી કરી બહાર નીકળી ગયા.


ગુલ મોહમ્મદે દાઢી ખંજવાળતાં મનોમન ગણગણાટ કર્યો: ‘મને ક્યાં કોઈ દિવસ આવી જાવા-બાવાની ખબર છે! પણ અહીં એરકન્ડિશનરમાં બેઠા રહેવામાં ક્યાં આપણા બાપનું કાંઈ જાય છે? ગુજરાતીમાં કહેવત છે ને—‘ઉતાવળે આંબા ન પાકે!’ જોઈએ તો ખરા, આગળ શું ખેલ જામે છે...’


સી.ઇ.ઓ. સાહેબે પોતાનો પ્રભાવ વધારતાં બીજો પાસો ફેંક્યો:


"જેમની પાસે સો કે તેથી વધુ વ્યક્તિઓની ટીમના નેતૃત્વનો અધિકૃત વ્યવસાયિક અનુભવ ન હોય, તેઓ પણ તુરંત હોલ છોડી દે."


બીજી જ ક્ષણે અન્ય બે હજાર પ્રતિસ્પર્ધીઓનાં મસ્તક ઝૂકી ગયાં અને તેઓ નીચી મુંડીએ બહાર સરી ગયા.


ગુલ મોહમ્મદે પોતાની મૂછ પર તાવ દેતાં સ્વગત હાસ્ય વેર્યું: ‘અરે ભલા માણસ! આખી જિંદગી ગામના સીમાડે ત્રણ ભેંસોથી વધુ ક્યારેય એકસાથે ચારી નથી, અને આ સાહેબ સો માણસોની સેના દોરવાની વાત કરે છે! પણ ‘ધીરજના ફળ મીઠાં’—બેઠા રહો, આપણું શું બગડવાનું છે!’


એના આ અડગ, સ્થિતપ્રજ્ઞ ભાવને જોઈને ભગવદ્ગીતાનો આ દિવ્ય શ્લોક સ્મરણપટ પર અંકિત થઈ જાય:



दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः।


वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते॥


(શ્રીમદ્ ભગવદ્ગીતા – ૨.૫૬)


અર્થ: દુઃખોની પ્રાપ્તિ થવા છતાં જેના મનમાં ઉદ્વેગ કે ક્ષોભ નથી થતો, સુખોની પ્રાપ્તિમાં જે સર્વથા નિઃસ્પૃહ રહે છે અને જેના રાગ, ભય તથા ક્રોધ નષ્ટ થઈ ચૂક્યા છે—એવો સ્થિર બુદ્ધિવાળો મનુષ્ય જ વાસ્તવમાં મુનિ કે ધીર પુરુષ કહેવાય છે.


સભાખંડ હવે ખાલીખમ ભાસતો હતો. સી.ઇ.ઓ.એ ત્રીજો પ્રહાર કર્યો:


"જેમની પાસે વિશ્વવિખ્યાત મૅનેજમેન્ટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાંથી વ્યવસાય પ્રશાસન (MBA)નો ડિપ્લોમા નથી, તેઓ પણ સભાગૃહ છોડીને પ્રસ્થાન કરે."


પળવારમાં વધુ પાંચસો ચહેરાઓ પર નિરાશા ફરી વળી અને તેઓ સભાખંડની બહાર ધકેલાઈ ગયા.


ગુલ મોહમ્મદના હોઠ પર નિર્દોષ મલકાટ છવાયો: ‘અરે રામ! પ્રાથમિક શાળા પછી તો કદી નિશાળ કે મદરેસાની ડેલી પણ નથી ભાળી, ને આ સાહેબો મૅનેજમેન્ટની પદવીઓ શોધે છે! પણ હવે અહીં સુધી આવી જ ચડ્યા છીએ, તો જોઈ જ લઈએ કે બાજી ક્યાં જઈને અટકે છે. કહે છે ને કે—‘જેણે બાંધી હિંમત, તેનું કામ કિંમત!’


અંતે સી.ઇ.ઓ. સાહેબે પોતાનો આખરી અને સૌથી કારમો હુકમનો એક્કો ફેંક્યો:


"જેઓ અસ્ખલિત જાપાનીઝ ભાષામાં વાર્તાલાપ કરવા સક્ષમ ન હોય, તેઓ આ ક્ષણે જ અહીંથી ચાલ્યા જાય."


આ ઘોષણા થતાં જ બાકી રહેલા પાંચસોમાંથી ૪૯૮ ઉત્સાહીઓ માથે હાથ દઈ, નિસાસા નાખતા ચાલતી પકડવા લાગ્યા.


ગુલ મોહમ્મદે મનોમન પોતાને જ થાબડ્યો: ‘જાપાનીઝનો તો ‘જ’ પણ મને નથી આવડતો! પણ હવે તો પાંચ હજારમાંથી માંડ બે જણા બચ્યા છીએ. ખેલ જ્યારે સોળે કળાએ ખીલ્યો હોય ત્યારે મેદાન કેમ છોડાય? હવે તો છેલ્લો ઘા જોઈને જ હઠવું!’


ગુલ મોહમ્મદની આ અગાધ આંતરિક નિર્ભયતા પર સંત કબીરની આ સાખી સાર્થક ઠરતી હતી:



जिन खोजा तिन पाइया, गहरे पानी पैठ।


मैं बपुरा बूडन डरा, रहा किनारे बैठ॥


(કબીર)


અર્થ: જેઓ સંકલ્પો સાથે ઊંડા પાણીમાં ડૂબકી લગાવે છે તેઓ જ મોતી પામે છે; પરંતુ જે ડૂબી જવાના ભયથી કિનારે જ બેસી રહે છે, એ બિચારા કશું પામી શકતા નથી.


હવે એ વિશાળ, નીરવ સભાગૃહમાં પાંચ હજારની મેદનીમાંથી માત્ર બે જ શૂરવીરો શેષ રહ્યા હતા—એક ગુલ મોહમ્મદ અને બીજો એવો જ એક ગંભીર મુખમુદ્રાવાળો અજાણ્યો યુવાન.


સી.ઇ.ઓ. સાહેબનાં નેત્રોમાં વિસ્મય અને પ્રસન્નતાના દીવા પ્રગટી ઊઠ્યા. તેઓ ધીમા પગલે મંચ પરથી નીચે ઊતર્યા, બંને નિકટ આવ્યા અને ગદગદિત કંઠે બોલ્યા:


"અદ્ભુત! અકલ્પનીય! હજારોની ભીડમાંથી તમામ કઠોર કસોટીઓ પાર કરીને માત્ર આપ બંને જ સર્વગુણસંપન્ન નીવડ્યા છો અને જાપાનીઝ ભાષાના પ્રખર પંડિત સાબિત થયા છો. પદ માત્ર એક જ છે, તેથી અંતિમ પસંદગી અર્થે હું ઈચ્છું છું કે આપ બંને પરસ્પર જાપાનીઝ ભાષામાં થોડો વાર્તાલાપ કરી સંભળાવો."


સભાગૃહમાં સોય પટકે તોય અવાજ સંભળાય એવી ગહન શાંતિ પ્રસરી ગઈ. ગુલ મોહમ્મદે એક ત્રાંસી નજર પેલા સાહેબ પર નાખી. પછી અત્યંત સહજભાવે બીજા ઉમેદવાર તરફ સહેજ ઝૂકીને, શુદ્ધ દેશી પંજાબી લહેકામાં ધીમેથી કાનમાં પૂછ્યું:


"કિદ્દર દે ઓ પાજી?" (ક્યાંના છો ભાઈ?)


સામે ઊભેલા ઉમેદવારની આંખોમાં ક્ષણાર્ધ માટે વીજળી ચમકી. એણે ક્ષણનોય વિલંબ કર્યા વિના, પૂરા ઠસ્સાથી એ જ અંદાજમાં વળતો જવાબ ફટકાર્યો:


"અસીં મુલ્તાન દે! તુસીં દસ્સો?" (અમે મુલ્તાનના! તમે કહો?)


ગુલ મોહમ્મદે હળવા સ્મિત સાથે છાતી ફુલાવીને કહી દીધું:


"અસીં સાહિવાલ દે!" (અમે સાહિવાલના!)


કપરી ક્ષણોમાં ડગ્યા વિના કેવળ અડગ ધીરજ ધારણ કરનાર આ બંને ગ્રામીણ વીરોની માનસિકતા પર આ ચાર પંક્તિઓ સચોટ બેસે છે:


નહોતી આવડત જાવાની કે નહોતો સંગ જાપાની,


છતાં મહેફિલ ગજાવી ગઈ અનોખી ખુમારી આભી;


હજારો જ્ઞાનીઓ ભાગ્યા નિહાળી શરતોની આંધી,


અને બાજી જીતી ગયા બે મુછાળા દેશી જ્ઞાની!


જ્યાં આખી દુનિયા ડિગ્રીઓ અને લાયકાતોના ભાર તળે મેદાન છોડી ગઈ, ત્યાં માત્ર અડગ બેસી રહેવાની ખુમારીએ બે ગામડિયાઓને બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીના ‘જાપાનીઝ ભાષાશાસ્ત્રી’ બનાવી દીધા!



સામગ્રીને રેટ આપો
લોગિન

Similar gujarati story from Inspirational