ଧୂଆଁ ଧୂଆଁ ଆକାଶ

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶେଷ ସକାଳ । ବିଲରେ ଫସଲର ଢେଉ ଖେଳୁଛି। ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଜିଲ୍ଲାର ବାରିପଦା ବ୍ଲକ୍ ପାଖ ଖଇରିପଦା ଗାଁ। ପୁରା ଗାଁଟା କୁହୁଡିର ଧଳା କମ୍ବଳ ଘୋଡେଇ ହୋଇ ଶୋଇଛି। ଦୂରରୁ ଖାଲି ଶୁଭୁଛି ମହୁଲ ଗଛରେ ବସିଥିବା କାଉଟିର ଡାକ ଆଉ ଦୁଧିଆଳୀ ଗାଈର ହମ୍ବାରଡି। 

ସକାଳୁ ଉଠି ପଡିଛି ବାଉରୀ ମାଝୀ । କାଲି ରାତିରେ ଅଦିନିଆ ବରଷା ଟା ଓଜାଡି ଦେଇଛି । ଜମି କୁ ଗଲେ ଦେଖିବ କଣ୍ ହୋଇଛି ।ଧୋତିଟାକୁ ଆଣ୍ଠୁ ଉପରକୁ ଟେକି ହଳ ଲଙ୍ଗଳ କାନ୍ଧରେ ପକାଇ ବାହାରିଲେ ବାଉରି ମାଝୀ। ବୟସ 58, ହେଲେ ଦେହରେ ଏବେ ବି ପଥର ଫଟା ଶକତି। ମୁଣ୍ଡରେ ପଗଡି, ଦେହରେ ଫଟା ଗଞ୍ଜି, ପାଦରେ କାଦୁଅ ଲାଗିଥିବା ଚପଲ। ରାସ୍ତାରେ ପାଦ ଥୋଇଲା ମାତ୍ରେ କୁହୁଡି ଘୋଡିଦେଲା, ଆଗରେ ଖାଲି ଧୂଆଁ ଧୂଆଁ ଆକାଶ। 

“ହେଇଟା ଆକାଶ ନୁହେଁ ରେ ଧନ,” ବାଉରି ନିଜ ବଳଦ ଧନକୁ କହିଲେ, “ଏଇଟା ତ ମୋ ଭାଗ୍ୟ। ସବୁବେଳେ ଧୂଆଁ ଧୂଆଁ। କେବେ ଖରା ଦେଖିଲା ପରେ ବର୍ଷା, କେବେ ବର୍ଷା ପରେ ବାତ୍ୟା। ହେଲେ ଚାଷୀ କି କେବେ ଆକାଶକୁ ଗାଳି ଦିଏ?” 

ଧନ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇଲା, ଯେମିତି ବୁଝିଗଲା। କାରଣ ଧନ ଖାଲି ବଳଦ ନୁହେଁ, ବାଉରିର ଦୁଃଖ-ସୁଖର ସାଥୀ। ଯେବେ ଝିଅ ସୁଲିର ବାହାଘର ପାଇଁ ମହାଜନ ପାଖରେ ହାତ ପତାଇଥିଲେ, ସେଦିନ ବି ଧନ ତାଙ୍କ ଲୁହ ଦେଖିଥିଲା। 

ବିଲକୁ ଯାଇ ବାଉରି ଦେଖିଲା  ସାରା ଧାନ କିଆରୀ ପାଣିରେ ବୁଡିଛି। ଗତ ରାତିର ବର୍ଷା ସବୁ ଖାଇଗଲା। ପାଚିଲା ଧାନ ଗଛ ପାଣିରେ ଶୋଇପଡିଛି  ଯେମିତି ବାଉରିର ଛଅ ମାସର ସ୍ୱପ୍ନ। 

ସେ ପାଣିରେ ହିଁ ବସିପଡିଲେ। ଆଖିରୁ ଧାର ଧାର ଲୁହ। “ହେ ମା’ ମଙ୍ଗଳା, ମୁଁ କ’ଣ ପାପ କଲି? ସାର ଦର ବଢିଲା, ତେଲ ଦର ବଢିଲା, ହେଲେ ଧାନ ଦର ସେଇ ବାର ଶହ। ଏବେ ତ ସେ ବି ବୁଡିଗଲା। ପୁଅଟା କଟକରେ +3 ପଢୁଛି। ତା’ ହଷ୍ଟେଲ୍ ଫି’ କୋଉଠୁ ଦେବି?” 

ସେଇ ସମୟରେ ବନ୍ଧ ଉପରେ ଶୁଭିଲା ଚପଲର ଶବ୍ଦ। ବାଉରି ମୁଣ୍ଡ ଉଠାଇଲେ  ରମା, ତାଙ୍କ ଘରଣୀ। ହାତରେ ପଖାଳ ହାଣ୍ଡି ଆଉ ଲୁଣ ଲଙ୍କା। ମୁଣ୍ଡରେ ଓଢଣା, ଦେହରେ ଛିଣ୍ଡା ଶାଢୀ, ହେଲେ ମୁହଁରେ ପାହାଡ ପରି ସାହସ। 

“ଉଠ ବାଉରି,” ରମା ହାଣ୍ଡି ତଳେ ରଖିଲା। “ଲୁହ ପକେଇଲେ ପାଣି କମିବନି। ତୁ ଖାଲି ଚାଷୀ ନୁହଁ, ତୁ ମୋ ମରଦ। ମରଦ ପଡିଲେ ଉଠିବା ଜାଣେ।” 

ବାଉରି ମୁହଁ ପୋଛିଲେ। “କିନ୍ତୁ ରମା, ଏ ବର୍ଷ ବି ଋଣ ଶୁଝି ପାରିବିନି। ସମବାୟ ବାବୁ କହୁଥିଲେ  ଜମି ନିଲାମ କରିବେ।” 

ରମା ପଖାଳ ଦୁଇ ଗିରାସ ବଢାଇଲା। “ଜମି ନିଲାମ ହେବନି। କାରଣ ଏ ଜମି ତୋ ବାପାର ନୁହେଁ, ଏ ଜମି ତୋ ଝାଳର। ଆଉ ଝାଳ କେବେ ବିକ୍ରି ହୁଏନି। ଶୁଣ୍  ଗାଁର ସବୁ ଚାଷୀ ଏକାଠି ହେଉଛନ୍ତି। ଆଜି ପଞ୍ଚାୟତରେ ବୈଠକ। ଆମେ ସରକାରକୁ କହିବୁ ଧାନର ଦର 2500 ନ କଲେ, ଆମେ ସହରକୁ ଭାତ ପଠେଇବୁନି। ଭୋକ ଲାଗିଲେ ଆଇନ୍ ଆପେ ବଦଳିବ।” 

ବାଉରୀ ଙ୍କ ଆଖିଆଶାର ନିଆଁରେ  ଚିକ୍‌ମିକ୍ କଲା। “ହେଲେ ତୋତେ କିଏ ଏତେ ସାହସ ଦେଲା ରମା?” 

ରମା ହସିଲା। “ସେଦିନ ଟିଭିରେ ଦେଖୁଥିଲି – ଦିଲ୍ଲୀରେ ଚାଷୀମାନେ ଟ୍ରାକ୍ଟର ଧରି ରାସ୍ତାକୁ ଓହ୍ଲାଇଲେ। ସରକାର ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇଲା। ଆମେ କ’ଣ ତାଙ୍କଠୁ କମ୍? ଆମ ପାଖରେ ବି ହଳ ଅଛି, ଲଙ୍ଗଳ ଅଛି, ଆଉ ଅଛି ତୋ ପରି ମରଦ। ମୋ ବୋଉ କହେ ହାତ ଥିଲେ ଭାତର ଅଭାବ ହୁଏନାହିଁ ବୋଲି କହିଲା ରମା।” 

ଦିପହର ବେଳକୁ ଖଇରପଦା ଗାଁ ସ୍କୁଲ୍ ପଡିଆରେ ଜମିଗଲେ 200 ଚାଷୀ। ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ପଗଡି, ହାତରେ ନିଶାଣ। ମଞ୍ଚ ଉପରେ ଛିଡା ହେଲେ ବାଉରି ମାଝୀ। 

“ଭାଇମାନେ,” ତାଙ୍କ ଗଳା ଥରୁଥିଲା, ହେଲେ ଶବ୍ଦ ପାହାଡ ପରି ଦୃଢ। “ଆମେ ସହରକୁ ଭାତ ଦେଉ, ହେଲେ ନିଜେ ପଖାଳ ଖାଉ। ଆମ ପୁଅ ଇଞ୍ଜିନିୟର ହେବାକୁ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁ, ହେଲେ ତା’ ବାପା ସାର ପାଇଁ ଋଣ କରେ। ଆଜି ଆମେ କହୁଛୁ ବହୁତ ହେଲା। ଆମେ ଭିକ ମାଗୁନୁ, ଆମେ ଆମ ଝାଳର ଦାମ୍ ମାଗୁଛୁ। ଯଦି ସରକାର ଶୁଣିବନି, ତେବେ ଏଇ ଧୂଆଁ ଧୂଆଁ ଆକାଶ ତଳେ ଆମେ ବି ଧୂଆଁ ଉଠେଇବୁ  ଅନ୍ୟାୟର ଚୁଲି ଲିଭିବା ଯାଏଁ।” 

ପୁରା ପଡିଆ ତାଳିରେ ଫାଟିଗଲା। ସେଇ ଭିଡ ଭିତରେ ଛିଡା ହୋଇଥିଲେ ରମା। ଆଖିରେ ଲୁହ, ହେଲେ ଓଠରେ ହସ। କାରଣ ସେ ଜାଣିଥିଲା  ତା’ ମରଦ ଆଜି ଖାଲି ବିଲରେ ହଳ କରୁନି, ସେ ସମାଜରେ ହଳ କରୁଛି। 

ସଞ୍ଜ ବେଳକୁ ବାଉରି ଘରକୁ ଫେରିଲେ। ଦେହ ଥକା, ହେଲେ ମନ ହାଲୁକା। ଦୁଆରେ ରମା ଦୀପ ଜାଳୁଥିଲା। ଧନ ଗୁହାଳରେ ହମ୍ବାଳୁ ଥିଲା। 

“କ’ଣ ହେଲା ବୈଠକରେ?” ରମା ପଚାରିଲା। 

ବାଉରି ପିଣ୍ଡିରେ ବସିଲା “ବିଡିଓ ବାବୁ ଆସିଥିଲେ। କହିଲେ – ତୁମ ଦାବି ଉପରକୁ ପଠେଇବେ। ହେଲେ ମୁଁ କହିଲି ଦାବି ସାଙ୍ଗରେ ମୋ ବିଲର ବୁଡିଲା ଧାନ ଫଟୋ ବି ପଠାଅ। ଆଉ ଲେଖିଦିଅ – ଏଇ ଧାନ ଖାଲି ଚାଷୀର ନୁହେଁ, ଏଇ ଦେଶର ପେଟ।” 

ରାତିରେ ଦୁହେଁ ଦୁଆରେ ବସି ଆକାଶକୁ ଚାହିଁଲେ। କୁହୁଡି ଟିକେ ଫାଟିଛି। ଦୂରରେ ଦୁଇଟା ତାରା ଦେଖାଯାଉଛି। 

“ଦେଖୁଛୁ ରମା,” ବାଉରି କହିଲେ, “ଧୂଆଁ ଧୂଆଁ ଆକାଶ ବି କେତେବେଳେ ସଫା ହୋଇଯାଏ। ଖାଲି ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡେ, ଆଉ ଏକାଠି ହେବାକୁ ପଡେ।” 

ରମା ତା' କାନ୍ଧରେ ମୁଣ୍ଡ ରଖିଲା,“ହଁ ବାଉରି ଆଉ ଯେତେ ଦିନ ତୁ ମୋ ପାଖରେ ଅଛୁ, ମୋ ଆକାଶ କେବେ ବି ପୂରା ଅନ୍ଧାର ହେବନି।” 

ପିଣ୍ଡି ଉପରେ ଦୁଇଟା ବୁଢା ଛାଇ, ଆଉ ଉପରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ସଫା ହେଉଥିବା ଆକାଶ। କାରଣ ଚାଷୀ କେବେ ହାରେ ନାହିଁ ସେ ମାଟିରେ ଲୁହ ମିଶେଇ ସୁନା ଫଳାଏ, ଆଉ ଦୁଃଖରେ ହସ ମିଶେଇ ଜୀବନ ବଞ୍ଚେ। 

ମମତା ମଞ୍ଜରୀ ଦାସ ,କଟକ ✍️