ମୋକ୍ଷର ସନ୍ଧାନରେ

ମୋକ୍ଷର ସନ୍ଧାନରେ

ମୋର ଅସୁସ୍ଥ ବାପା ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଆନ୍ତୁ, ଏହି ଆଶା ନେଇ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କାଶୀର ମୁକ୍ତି ଭବନକୁ ନେଇଯାଉଥିଲି।

ମୋର ସେଠାକୁ ଯିବାର ଆଦୌ ଇଚ୍ଛା ନଥିଲା। କିନ୍ତୁ ବାପାଙ୍କର କ୍ରମାଗତ ଅସୁସ୍ଥତା, ଦୁର୍ବଳତା ଏବଂ ଔଷଧ ଓ ଚିକିତ୍ସାର ଅସରନ୍ତି ଖର୍ଚ୍ଚ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଥିଲା। ମୁଁ ତାଙ୍କ ସେବାରେ ଅନେକ ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ କରିସାରିଥିଲି ଏବଂ ମୋ ମନରେ ଧାରଣା ଆସିସାରିଥିଲା ଯେ ମୁଁ ଏପରି ଆଉ ଆଗକୁ ଚଳେଇ ପାରିବି ନାହିଁ।

ସେତିକି ବେଳେ ମୋର ଜଣେ ଘନିଷ୍ଠ ବନ୍ଧୁ ମୋତେ କାଶୀର ମୁକ୍ତି ଭବନ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ।

ସେ କହିଥିଲେ ଯେ ହିନ୍ଦୁ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ କାଶୀରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ଏବଂ ମୁକ୍ତି ଭବନ ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ଥାନ ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଶେଷ ସମୟ ବିତାନ୍ତି। "ଯଦି ତୁମେ ତୁମ ବାପାଙ୍କୁ ସେଠାକୁ ନେଇଯିବ," ସେ କହିଥିଲେ, "ତୁମକୁ ଶାନ୍ତି ମିଳିବ ଏବଂ ତୁମ ବାପା ମୋକ୍ଷ ପାଇବେ।"

ଏବଂ ସେଥିପାଇଁ, ଦିନେ ମୁଁ ବାପାଙ୍କ ସହ ଟ୍ରେନରେ ବସିଲି।

ବାପା ଝରକା ପାଖରେ ବସି ବାହାରକୁ ଚାହିଁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ କ୍ଲାନ୍ତିର ଛାପ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଥିଲା ଏକ ଅପୂର୍ବ ଶାନ୍ତି।

"ଆମେ କେଉଁଠାକୁ ଯାଉଛୁ, ପୁଅ?" ସେ ପଚାରିଲେ।

"କାଶୀ।"

"କାଶୀ? ଓଃ, ମୋର ପ୍ରଭୁ ମହାଦେବ! ମୁଁ ଅନେକ ବର୍ଷ ହେବ ଏହି ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲି।"

ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଖେଳିଯାଇଥିବା ସେହି ଖୁସି ମୋ ହୃଦୟକୁ ବିନ୍ଧିଦେଲା। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତାହାକୁ ଏଡ଼ାଇ ଗଲି।

ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯାତ୍ରା ସାରା ବାପା ଅତୀତ ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଥିଲେ।

ଛୋଟବେଳେ ମୋତେ ଜ୍ୱର ହୋଇଥିବା ସମୟରେ ସେ କିପରି ହସ୍ପିଟାଲରେ ମୋ ପାଖରେ ଜଗି ରହୁଥିଲେ।

ମୋର ସ୍କୁଲ ଫିସ୍ ଦେବା ପାଇଁ ମାଆ କିପରି ତାଙ୍କ କାଚ ବିକି ଦେଇଥିଲେ।

ମୁଁ ଚାହୁଁଥିବା ସାଇକେଲଟି କିଣିବା ପାଇଁ ସେ କିପରି ବିଳମ୍ବିତ ରାତି ଯାଏଁ ଅଟୋ-ରିକ୍ସା ଚଲାଉଥିଲେ।

ମୁଁ ଶୁଣୁଥିଲି।

କିନ୍ତୁ ମୋ ପାଖରେ କହିବାକୁ କିଛି ନଥିଲା।

ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରା ପରେ ଆମେ ବାରାଣସୀରେ ପହଞ୍ଚିଲୁ ଏବଂ ମୁକ୍ତି ଭବନରେ ଗଲୁ।

ମୁଁ ଏକ ଭୟାନକ ନୀରବତା, ମୃତ୍ୟୁର ନୀରବତା ଆଶା କରିଥିଲି।

କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଯାହା ଦେଖିଲି ତାହା ଅଲଗା ଥିଲା।

ଛୋଟ ଛୋଟ ଘର। ଧଳା ଭିତ୍ତି। ପୁରୁଣା ସିଲିଂ ଫ୍ୟାନ୍ ଗୁଡ଼ିକ ଧୀରେ ଧୀରେ ବୁଲୁଥିଲା। ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ମଠାଧୀଶମାନେ କରିଡର ଦେଇ ଚାଲୁଥିଲେ।

ଆମକୁ ମିଳିଥିବା ରୁମରେ ମୁଁ ବାପାଙ୍କୁ ରଖିଲି।

"ମୁଁ ବହୁତ ଥକି ଯାଇଛି, ପୁଅ। ମୋତେ ଟିକିଏ ଶୋଇବାକୁ ଦିଅ।"

ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ଟୁଙ୍ଗାରିଲି।

ସେ ଶୋଇପଡ଼ିଥିବାର ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ, ମୁଁ ଟେବୁଲରୁ ମୋ ବ୍ୟାଗ୍ ଉଠାଇ ବାହାରକୁ ଚାଲିଗଲି।

ପଛକୁ ନ ଚାହିଁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଉଥିବା ବେଳେ, ମୁଁ ଗୋଟିଏ ରୁମର ଦ୍ୱାର ଟିକିଏ ଖୋଲା ଥିବାର ଦେଖି ଭିତରକୁ ଚାହିଁଲି।

ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ଝରକା ପାଖରେ ବସି ବାହାରକୁ ଚାହିଁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ହାତରେ ଏକ ପୁରୁଣା ଫଟୋ ଥିଲା—ହୁଏତ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ପିଲାମାନଙ୍କର। ସେ ମଝିରେ ମଝିରେ ଫଟୋକୁ ଚାହିଁ ହସୁଥିଲେ।

ଅନ୍ୟ ଏକ ଘରେ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧା ଆଖି ବୁଜି ହାତରେ ଜପମାଳି ଧରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ପାଖରେ କେହି ନଥିଲେ।

କିନ୍ତୁ ସେ ଏକା ନଥିଲେ।

ତାଙ୍କର ସ୍ମୃତିଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲା।

କରିଡରର ଶେଷରେ, ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ବାପା ବିଛଣାରେ ଶୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଜଣେ ଯୁବକ ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି ବସିଥିଲା।

"ବାପା, ମୁଁ ଏଠାରେ ଅଛି," ସେ ବାରମ୍ବାର କହୁଥିଲା। "ଭୟ କର ନାହିଁ।"

ମୁଁ ଜାଣିନି ସେହି ବୃଦ୍ଧ ଜଣକ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣିପାରୁଥିଲେ କି ନାହିଁ।

କିନ୍ତୁ ପୁଅର ସ୍ୱରରେ ଭଲପାଇବା ଥିଲା।

ସେଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲେ।

ତଥାପି ମୋତେ ଲାଗିଲା ଯେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକ ଅନ୍ୟ କିଛିକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲେ।

ଏକ ଫୋନ୍ କଲ୍।

ଜଣଙ୍କର ପରିଦର୍ଶନ।

ପୁଅର ଆଶ୍ୱାସନାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦ।

ଝିଅର ସ୍ୱର କହୁଛି, "ବାପା..."

ବାସ୍ତବରେ ସେମାନେ ସେଇଆକୁ ହିଁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲେ।

ସେଠାରେ କାମ କରୁଥିବା ଜଣେ କର୍ମଚାରୀ ମୋତେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି କହିଲେ:

"ଏଠାକୁ ଆସୁଥିବା ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସାର୍। ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟ ଦିଏ, ତାହା ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭୁଲିଯାଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ କହନ୍ତି ଏଠାରେ ମରିବା ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ମିଳିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ପିଲାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତିରେ ମରିବା ଏବଂ ଏଠାରେ ଏକାକୀ ମରିବା ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଫରକ୍ ଅଛି।"

ସେ କହିଚାଲିଲେ:

"ଏଠାକୁ ଆସୁଥିବା ଅନେକ ଲୋକ ଶୀଘ୍ର ମରିଯାଆନ୍ତି—ରୋଗ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ସେମାନଙ୍କ ପିଲାମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି ଅନୁଭବ କରି ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।"

ସେହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ମୋତେ ହଲେଇ ଦେଲା।

ମୁଁ ଚାରିଆଡ଼େ ଚାହିଁଲି।

କିଛି ଆଖି ଦ୍ୱାର ଉପରେ ସ୍ଥିର ଥିଲା—

କେହି ଜଣେ ଆସିବ ବୋଲି ଅପେକ୍ଷା କରି।

କିଛି ଆଖି ଆକାଶ ଆଡ଼କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରୁଥିଲା—

କେହି ଜଣେ ଡାକିବ ବୋଲି ଅପେକ୍ଷା କରି।

ଏବଂ କିଛି ଆଖିରେ ଆଉ କୌଣସି ଆଶା ବାକି ନଥିଲା।

କେବଳ ଅପେକ୍ଷା।

ହଠାତ୍ ମୋର ବାପାଙ୍କ କଥା ମନେପଡ଼ିଲା।

ମୁଁ ପଛକୁ ଫେରି ଦୌଡ଼ିଲି।

ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ରୁମ୍‌ରେ ପ୍ରବେଶ କଲି, ବାପା ବିଛଣାରେ ବସିଥିଲେ, ଝାଳରେ ଭିଜି ଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।

ସେ ମଧ୍ୟ ଖୋଲା ଦ୍ୱାର ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁ ରହିଥିଲେ।

ମୋତେ ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ସେ ଆଶ୍ୱସ୍ତିର ନିଶ୍ୱାସ ମାରିଲେ।

ଏବଂ ମୁଁ ଭାବିଲି:

ଯଦି ମୁଁ ଏବେ ଚାଲିଯାଏ, କାଲି ସେହି ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିବା ଅନ୍ୟ ଏକ ଚେହେରା ମୋ ବାପା ହୋଇଯିବେ ନାହିଁ ତ?

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ମୁକ୍ତି ଭବନ ଆଉ କେବଳ ଏକ କୋଠା ପରି ଲାଗିଲା ନାହିଁ।

ଏହା ଏକ ନୀରବ ଦୁନିଆ ପରି ଅନୁଭୂତ ହେଲା ଯେଉଁଠାରେ ନିଜର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସେବାରେ ବିତାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ସ୍ନେହର ଶେଷ ସ୍ପର୍ଶ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲେ।

ଏହି ସବୁ ଭାବନାରେ ହଜିଯାଇଥିବା ବେଳେ ମୁଁ ବାପାଙ୍କ ଡାକ ଶୁଣିଲି।

"ପୁଅ..."

"ହଁ, ବାପା?"

"ତୁ ଚାଲିଗଲୁ ନାହିଁ?"

"ମୁଁ କେଉଁଠାକୁ ଯିବି?"

"ମୁଁ ଜାଣେ ତୁ ମୋତେ ପଛରେ ଛାଡ଼ିଯିବା ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆଣିଛୁ।"

ସେ ଅଟକି ଗଲେ।

"କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୋତେ ଦୋଷ ଦେଉନାହିଁ। ବାପାମାଆ ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ ସେମାନେ ବେଳେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବୋଝ ହୋଇଯାଆନ୍ତି। ହୁଏତ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୋ ପାଇଁ ବୋଝ ହୋଇଯାଇଛି।"

ତା’ପରେ ସେ ମୋ ହାତକୁ ଶକ୍ତ ଭାବରେ ଧରିଲେ।

"କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ କଥା ମନେ ରଖ, ପୁଅ..."

"ବାପାମାଆଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମୋକ୍ଷ କାଶୀରେ ମରିବା ନୁହେଁ। ଏହା ସେମାନଙ୍କ ପିଲାମାନଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ଦୂରେଇ ନ ଯିବା।"

"ଦୟାକରି ମୋତେ ଘୃଣା କରନାହିଁ, ପୁଅ। ମୁଁ ମରିଗଲା ପରେ ମୋର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର୍ମ କରିଦେବୁ।"

ସେହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ମୋତେ ଭାଙ୍ଗି ଚୁରମାର କରିଦେଲା।

"ଏଠାରେ ଅଧିକ ସମୟ ରହ ନାହିଁ, ପୁଅ। ଯାଆ। କିନ୍ତୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ତୋ ବାପାଙ୍କୁ ଥରେ କୁଣ୍ଢାଇ ପକା ଏବଂ ଗୋଟିଏ ସ୍ନେହ ଆଦର ଦେଇ ଯାଆ। ମୋତେ ଆଉ ଥରେ ତୋତେ ଛାତିରେ ଲଗାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି।"

ତାଙ୍କର ଶେଷ ଇଚ୍ଛା।

"ବାପା..."

ମୁଁ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ି କାନ୍ଦିପକାଇଲି।

ବର୍ଷ ବର୍ଷର ସ୍ୱାର୍ଥପରତା ଏବଂ ହିସାବ କିତାବ ମୋ ଆଖିପାଣିରେ ଧୋଇଗଲା।

ସେହି ରାତିରେ, ମୁଁ ମୁକ୍ତି ଭବନର ସେହି ରୁମ୍‌ରେ ବାପାଙ୍କ ପାଖରେ ଶୋଇଲି।

ତାଙ୍କ ଶୋଇଥିବା ମୁହଁର କୁଞ୍ଚିତ ରେଖାଗୁଡ଼ିକୁ ଚାହିଁ ମୁଁ ଏକ ସତ୍ୟ ଅନୁଭବ କଲି:

ମୋ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନ ଦିନେ ଏହି ମଣିଷର କାନ୍ଧ ଥିଲା।

ମୁଁ ଭୟଭୀତ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ସେ ହିଁ ମୋତେ ଧରିଥିଲେ।

ମୁଁ ପଡ଼ିଯିବା ବେଳେ ସେ ହିଁ ମୋତେ ଉଠାଇଥିଲେ।

ମୁଁ ବିଫଳ ହେବା ବେଳେ ସେ ହିଁ ମୋ ପାଖରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇଥିଲେ।

ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଶେଷ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ତାଙ୍କୁ କିପରି ପରିତ୍ୟାଗ କରିପାରିବି?

ପରଦିନ ସକାଳେ, ମୁଁ ଘରକୁ ଫେରିବା ପାଇଁ ଟିକେଟ୍ ବୁକ୍ କଲି।

ଆମେ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ମୁକ୍ତି ଭବନର କର୍ମଚାରୀମାନେ ବାପାଙ୍କ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାକୁ ମଠାଧୀଶମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଆସିଲେ।

ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲି।

"ଆଉ ସେସବୁର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ," ମୁଁ କହିଲି।

"ମୋ ବାପା ମୋକ୍ଷ ପାଇନାହାଁନ୍ତି।

ମୁଁ ନିଜେ ଏହାକୁ ପାଇଛି।"

ବାପା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ମୋ ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁଲେ।

"ତୋର କହିବାର ଅର୍ଥ କ’ଣ, ପୁଅ?"

ମୁଁ ତାଙ୍କ ହାତ ଧରିଲି।

"ଚାଲ ଘରକୁ ଯିବା, ବାପା। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଥମେ, ଗଙ୍ଗାରେ ବୁଡ଼ ପକାଇ ଭଗବାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିନେବା।"

"ତା’ହେଲେ, ମୋତେ ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ?" ସେ ପଚାରିଲେ।

"ଆପଣ କାହିଁକି ରହିବେ?"

"ମୋକ୍ଷର ଆବଶ୍ୟକତା ଆପଣଙ୍କର ନଥିଲା।

ଏହା ମୋ ହୃଦୟର ଆବଶ୍ୟକତା ଥିଲା—ଯେଉଁ ହୃଦୟ ନିଜ ବାପାଙ୍କୁ ଏକ ବୋଝ ଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲା।"

ବାପାଙ୍କ ଆଖି ଲୁହରେ ଭରିଗଲା।

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, କାଶୀର ମନ୍ଦିର ଘଣ୍ଟାର ଶବ୍ଦ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ପବିତ୍ର ଥିଲା ସେହି ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଗାଲରେ ବୋହିଯାଇଥିବା ନୀରବ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ।