પરકાયા પ્રવેશની લીલા
પરકાયા પ્રવેશની લીલા
સાંજનો સમય હતો. આખા દિવસના થાકથી લોથપોથ થઈને ઘરે પાછા ફરેલા રમેશભાઈએ સોફા પર લંબાવ્યું. હાથમાં ચાનો કપ હતો અને મનમાં પોતાના પુરુષાર્થનો ગર્વ. ઘરના કામકાજમાં વ્યસ્ત પત્ની સુધા તરફ જોઈને તેમણે મનોમન વિચાર્યું, "હું આખો દિવસ બહાર તડકા-છાંયડામાં ઢસરડો કરું છું, પરિવારના ભરણપોષણ માટે લોહી-પાણી એક કરું છું, અને આ સુધા આખો દિવસ ઘરની ચાર દીવાલોમાં રહીને આખરે કરતી શું હશે? એનું જીવન તો કેવું સરળ અને આરામદાયક છે!"
મનુષ્યના મનની આ સહજ વૃત્તિ છે કે તેને હંમેશા પારકી થાળીમાં લાડુ મોટો દેખાય છે. રાત્રે સૂતી વખતે રમેશભાઈએ આ જ ભાવ સાથે ઈશ્વરને ફરિયાદ કરી, "હે પ્રભુ! તારો આ કેવો ન્યાય? પુરુષને બહારની કઠોર દુનિયા સામે લડવાનું આપ્યું અને સ્ત્રીને ઘરનો સુખદ આરામ? કાશ, મને પણ આવું નિરાંતનું જીવન મળ્યું હોત!"
ભક્તોની પ્રાર્થના સાંભળીને સ્વયં પરમાત્મા પ્રગટ થયા. તેમના મુખ પર એક ગૂઢ અને રહસ્યમય સ્મિત હતું. ભગવાને મધુર વાણીમાં કહ્યું, "વત્સ, તારી આ મૂંઝવણનું સમાધાન સાવ સરળ છે. કેમ ન આપણે બે દિવસ માટે તમારી ભૂમિકાઓ બદલી નાખીએ? તું બે દિવસ માટે પત્ની બની જા અને તારી પત્નીને પતિ બનાવી દઈએ. અનુભવથી મોટો કોઈ ગુરુ નથી."
श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात्।
स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः॥ શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા (અધ્યાય ૩, શ્લોક ૩૫):
સારી રીતે આચરવામાં આવેલા બીજાના ધર્મ (કાર્ય/ફરજ) કરતાં ગુણરહિત હોવા છતાં પોતાનો ધર્મ (પોતાનું નિર્ધારિત કર્મ) જ શ્રેષ્ઠ છે. પોતાના કર્મમાં મરવું પણ કલ્યાણકારી છે, જ્યારે પારકું કર્મ ભય આપનારું હોય છે.
રમેશભાઈ તો આ પ્રસ્તાવ સાંભળીને હરખાઈ ગયા. તેમને લાગ્યું કે જાણે બે દિવસની 'પેઈડ લીવ' મળી ગઈ! તેમણે તરત જ હા પાડી દીધી.
સંસારના આ અદભૂત નાટકના પ્રથમ અંકની શરૂઆત થઈ. બીજા દિવસે સવારે હજુ તો સૂર્યનારાયણે પોતાના કિરણો ધરતી પર પાથર્યા પણ નહોતા, ત્યાં ઘડિયાળના અલાર્મે પાંચના ટકોરા પાડ્યા. સ્ત્રી દેહમાં પ્રવેશેલા રમેશભાઈની આંખ ખૂલી. ઘરમાં જાણે કામનો દરિયો ઘૂઘવતો હતો.
રમેશભાઈ પથારીમાંથી ઊભા થયા અને રસોડા તરફ દોડ્યા. બાળકો માટે ગરમાગરમ નાસ્તો અને ટિફિન તૈયાર કર્યા. ત્યારબાદ બાળકોને ઉઠાડ્યા, તેમને નવડાવી-ધોવડાવી તૈયાર કર્યા અને સ્કૂલ બસ સુધી મૂકવા ગયા. હજુ તો શ્વાસ હેઠો બેસે તે પહેલાં પતિ બનેલી સુધાને ઉઠાડી, તેમના માટે ચા-નાસ્તો બનાવ્યો.
પતિદેવ ઓફિસ જવા નીકળ્યા, એટલે રમેશભાઈએ ઘરની સફાઈનું બીડું ઝડપ્યું. કહેવત છે ને કે "ઘરની રાણી તો કામની ખાણી." ઝાડુ-પોતા, વાસણ અને કપડાંના ઢગલા વચ્ચે તેઓ અટવાઈ ગયા. બપોરના અગિયાર વાગ્યે માંડ નવરા થઈને ચાનો કપ હાથમાં લીધો, ત્યાં જ કામવાળી બાઈ આવી પહોંચી. તેની સાથે હિસાબ-કિતાબ અને કામની સૂચનાઓ આપવામાં સમય ક્યાં પસાર થઈ ગયો તેની ખબર જ ન પડી.
હજુ તો બે ઘડી આરામ કરવાનો વિચાર કરે, ત્યાં તો બાળકોના સ્કૂલેથી પાછા ફરવાનો સમય થઈ ગયો. ભૂખ્યા થયેલા બાળકોને જમાડ્યા, તેમની કાલીઘેલી વાતો સાંભળી અને પછી તેમને હોમવર્ક કરાવવા બેસાડ્યા. સાંજ પડતાં જ રાત્રિભોજનની તૈયારી શરૂ કરી અને સાથે-સાથે બાળકોને સાંજના ટ્યુશન ક્લાસમાં મૂકવા અને તેડવા જવાની દોડધામ પણ કરી. આખો દિવસ જાણે ચકરડીની જેમ ફરતા રહ્યા.
यो यत्र कुशलः कार्ये तं तत्र विनियोजयेत्।
कर्मण्यकुशलो यस्तु स करोति विडम्बनाम्॥
જે વ્યક્તિ જે કાર્યમાં કુશળ હોય, તેને તે જ કાર્યમાં લગાવવો જોઈએ; કારણ કે જે કાર્યમાં અકુશળ (બિનઅનુભવી) હોય તે વ્યક્તિ કામ કરવા જાય તો માત્ર હાંસીને પાત્ર બને છે (કામ બગાડે છે).
રાત્રે પતિ બનેલી સુધા ઓફિસથી થાકીને ઘરે આવી. રમેશભાઈએ ખૂબ જ પ્રેમ અને મહેનતથી બનાવેલી રસોઈ પીરસી. પરંતુ આ શું? પહેલો કોળિયો મોઢામાં મૂકતા જ પતિદેવે મોઢું બગાડ્યું, "આ દાળમાં મીઠું ઓછું છે, શાક બરાબર ચડ્યું નથી, રોટલી કડક થઈ ગઈ છે અને છાશમાં જીરું પણ નથી નાખ્યું! આખો દિવસ ઘરમાં રહીને તું કરે છે શું?"
આ શબ્દો સાંભળીને રમેશભાઈના હૃદયમાં જાણે સોય ભોંકાઈ હોય તેવી વેદના થઈ. આખો દિવસના અથાગ પરિશ્રમ પછી પણ પ્રશંસાના બે શબ્દોને બદલે ચાર ખામીઓ સાંભળવા મળી! આંખોમાં આંસુ આવી ગયા. તેમને સમજાયું કે:
નથી હોતી સરળ ક્યારેય નારીની આ જિંદગી,
ઘરના ખૂણેખૂણામાં વસે છે એની બંદગી.
પોતાની જાતને ઓગાળીને સૌને અજવાળે છે,
છતાંય શબ્દોના તીર એ હસતા મુખે ખાળે છે.
રાતનો અંધકાર ઘેરો બનતો ગયો, અને રમેશભાઈનો થાક પણ. બીજા દિવસે સૂર્યોદય થતાં જ રમેશભાઈએ હાથ જોડીને આર્તસ્વરે ભગવાનને પોકાર કર્યો, "હે દીનાનાથ! મને ક્ષમા કર. મારી આંખો પરથી અજ્ઞાનનો પડદો હટી ગયો છે. સ્ત્રીનું જીવન એ કોઈ આરામદાયક શય્યા નથી, પણ કાંટાળો તાજ છે. મને સમજાઈ ગયું છે કે એક ગૃહિણી પરિવારને જોડી રાખવા માટે કેટલો ભોગ આપે છે. પ્રભુ, મને ફરીથી મારા મૂળ પુરુષ સ્વરૂપમાં લાવી દો!"
ભક્તની આ દયનીય હાલત જોઈને પ્રભુ ફરી પ્રગટ થયા. પરંતુ આ વખતે ભગવાનના મુખ પર ગંભીરતા સાથે એક અનોખું હાસ્ય હતું. ભગવાને કહ્યું, "વત્સ, તારી વાત સાચી છે. આપણી શરત મુજબ તારે બે દિવસ માટે સ્ત્રી બનવાનું હતું. પરંતુ હવે હું ઈચ્છું તો પણ તને ફરીથી પુરુષ બનાવી શકું તેમ નથી!"
રમેશભાઈ ગભરાઈ ગયા, "કેમ પ્રભુ? એવું તે શું બન્યું છે?"
ભગવાને હસતાં-હસતાં રહસ્ય પરથી પડદો ઉઠાવ્યો, "કારણ કે ગઈ કાલે રાત્રે તું ગર્ભવતી (પ્રેગ્નન્ટ) થઈ ગયો છે! હવે તો આપણે સીધા નવ મહિના પછી જ મળીશું!"
આ સાંભળતા જ રમેશભાઈના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ.
કરવા ગયા કંસાર ને થઈ ગઈ થૂલી.
यस्य यत् कर्म विहितं तस्य तत् शोभते शुभम्।
अन्यथा क्रियमाणं तु न तत् शोभाय कल्पते॥ પંચતંત્ર
જે વ્યક્તિ માટે જે કાર્ય નિર્ધારિત (યોગ્ય) હોય, તે જ વ્યક્તિ તે કાર્ય કરે તો જ તે શોભે છે અને સારું પરિણામ આપે છે. તેનાથી વિપરીત, જો કોઈ બીજાનું કામ કરવા જાય, તો તે શોભતું નથી (અને કામ બગડે છે).
