ଅମୃତସରକୁ ରାତ୍ରି ବସ୍ ଯାତ୍ରା

ଅମୃତସରକୁ ରାତ୍ରି ବସ୍ ଯାତ୍ରା

୨୩ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୧୬ ରାତିରେ ଦିଲ୍ଲୀରୁ ଅମୃତସର ଅଭିମୁଖେ ବସ୍ ଚାଲିଲା। ମୁଁ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲି। ମନରେ ଥିଲା ଏକ ହାଲକା ଆନନ୍ଦ। ମୁଁ ଏହି ଯାତ୍ରାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଯୋଜନା କରିଥିଲି—ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମନ୍ଦିରରେ ଦର୍ଶନ, ଜଲିଆଁୱାଲା ବାଗ୍ ଦେଖିବା ଏବଂ ବାଘା ବୋର୍ଡରରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମାରୋହ। ସହରରେ ଏକ ହୋଟେଲ ରୁମ୍ ମଧ୍ୟ ବୁକ୍ କରି ରଖିଥିଲି। ସବୁ ଠିକ୍ ଥିଲା।

ମୋ ପାଖରେ ବସିଥିଲେ ଜଣେ ଯୁବକ। ସେ ଅମୃତସରର ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକ। ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଥିଲା ଏକ ସହଜ ହସ ଏବଂ ନିଜ ସହରର ପ୍ରତିଟି ଗଳି ଓ ରାସ୍ତା ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ। କିଛି ମିନିଟ୍ ମଧ୍ୟରେ ଆମେ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଆରମ୍ଭ କଲୁ।

“ପ୍ରଥମ ଥର ଅମୃତସର ଆସୁଛନ୍ତି?” ସେ ପଚାରିଲେ।

“ହଁ,” ମୁଁ କହିଲି। “ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମନ୍ଦିର, ଜଲିଆଁୱାଲା ବାଗ୍ ଓ ବାଘା ବୋର୍ଡର ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ସମୟ ନଷ୍ଟ ନକରି ସବୁ କିପରି ଦେଖିବି ତାହା କିଛି ଅସୁବିଧା ଲାଗୁଛି।”

ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଉଜ୍ଜଳ ହୋଇଗଲା। ସେ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ, ଭଲ । “ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯୋଜନା ଅନୁସାରେ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତୁ। ସକାଳୁ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମନ୍ଦିର ପହଞ୍ଚନ୍ତୁ—ସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କରି ଆଲୋକ ନରମ ଥିବା ବେଳେ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତୁ। ସେଠାରୁ ଜଲିଆଁୱାଲା ବାଗ୍ ଚାଲିକି ଯିବା ଦୂରତା। ଅପରାହ୍ନରେ ଅଟୋ କିମ୍ବା ବସ୍ ନେଇ ବାଘା ଯାଆନ୍ତୁ। ଭଡ଼ା ବହୁତ କମ୍, ପଚାଶ କିମ୍ବା ଷାଠିଏ ଟଙ୍କା। ଅନ୍ଧାର ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଫେରିଆସନ୍ତୁ। ଆଉ ଖାଦ୍ୟ—ହୋଟେଲ ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମନ୍ଦିର ପାଖର ସାନ ଧାବାକୁ ଯାଆନ୍ତୁ। ଅମୃତସରୀ କୁଲଚା ସହିତ ଚୋଲେ, ମୋଟା ଲସ୍ସି, ଶୁଦ୍ଧ ଘିଅରେ ତିଆରି ପରଠା ଚାଖନ୍ତୁ। ଆସଲି ପଞ୍ଜାବୀ ଖାଦ୍ୟ, ଟୁରିଷ୍ଟ ଭର୍ସନ୍ ନୁହେଁ।”

ସେ ଆନ୍ତରିକତାର ସହିତ କହୁଥିଲେ—ରାସ୍ତା, ସମୟ, ଏପରିକି ସହରକୁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଭଲ ଜାଗା ମଧ୍ୟ। ଘଣ୍ଟା ଗଡ଼ିଗଲା। ବସ୍ ଅନ୍ଧାର ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରୁଥିଲା। ଆମେ ଆମ ପରିବାର, ଛୋଟ ଛୋଟ ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ସାଧାରଣ ଜୀବନର କଥା କହିଲୁ। ମଧ୍ୟରାତ୍ରି ପରେ ସେ ସହଜ ଭାବରେ କହିଲେ, “ଯଦି ଯାତ୍ରା ପୂର୍ବରୁ ଓ ପରେ ଗାଧୋଇ ହେବକୁ ଜାଗା ଦରକାର, ମୋ ଘର ଖୋଲା ଅଛି। ମୋ ମା’ ସବୁଠାରୁ ଭଲ ଚା ତିଆରି କରନ୍ତି।”

ମୁଁ ହସି କହିଲି, “ବହୁତ ଧନ୍ୟବାଦ । ମୁଁ ଆଗରୁ ହୋଟେଲ ବୁକ୍ କରିଛି, ତଥାପି ଧନ୍ୟବାଦ। ସତରେ।”

ଆମେ ଫୋନ୍ ନମ୍ବର ନେଲୁ । ସେ ନିଜ ମୋବାଇଲରେ ସଙ୍ଗୀତ ବଜାଇଲେ। ସ୍କ୍ରିନ୍‌ର ଆଲୋକରେ ଆମ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେହି ଲମ୍ବା ଯାତ୍ରା ରେ ମୁହୂର୍ତ ଗୁଡ଼ିକରେ ମୁଁ ଏକ ସରଳ ଓ ବିରଳ ଖୁସି ଅନୁଭବ କଲି—ଏକ ଅଜଣା ବ୍ୟକ୍ତି ଯିଏ ବନ୍ଧୁ ଭଳି ଲାଗିଥିଲେ। ବିଶ୍ୱାସ ବିନା କୌଣସି ଚେଷ୍ଟାରେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ବସିଗଲା। ମୁଁ ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ଶାନ୍ତିରେ ଶୋଇପଡ଼ିଲି।

ସକାଳ ହଠାତ୍ ଆସିଲା।

ଏକ ତୀବ୍ର ଚିତ୍କାର ବସ୍‌କୁ ଅଟକେଇ ଦେଲା। ମୁଁ ଆଖି ଖୋଲିଲି, ମୁଣ୍ଡ ଘୁରୁଥିଲା। ସେହି ଯୁବକ ଉଠିଯାଇଥିଲେ। ସିଟ୍, ଚଟାଣ, ପକେଟ୍, ବ୍ୟାଗ୍—ସବୁ ଖୋଜୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ବଦଳିଯାଇଥିଲା। ସହଜ ହସ ଉଭେଇଯାଇଥିଲା। ତା ଜାଗାରେ ଥିଲା ଏକ ଅବିଶ୍ୱାସ ର ଭାବନା 

“ମୋ ଫୋନ୍… ମୋ ଫୋନ୍ ହଜିଯାଇଛି!”

ମୁଁ ଉଠି ବସିଲି, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଧା ଶୋଇଥିଲି। “କଣ? କିପରି?”

ସେ ମୋ ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁଲେ । ତାଙ୍କ ଆଖି ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇଗଲା। ଗତ ରାତିର ଉଷ୍ମତା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଭେଇଯାଇଥିଲା। “ଆପଣ ଏଠାରେ ବସିଥିଲେ। ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ କିଛି କରିଥିବେ । ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ବ୍ୟାଗ୍ ଦେଖିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ପକେଟ୍ ଦେଖିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ।”

ମୋ ଭିତରେ ଏକ ବଡ ଝଟକା ଲାଗିଲା। “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଫୋନ୍ ବିଷୟରେ କିଛି ଜାଣେ ନାହିଁ। ମୁଁ ଶୋଇଥିଲି। କାହିଁକି କେବଳ ମୋତେ?”

ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ। ସେ କେବଳ ମୋତେ ଚାହିଁ ରହିଲେ, ଅନ୍ୟ ଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କ ସ୍ୱର ଉଚ୍ଚ ହେଲା। “କେବଳ ବ୍ୟାଗ୍ ଖୋଲନ୍ତୁ। ଦେଖିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ।”

ଅନ୍ୟ ଯାତ୍ରୀମାନେ ଅସୁସ୍ଥ ଭାବରେ ଘୁଞ୍ଚିଗଲେ। କେହି ଚାହିଁ ରହିଲେ, କେହି ନ ଦେଖିବା ଭାଣ କଲେ। ତାଙ୍କ ସନ୍ଦେହର ଓଜନ ମୋ ଉପରେ ଏକ ଭୌତିକ ବସ୍ତୁ ପରି ବସିଗଲା। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ରାତିରେ ନିଜ ଘର ଅଫର୍ କରିଥିଲେ, ପରିବାରର କଥା, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ହସ ବାଣ୍ଟିଥିଲେ, ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ଏବେ ମୋ ସାମନାରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇଥିଲେ ଯେପରି ମୁଁ ଚୋରି କରିପାରୁଥିବା ଏକ ଅଜଣା।

“ମୁଁ ନେଇନାହିଁ,” ମୁଁ ଏଥର ଅଧିକ ଧୀରେ କହିଲି। ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଅସାର ଲାଗୁଥିଲା। “ମୁଁ ଶପଥ କରୁଛି, ମୁଁ କିଛି ଜାଣେ ନାହିଁ।”

ସେ ବିଶ୍ୱାସ କଲେ ନାହିଁ। ରାଗ ଓ ଭୟ ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ମିଶିଯାଇଥିଲା—ହଜିଯାଇଥିବା ଫୋନ୍‌ର ଭୟ, ଏବଂ ଏକ ଦିଗ ଖୋଜୁଥିବା ରାଗ। ବସ୍ ଅମୃତସର ବସ୍ ଷ୍ଟାଣ୍ଡରେ ପହଞ୍ଚିବା ବେଳକୁ ସେ ନିଜ ଜିନିଷ ନେଇ ବିନା କୌଣସି କଥାରେ ଓହ୍ଲାଇଗଲେ। ସେ ତଳକୁ ଓହ୍ଲାଇଲେ, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ଆଡ଼କୁ ସନ୍ଦେହର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାହିଁ, ଏବଂ ସକାଳର ଭିଡ଼ରେ ହଜିଗଲେ।

ମୁଁ ଆଉ କିଛି ସମୟ ବସି ରହିଲି। ପାଖର ସିଟ୍ ହଠାତ୍ ଖାଲି ହୋଇଯାଇଥିଲା। ବାହାରେ ମୁଁ ଆସିଥିବା ସହର—ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମନ୍ଦିର, ଜଲିଆଁୱାଲା ବାଗ୍, ବାଘା—ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ବସ୍ ଭିତରେ ଏକ ଛୋଟ କିନ୍ତୁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଘଟଣା ଘଟିସାରିଥିଲା। ମୁଁ ଦେଖିଥିଲି କିପରି ଏକ ମଣିଷ କିଛି ମିନିଟ୍ ମଧ୍ୟରେ ବଦଳିଯାଏ। ଯେଉଁ ଆଖି ସାହାଯ୍ୟ କରିବାର ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିଲା, ସେହି ଆଖିରେ ଏବେ ଅବିଶ୍ୱାସ ଥିଲା। ଯେଉଁ ସ୍ୱର କୁଲଚା ଓ ରାସ୍ତାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିଲା, ସେହି ସ୍ୱରରେ ଏବେ ଅଭିଯୋଗ ଥିଲା। ଅନୁଭୂତି, ବିଶ୍ୱାସ, ମୂଡ୍—ଯେତେବେଳେ ଭୟ ଆସେ, ସବୁ କିଛି ବଦଳିଯାଏ। କ୍ଷତି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ରାତିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ ବଦଳେଇ ଦେଇଥିଲା, ଏବଂ ସେହି ପରିବର୍ତନ ମୁଁ କେବଳ ନିକଟତମ ବ୍ୟକ୍ତି ହୋଇଥିବାରୁ ଏକ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଚୋର ହୋଇଯାଇଥିଲି।

ମୁଁ ଅମୃତସର ସକାଳରେ ଓହ୍ଲାଇଲି, ସେ ଅଜାଣତରେ ମୋତେ ଦେଇଥିବା ଜ୍ଞାନକୁ ସାଥିରେ ନେଇ—ଅଜଣା ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଆମେ ତିଆରି କରୁଥିବା ସେତୁ କେତେ ନରମ, ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଦୁନିଆ ହଠାତ୍ କିଛି କାଢ଼ିନିଏ, ହୃଦୟ କେତେ ଶୀଘ୍ର ଖୋଲାପଣରୁ ସନ୍ଦେହକୁ ଘୂରିଯାଏ। 

ଆମେ ମଣିଷ ମାନେ ଏମିତି କାହିଁକି ... ଭାବୁଥିଲି...