ବୁଢ଼ା ବରଗଛ ଛାଇ

 ବୁଢା ବରଗଛର ଛାଇ କେବଳ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣରୁ ରକ୍ଷା କରେନାହିଁ, ବରଂ ଏହା ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଥାଏ ଶହ ଶହ ବର୍ଷର ଇତିହାସ ଏବଂ ଅଗଣିତ ସ୍ମୃତି। ଗାଁ ମୁଣ୍ଡ ତୋଟା ପାଖରେ ଠିଆ ହୋଇଛି ସେହି ବିଶାଳ ବରଗଛଟି। ଗାଁର କେହି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ ତାକୁ କିଏ ଲଗାଇଥିଲା କିମ୍ବା ତାର ବୟସ କେତେ। ଗାଁର ସବୁଠୁ ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତି ସନାତନ ଜେଜେ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି, "ମୁଁ ପିଲାବେଳେ ଯେମିତି ଦେଖିଥିଲି, ଏଇଟା ଏବେ ବି ସେମିତି ଅଛି।" ତେଣୁ ସମସ୍ତେ ତାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ "ବୁଢା ବରଗଛ" ବୋଲି ଡାକନ୍ତି। ଧରଣୀ ତାତିରେ ଆଉଟୁ ପାଉଟୁ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ବୁଢା ବରଗଛ ନିଜର ବିଶାଳ ବାହୁ (ଡାଳ) ମେଲାଇ ଗାଁକୁ କୋଳେଇ ନିଏ। ତାର ଘଞ୍ଚ ପତ୍ର ଭେଦ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ତଳକୁ ଆସିପାରେ ନାହିଁ। ଛାଇଟା ଏତେ ଗଭୀର ଯେ, ସେଠାରେ ବସିଲେ ଏସି (AC) ର ଥଣ୍ଡା ମଧ୍ୟ ଫିକା ପଡ଼ିଯିବ।ସେହି ଛାଇ ତଳେ ଜମେ ଅସରନ୍ତି ମଜଲିସ।ଦ୍ୱିପ୍ରହରର ଆସରରେ ଚାଷୀମାନେ ହଳ ଛାଡ଼ି ସେଠାରେ ପଖାଳ କଂସା ଧରି ବସନ୍ତି। ଗଛର ଓହଳରେ ବଳଦମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତିରେ ପାକୁଳି କରନ୍ତି।ଏବଂ ସ୍କୁଲ ଛୁଟି ହେଲେ ପିଲାମାନେ ବରଗଛ ଓହଳରେ ଝୁଲି ଝୁଲି "ରାମ-ଲକ୍ଷ୍ମଣ" ଖେଳନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେଇଟା ଗୋଟିଏ ପ୍ରାକୃତିକ ପାର୍କ। ହଜାର ହଜାର ଚଢ଼େଇଙ୍କର ସେଇଟା ହେଉଛି ପକ୍କା ଘର। ସେମାନଙ୍କ କିଚିରି-ମିଚିରି ଶବ୍ଦରେ ଗାଁଟା ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଉଠେ। ଥରେ ଗାଁକୁ ସହରରୁ କିଛି ବାବୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଚାହୁଁଥିଲେ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଏକ ବଡ଼ କୋଠା ତିଆରି କରିବାକୁ, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ବରଗଛଟିକୁ କାଟିବା ଦରକାର ଥିଲା। ଗାଁର କିଛି ଯୁବକ ରାଜି ହୋଇଗଲେ, କିନ୍ତୁ ସନାତନ ଜେଜେ ପ୍ରତିବାଦ କଲେ।ସେ କହିଲେ, "ଏଇଟା କେବଳ ଗୋଟେ ଗଛ ନୁହେଁରେ ପୁଅ, ଏଇଟା ଆମ ଗାଁର ଆତ୍ମା। ଏଇ ଛାଇ ତଳେ ତୋ ବାପା, ତୋ ଜେଜେବାପା ସମସ୍ତେ ବଢ଼ିଛନ୍ତି। ଏ ଗଛ କାଟିବା ମାନେ ନିଜ ମୂଳକୁ କାଟିବା।"ସେଦିନ ରାତିରେ ବୋଧହୁଏ ବରଗଛର ପତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କ ଏକତା ଆଗରେ ସହରୀ ବାବୁମାନେ ହାର ମାନିଲେ। ବରଗଛଟି ଠିଆ ହୋଇ ରହିଲା—ଗର୍ବର ସହ, ଆଶୀର୍ବାଦର ହାତ ବଢ଼େଇ। ବରଗଛଟି କେବଳ ଛାଇ ଦିଏ ନାହିଁ, ସେ ଯେମିତି ଗାଁର ସବୁ ରହସ୍ୟର ପେଡ଼ି। କୁହାଯାଏ, ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ସମୟରେ ଏହି ଗଛ ତଳେ ଗୁପ୍ତ ବୈଠକ ବସୁଥିଲା। ଏହାର ମୋଟା ବକ୍କଳରେ କାହାର ନାଁ ଖୋଦା ହୋଇଛି ତ କାହାର ପ୍ରେମର ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷର। ଏହା ଯେମିତି ଗାଁର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଡାଏରୀ। ଥରେ ଗାଁରେ ଭୟଙ୍କର ବାତ୍ୟା ଆସିଲା। ପ୍ରବଳ ପବନରେ ଘରର ଚାଳ ଉଡ଼ିଗଲା, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଉପୁଡ଼ି ପଡ଼ିଲେ। ଗାଁ ଲୋକେ ଭୟରେ ଥରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେହି ବୁଢା ବରଗଛ ନିଜର ଶହ ଶହ ଓହଳକୁ ମାଟି ଭିତରେ ଶକ୍ତ କରି ପୋତି ଦେଇ ପାହାଡ଼ ପରି ଠିଆ ହୋଇଥିଲା। ସେଦିନ ତାର ସେହି ବିଶାଳ କାୟା ଗାଁର ଅନେକ ଛୋଟ ଛୋଟ ଗଛ ଓ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ପାଇଁ "ପ୍ରାକୃତିକ ଢାଲ" ସାଜିଥିଲା। ସକାଳୁ ଦେଖାଗଲା, ଗଛର ଅନେକ ଡାଳ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ସେ ହାରି ନାହିଁ। ସେହି ଖତବିକ୍ଷତ ଅବସ୍ଥାରେ ବି ସେ ଯେମିତି ହସୁଥିଲା। ରଜ ପର୍ବ ଆସିଲେ ବରଗଛର ଚେହେରା ବଦଳିଯାଏ। ତାର ଶକ୍ତ ଓହଳରେ ପଡ଼େ "ରଜ ଦୋଳି"। ଗାଁର ଝିଅ ବୋହୂଙ୍କ ହସକାନ୍ଦ ଏବଂ ରଜ ଗୀତରେ ସାରା ପରିବେଶ ମହକି ଉଠେ। ଗଛଟି ସେତେବେଳେ କୌଣସି ବୁଢା ମଣିଷ ପରି ନୁହେଁ, ବରଂ ଜଣେ ଉତ୍ସାହୀ ଯୁବକ ପରି ମନେହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ସନାତନ ଜେଜେଙ୍କର ଶେଷ ସମୟ ଆସିଲା, ସେ କହିଥିଲେ— "ମୋତେ ଟିକେ ସେହି ବରଗଛ ଛାଇକୁ ନେଇ ଚାଲ। ମୁଁ ସେହି ଶୀତଳ ପବନରେ ଟିକେ ଶାନ୍ତିରେ ଆଖି ବୁଜିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।" ସେଦିନ ବରଗଛର ପତ୍ରରୁ ଝରିଥିବା ଶିଶିର ବିନ୍ଦୁ ସତେ ଯେମିତି ଲୁହ ଥିଲା। ଜଣେ ପୁରୁଣା ସାଙ୍ଗ ଆଉ ଜଣେ ସାଙ୍ଗକୁ ବିଦାୟ ଦେଉଥିଲା। ​ଏହି ଗଛଟି କେବଳ କାଠ ବା ପତ୍ରର ସମାହାର ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି:​ଧୈର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରତୀକ,ଯିଏ ଝଡ଼କୁ ସହିବା ଶିଖାଏ।​ଏବଂ ତ୍ୟାଗର ପ୍ରତୀକ, ଯିଏ ନିଜେ ଖରାରେ ପୋଡ଼ି ଅନ୍ୟକୁ ଛାଇ ଦିଏ। ଓ ​ସଂସ୍କୃତିର ରକ୍ଷକ, ଯିଏ ଗାଁର ପରମ୍ପରାକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିଛି। ଆଜି ବି ବୁଢା ବରଗଛ ସେମିତି ଅଛି। ସମୟ ବଦଳିଛି, ଗାଁରେ ପକ୍କା ରାସ୍ତା ହୋଇଛି, ସମସ୍ତଙ୍କ ହାତରେ ମୋବାଇଲ୍ ଆସିଛି, କିନ୍ତୁ ସେହି ବରଗଛର ଶୀତଳ ଛାଇ ଆଜି ବି ସମାନ ଶାନ୍ତି ଦିଏ। ଏହା ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ, ଯେତେ ବଡ଼ ହେଲେ ବି ନିଜର ଚେରକୁ (Root) କେବେ ଭୁଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପ୍ରକୃତି ହେଉଛି ଆମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକ୍ଷକ ଏବଂ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା। ଏହାର ସୁରକ୍ଷା ହିଁ ଆମର ସୁରକ୍ଷା।