ભગવાનની ઈચ્છા

ભગવાનની ઈચ્છા

એક ગરીબ વૃદ્ધાની નિષ્કપટ પ્રાર્થના તેના બીમાર પૌત્રને બચાવનાર વિશ્વવિખ્યાત સર્જન સુધી પહોંચવાની અશક્ય લાગતી આશાને સાચી બનાવી દે છે.
જ્યારે મનુષ્યના બધા રસ્તા બંધ થઈ જાય છે, ત્યારે શ્રદ્ધા ક્યારેક એવો રસ્તો ખોલે છે—જેનો વિચાર પણ આપણે કર્યો ન હોય.

તે દિવસે સમય જાણે ઘોડાપૂરની ગતિએ દોડી રહ્યો હતો અને ડૉ. પટનાયકનું હૃદય એથીયે બમણી ગતિએ ધબકતું હતું. લક્ઝરી કારના દરવાજાને પૂરઝડપે ધકેલી તેઓ એરપોર્ટના ચકાચૌંધ પરિસરમાં દાખલ થયા. તેમની ડગલાં ભરવાની છટામાં અહંકાર અને વ્યસ્તતાનો મિશ્રિત રુઆબ હતો. વિમાન ટેક-ઓફ માટે સજ્જ હતું. આંતરરાષ્ટ્રીય ચિકિત્સા પરિષદમાં આજે તેમનું વિશ્વસ્તરીય વ્યાખ્યાન હતું; એ સન્માન-સમારોહ માત્ર ને માત્ર તેમના ગૌરવગાન માટે જ આયોજિત કરાયો હતો. વૈભવી એક્ઝિક્યુટિવ સીટ પર બેસીને તેમણે આંખો મીંચી. ક્ષણવારમાં જ લોહવિહંગ ગગનચુંબી ઊંચાઈઓ તરફ ધસી ગયું. તેમના મનમાં પોતાની સિદ્ધિઓનું ગર્વ હિલચાળા લેતું હતું.

विद्या विवादाय धनं मदाय शक्तिः परेषां परिपीड़नाय।

खलस्य साधोर्विपरीतमेतत् ज्ञानाय दानाय च रक्षणाय॥ — હિતોપદેશ

દુર્જન કે અભિમાની પુરુષની વિદ્યા વિવાદ માટે, ધન મદ-અહંકાર માટે અને શક્તિ અન્યને પીડવા માટે હોય છે; જ્યારે સજ્જનોની વિદ્યા જ્ઞાન માટે, ધન દાન માટે અને શક્તિ નિર્બળના રક્ષણ માટે હોય છે.

પરંતુ નિયતિ પોતાના અગમ્ય લેખ અલગ જ શાહીથી લખતી હોય છે. વિમાન હજી મધ્યાકાશમાં થોડેક જ દૂર પહોંચ્યું હશે ત્યાં તો વાતાવરણનું રૌદ્ર સ્વરૂપ પ્રગટ થયું. અચાનક મુખ્ય પાયલોટનો કંપતો, ગંભીર અવાજ લાઉડસ્પીકર પર ગૂંજી ઊઠ્યો: "ધ્યાન આપશો, અતિભારે મેઘતાંડવ, પ્રચંડ વાવાઝોડું અને આકાશી વીજળીના પ્રકોપને કારણે વિમાનની દિશાસૂચક અને સંચાર વ્યવસ્થા ખોરવાઈ ગઈ છે. મુસાફરોની સુરક્ષા અર્થે અમે નજીકના હવાઈ મથકે ઇમરજન્સી લેન્ડિંગ કરી રહ્યા છીએ."

'સૂડી વચ્ચે સોપારી' જેવી દશામાં મુકાયેલા ડૉક્ટરના ચહેરા પર ક્રોધનો લાવારસ ફૂટી નીકળ્યો. જમીન પર પગ મૂકતાં જ તેઓ ગ્રાઉન્ડ સ્ટાફ અને વિમાનચાલક પર વરસી પડ્યા: "તમે જાણો છો હું કોણ છું? મારી એક-એક પળ લાખોની છે! એ વૈશ્વિક મંચ પર મારું પહોંચવું અનિવાર્ય છે!" કહેવત છે ને—‘માણસ ધારે એક અને વિધાતા કરે બીજું.’

નજીક ઊભેલા એક પ્રબુદ્ધ પ્રવાસીએ તેમના ક્રોધિત મુખારવિંદને નીરખીને હાથ જોડ્યા, "પ્રણામ ડૉ. પટનાયક! આપ જે પરિષદમાં જઈ રહ્યા છો, ત્યાં જવા માટે અહીંથી જમીનમાર્ગ ઉત્તમ વિકલ્પ છે. જો આપ હમણાં જ ટેક્સી કરી લો, તો માંડ ત્રણ કલાકમાં નિર્ધારિત સ્થળે પહોંચી શકશો."

ડૉક્ટરે હાશકારો અનુભવ્યો. તાબડતોબ એક પ્રાઈવેટ ટેક્સી ભાડે બાંધી તેઓ મુકામ તરફ ધસી ગયા.

પરંતુ સંસારમાં માનવીનો સંકલ્પ હંમેશાં વિધાતાના વિધાન સામે વામણો પુરવાર થાય છે.

कालः सृजति भूतानि कालः संहरति प्रजाः।

सर्वे सुप्ताः प्रबुध्यन्ते कालो हि परमेश्वरः॥ 

— મહાભારત (આદિપર્વ)

કાળ જ સમગ્ર પ્રાણીઓનું સર્જન કરે છે અને કાળ જ તેમનો સંહાર કરે છે. જ્યારે સર્વ સૂઈ જાય છે ત્યારે પણ કાળ જાગતો રહે છે; કાળ જ સાક્ષાત્ પરમેશ્વર છે.

થોડે આગળ જતાં જ આભ ફાટ્યું હોય તેમ અનરાધાર જળવૃષ્ટિ શરૂ થઈ. વાવાઝોડાના સુસવાટા વચ્ચે ધોધમાર વરસાદે ધરતી અને આકાશનું અંતર ભૂંસી નાખ્યું. રસ્તા પર જોજન દૂર સુધી શૂન્ય દૃશ્યતા છવાઈ ગઈ. વાહનની હેડલાઇટ્સ પણ અંધકારના અગાધ સમુદ્રમાં ડૂબી ગઈ. ચાલકે જીવના જોખમે ગાડી ધીમી કરી, પણ પળવારમાં એક આંચકા સાથે બ્રેક મારી. ભયભીત અવાજે તેણે કહ્યું, "સાહેબ, ક્ષમા કરજો... આ પ્રલયંકરી અંધારામાં આપણે ધોરીમાર્ગ ચૂકી ગયા છીએ. આપણે કોઈ અજાણ્યા, બિહામણા જંગલના કાચા માર્ગે અટવાઈ પડ્યા છીએ!"

ડૉક્ટરના પગ તળેથી ધરતી સરકી ગઈ. 'દુકાળમાં અધિક માસ' જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ. હતાશાના અંધકાર વચ્ચે અચાનક દૂર વગડામાં એક ઝાંખો, પીળો દીવો ટમટમતો દેખાયો. ડૉક્ટર ઉતાવળે કાદવ-કીચડ ખૂંદતા ગાડીમાંથી ઊતર્યા. કંકાસી કાંટાળી ઝાડીઓની ઓથે ઘાસ-માટીનું એક અતિ જર્જરિત ઝૂંપડું ઊભું હતું. અનિવાર્ય મજબૂરીવશ તેમણે સાદ પાડતાં બારણું ખખડાવ્યું.

અંદરથી એક વાત્સલ્યપૂર્ણ, શાંત અને સ્નિગ્ધ વાણી સંભળાઈ: "બહાર જે કોઈ વટેમાર્ગુ હોય, સંકોચ વગર અંદર પધારો બાપ... પ્રભુનું દ્વાર ક્યારેય બંધ નથી હોતું."

કાષ્ઠના જીર્ણ દરવાજાને હડસેલી ડૉક્ટર અંદર પ્રવેશી ગયા. દીવાના મંદ પ્રકાશમાં દૃશ્ય અત્યંત પાવનકારી હતું. એક વૃદ્ધા જમીન પર દર્ભાસન પાથરીને બેઠી હતી અને સામે રાખેલી ભાગવત પોથી પરથી ભગવદ્ગીતાના શ્લોકોનું લયબદ્ધ પઠન કરી રહી હતી. ડૉક્ટરે ભોંઠા પડીને કહ્યું, "માજી, જો રજા હોય તો આપનો ટેલિફોન વાપરી શકું? મારે એક અત્યંત તાકીદનો સંપર્ક સાધવો છે."

ડોશીએ મીઠું સ્મિત વેરતાં કહ્યું, "બેટા, કેવો ટેલિફોન અને કેવી વીજળી? અહીં તો માત્ર આ તેલનો દીવો અને ગોવિંદનો સહારો છે. પણ તું વરસાદમાં ભીંજાયેલો અને થાકેલો જણાય છે. બેસ અહીં. પેલા કૂંજામાં શીતળ જળ છે, તે પી અને છાબડીમાં તાજાં ફળો છે, તે આરોગી લે; જેથી તારા શરીરમાં ચેતન આવે."

तृणानि भूमिरुदकं वाक्सूनृता च चतुर्थिका।

 

सतामेतानि गेहेषु नोच्छिद्यन्ते कदाचन॥ — મનુસ્મૃતિ

 

તણખલાનું આસન, બેસવા માટે ભૂમિ, પીવા માટે જળ અને ચોથું પ્રિય-મધુર વાણી—સજ્જનોના ઘરમાં આ ચાર વાતોનો ક્યારેય અભાવ હોતો નથી.

આતિથ્યના આવા નિર્દોષ ભાવથી ડૉક્ટર અવાચક બની ગયા. તેમણે તૃષા છીપાવી. વૃદ્ધા ફરી પોતાના મંત્રોચ્ચારમાં લીન થઈ. એ વેળાએ ડૉક્ટરની નજર ખૂણામાં બિછાવેલી એક ફાટેલી ગોદડી પર પડી. એક માસૂમ, બે વર્ષનું બાળક ગૂંગળાતા શ્વાસે ધાબળામાં લપેટાયેલું પડ્યું હતું. માજી વચગાળે પાઠ અટકાવીને એ ફૂલ જેવા બાળકના લમણે સ્નેહથી હાથ ફેરવી લેતી હતી.

પાઠ સંપન્ન કરી માજી ઊભી થઈ એટલે ડૉક્ટરે ભાવવિભોર થઈ કહ્યું, "માજી! આપના આ નિષ્કપટ સ્નેહ અને સમર્પિત સેવાથી મારું અંતર ભીંજાઈ ગયું. આપ ઈશ્વરના સાચાં અનન્ય ભક્ત છો. આપ જો પ્રભુને પ્રાર્થના કરો, તો આ વાવાઝોડું શમી જાય અને હું મારા મુકામે સમયસર પહોંચી શકું. મને શ્રદ્ધા છે કે વિધાતા આપનો સાદ જરૂર સાંભળશે."

માજી સાહજિકતાથી બોલી, "દીકરા, એમાં વળી ઉપકાર કેવો? અતિથિ તો નારાયણનું રૂપ છે. તારા રસ્તાના કલ્યાણ માટે તો મેં હમણાં જ શ્રીહરિને વિનંતી કરી લીધી છે. એ દયાળુ દામોદરનો ઉપકાર કે એણે જિંદગીભર મારી નાની-મોટી હરેક અરજી સ્વીકારી છે. બસ...

એક છેલ્લી યાચના હજી અધૂરી છે, જે હું રાત-દિવસ એના દરબારમાં રોઈ-રોઈને માગું છું. જ્યારે એની મરજી થશે ત્યારે એ પણ પૂરી કરશે."

"કેવી પ્રાર્થના, માજી?" ડૉક્ટરે ઉત્સુકતાથી પૂછ્યું.

આટલું પૂછતાં જ વૃદ્ધાની કરચલીવાળી આંખોમાંથી આંસુના તોરણ બંધાયા. ડૂસકું ગળતાં તે બોલી, "બેટા, આ જે લાચાર બાળક તારી સામે કણસે છે, એ મારો અનાથ પૌત્ર છે. ન એની મા જીવતી છે, ન એનો બાપ રહ્યો. આ પાછલી અવસ્થામાં આ માસૂમ જીવની જવાબદારી મારા એકલીના ખભા પર છે. શહેરના મોટા વૈદ્યો કહે છે કે એના મગજમાં કોઈ અસાધ્ય વ્યાધિ ઘર કરી ગઈ છે, જેનું નિદાન એમના ગજા બહારનું છે. તેઓ કહે છે કે સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં માત્ર એક જ સર્વોચ્ચ શલ્ય-ચિકિત્સક (ન્યૂરોસર્જન) છે જે મારા લાડકવાયાને નવજીવન આપી શકે છે. શું નામ કહ્યું હતું એમનું... હા, 'ડૉક્ટર પટનાયક'! પણ દીકરા, મુજ લાચાર, કંગાળ ડોશીની પહોંચ એ મોટા સાહેબ સુધી ક્યાંથી હોય? અને કદાચ એમના ઉંબરે પહોંચું તોય મારા જેવી ભિખારણ સામે એ જુએ પણ ખરા? બસ, એટલે જ મારા શામળિયા આગળ આંચળ પાથરીને બેઠી છું કે હે નાથ! તું જ કોઈ રસ્તો કાઢ..."

અણધારી આફત તણી, વળતી વાળી વાટ,

માનવ મથે મિથ્યા અહીં, સાચો એ વૈકુંઠનાથ;

વિજ્ઞાન જ્યાં લાચાર બને, ટેકે નહીં કોઈ હાથ,

ત્યાં ભક્તિના એક આંસુડે, પ્રગટે સાક્ષાત્ સાથ.

માજીના શબ્દો પૂરા થતાં જ જાણે ડૉક્ટર પટનાયકના માથા પર આભ તૂટી પડ્યું. કાળજું ચિરાઈ ગયું. અહંકારનો આખો પહાડ ક્ષણભંગુર બનીને પીગળી ગયો. તેમની આંખોમાંથી ચોધાર અશ્રુધારા વહેવા લાગી.

ધ્રૂજતા હોઠે, ધ્રૂજતી કાયાએ અને રૂંધાયેલા ગળા સાથે તેઓ બોલી ઊઠ્યા, "હે જગન્નાથ! હે ઘટઘટના વાસી! હે માવડી... તમારી નિર્દોષ ભક્તિ અને સાચી આંસુ-ભરી પ્રાર્થનાએ આકાશમાં ઊડતા વિમાનને હેઠું ઉતારી દીધું, ગગનમાં વીજળીઓ ત્રાટકાવી, વાવાઝોડાં ફૂંક્યા અને મને મારો માર્ગ ભુલાવીને છેક તમારી ઝૂંપડીના ઉંબરે લાવીને પટકી દીધો! માજી, જુઓ... હું જ એ ડૉક્ટર પટનાયક છું!"

अनन्याश्चिन्तयन्तो मां ये जनाः पर्युपासते।

 

तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम्॥ — શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા (૯.૨૨)

જે અનન્ય ભક્તો એકનિષ્ઠ ભાવે મારું ચિંતન કરતાં મારી ઉપાસના કરે છે, તેવા નિત્યયુક્ત પુરુષોના યોગ અને ક્ષેમનું (જરૂરિયાતોની પૂર્તિ અને રક્ષણનું) વહન હું પોતે કરું છું.

ડૉક્ટરે ઘૂંટણિયે પડીને એ નિર્દોષ શિશુને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી લીધો. વિજ્ઞાનનો મહારથી આજે એક અબોધ ભક્તના ચરણોમાં નતમસ્તક હતો. તેમની વાણી ગદગદ થઈ ગઈ, "ઈશ્વર પોતાના ભક્તોની પુકાર કઈ રીતે સાંભળે છે, એનો સાક્ષાત્કાર આજે મેં મારી સગી આંખે કરી લીધો. જ્યાં માનવીનું વિજ્ઞાન અને અહંકાર લાચાર બનીને થંભી જાય છે, બરાબર ત્યાંથી જ એ પરમપિતા પરમાત્માની અસીમ કરુણાની ક્ષિતિજ શરૂ થાય છે."

તે રાત્રે બહાર વાવાઝોડું શમી રહ્યું હતું, અને ઝૂંપડીની અંદર શ્રદ્ધાનો સુરજ અખંડ તેજથી ઝળહળી રહ્યો હતો.

વિજ્ઞાનના મદમાં રાચતા એક અભિમાની ચિકિત્સકને અગમ્ય વાવાઝોડા વચ્ચે અનાથ બાળકના મુક્તિદાતા બનાવી દેતી આ કથા દર્શાવે છે કે જ્યારે સંસારના તમામ દરવાજા બંધ થાય છે, ત્યારે સાચી પ્રાર્થના વિધાતાના હાથ પણ વાળી શકે છે.