💥ଭକ୍ତ ଓ ଭଗବାନ💥

 ରାମୁ ଥିଲା ଜଣେ ସରଳ, ନିଷ୍ପାପ ବାରବର୍ଷର ପିଲା। ଛୋଟବେଳୁ ତାର ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଗାଧ ଭଲପାଇବା। ବିଶେଷକରି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଥିଲେ ତାର ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା। ଗାଁରେ କେଉଁଠି ମନ୍ଦିର ଦେଖିଲେ ସେଠି ତାର ପାଦ ଅଟକିଯାଏ। ମନ୍ଦିର ହିଁ ତାର ଆନନ୍ଦ, ଭଗବାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହିଁ ତାର ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆକାଂକ୍ଷା। ତାର ମନରେ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ବିଶ୍ୱାସ ଥିଲା— “ଭଗବାନଙ୍କ ବିନା ମୋ ଜୀବନ ଅଧୁରା।” ଥରେ ରାମୁ ଶୁଣିଲା, ତାଙ୍କ ଘରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ଶହେ କୋଷ ଦୂରରେ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅତି ସୁନ୍ଦର ବିଗ୍ରହ ବିରାଜମାନ। ରାମୁର ମନ ଆଉ ସମ୍ଭାଳି ରହିଲା ନାହିଁ। ସେ ଦିନେ ଭଗବାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଘରୁ ବାହାରି ପଡ଼ିଲା। ପଥ ଥିଲା ଦୀର୍ଘ। ରାସ୍ତାରେ କେତେ ଅସୁବିଧା—କେଉଁଠି ଖରା, କେଉଁଠି ବର୍ଷା, କେଉଁଠି କଣ୍ଟାଭରା ରାସ୍ତା, ଆଉ କେଉଁଠି ଭୋକ ଓ ତୃଷ୍ଣା। କିନ୍ତୁ ରାମୁର ମନରେ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ଚିନ୍ତା— “ମୋତେ ମୋ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ହେବ।” ଶେଷରେ ଅନେକ କଷ୍ଟ ସହି ସେ ମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିଲା। କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ! ମନ୍ଦିରଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୂନଶାନ। ନା ଭକ୍ତଙ୍କ ଭିଡ଼, ନା ଘଣ୍ଟିର ଶବ୍ଦ, ନା କାହାର ଚଳପ୍ରଚଳ। ରାମୁ ପ୍ରଥମେ ମନ୍ଦିର ପୁଷ୍କରିଣୀକୁ ଗଲା। ସେଠାରେ ହାତ, ମୁହଁ ଓ ଗୋଡ଼ ଧୋଇ ପବିତ୍ର ହେଲା। ମନରେ ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ ନେଇ ଧୀରେ ଧୀରେ ମନ୍ଦିର ଆଡ଼କୁ ଚାଲିଲା। ମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିବା ମାତ୍ରେ ତାର ଆଖି ହଠାତ୍‌ ବିସ୍ଫାରିତ ହୋଇଗଲା। ସେ ଦେଖିଲା— ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ହାତଠାରି ଡାକୁଛନ୍ତି! ରାମୁର ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲା। ଭକ୍ତିରେ ତାର ଶରୀର ଶିହରି ଉଠିଲା। ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ବଢ଼ିଲା। ଠିକ୍ ସେହି ସମୟରେ ମନ୍ଦିରର ପୂଜାରୀ ରାମୁକୁ ଦେଖି ମନ୍ଦିର ଆଡକୁ ଆସିଲେ। ରାମୁ ଚମକିଗଲା। ତାର ଆଖି ଆଗରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ! ପୂଜାରୀ ମନ୍ଦିରକୁ ଆସିବା ମାତ୍ରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ମନ୍ଦିରରୁ ବାହାରକୁ ଆସୁଛନ୍ତି! ରାମୁ ମନ୍ଦିର ଭିତରକୁ ଯିବାକୁ ଭୁଲିଗଲା। ସେ ଭଗବାନଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଦୌଡ଼ିଲା। ପୂଜାରୀ ଭାବିଲେ ରାମୁ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଉନାହିଁ। ସେ ମଧ୍ୟ ତା ପଛେ ପଛେ ବାହାରକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ। ଏବେ ରାମୁ ପୁଣି ଦେଖିଲା—ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ଦିର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛନ୍ତି! ରାମୁ ତୁରନ୍ତ ମନ୍ଦିର ଆଡ଼କୁ ଫେରିଲା। ପୂଜାରୀ ମଧ୍ୟ ତା ପଛେ ପଛେ ମନ୍ଦିର ଭିତରକୁ ଗଲେ। କିନ୍ତୁ ରାମୁ ପୁଣି ଦେଖିଲା—ପ୍ରଭୁ ବାହାରକୁ ଆସୁଛନ୍ତି! “ହେ ପ୍ରଭୁ! ହେ ପ୍ରଭୁ!” କହି ରାମୁ ପୁଣି ବାହାରକୁ ଦୌଡ଼ିଲା। ପୂଜାରୀ ମଧ୍ୟ ତା ପଛେ। ପୁଣି ପ୍ରଭୁ ଭିତରକୁ। ପୁଣି ରାମୁ ଭିତରକୁ। ପୁଣି ପୂଜାରୀ ପଛେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ଭକ୍ତ, ଭଗବାନ ଓ ପୂଜାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଧାଁଧପଡ଼ ଚାଲିଲା। କିଛି ସମୟ ପରେ ପୂଜାରୀ ଆଉ ସମ୍ଭାଳି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ରାଗରେ କହିଲେ— “କ’ଣ ହେଲା ତୋର? ଏଠି ଭଗବାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଆସିଛୁ ନା ନାଟ କରିବାକୁ? ଏମିତି ଧାଁ ଧପଡ଼ କାହିଁକି କରୁଛୁ?” ରାମୁ ଚୁପ୍‌ ହୋଇ ଠିଆ ରହିଲା। ପୂଜାରୀ ପୁଣି କହିଲେ— “ଦର୍ଶନ କଲେ ମୋତେ କ’ଣ ଦାନ-ଦକ୍ଷିଣା ଦେବୁ? ତୋର ବେଶଭୂଷା ଦେଖିଲେ ତୁ ତ କାଙ୍ଗାଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଛୁ! ତେବେ ଏପରି ଯିବା-ଆସିବା କରିବାର ରହସ୍ୟ କ’ଣ?” ରାମୁ ହାତ ଯୋଡ଼ି ନମ୍ରତାର ସହ କହିଲା— “ଆଜ୍ଞା, ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ଜାଣିଶୁଣି କିଛି କରୁନାହିଁ। ଭଗବାନ ମୋତେ ଏପରି କରୁଛନ୍ତି।” ପୂଜାରୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ କହିଲେ— “ଭଗବାନ ତୋତେ ଏପରି କରୁଛନ୍ତି—ଏହାର ଅର୍ଥ କ’ଣ?” ରାମୁ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଇ କହିଲା— “ମହାଶୟ, ମୁଁ ଯାହା ଦେଖୁଛି, ତାହା ହିଁ କହୁଛି। ଆପଣ ମନ୍ଦିର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ମାତ୍ରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଆସ୍ଥାନରୁ ବାହାରକୁ ଆସୁଛନ୍ତି। ପୁଣି ଆପଣ ବାହାରକୁ ଆସିଲେ ଭଗବାନ ମନ୍ଦିର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛନ୍ତି।” ରାମୁ କିଛି ସମୟ ଚୁପ୍‌ ରହି ପୁଣି କହିଲା— “ମୋତେ ଲାଗୁଛି... ବୋଧହୁଏ ଭଗବାନ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ଓ ଆପଣଙ୍କ ପୂଜାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ ଆପଣ ଭିତରକୁ ଗଲେ ସେ ବାହାରକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ପୂଜାରୀଙ୍କ ରାଗ ଆହୁରି ବଢ଼ିଗଲା। “ତୁ ମୋତେ ଧର୍ମ ଶିଖାଇବୁ? ଏତେ ବଡ଼ ମନ୍ଦିରର ପୂଜାରୀ ମୁଁ, ଆଉ ତୁ ମୋତେ ଭକ୍ତିର ପାଠ ପଢ଼ାଉଛୁ?” ସେ ରାମୁକୁ ଗାଳି ଦେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ରାମୁ କିଛି କହିଲା ନାହିଁ। ସେ କେବଳ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଇ ଠିଆ ରହିଲା। ହଠାତ୍‌— ମନ୍ଦିର ଭିତରୁ ଏକ ଗମ୍ଭୀର ଘଣ୍ଟିର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା। ଟଣ୍‌... ଟଣ୍‌... ଟଣ୍‌... ପୂଜାରୀ ଚମକିଗଲେ। ମନ୍ଦିର ଭିତରକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ତାଙ୍କ ହାତରୁ ପୂଜାଥାଳି ଖସିପଡ଼ିଲା। ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୀପ ଜଳୁଥିଲା। ମନ୍ଦିର ଭିତରେ ଅପୂର୍ବ ଶାନ୍ତି। ପୂଜାରୀଙ୍କ ମନରେ ଅଜଣା ଏକ କମ୍ପନ ଜାଗିଲା। ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତରରୁ ଯେପରି ଏକ ବାଣୀ ଶୁଣାଗଲା— “ଯେ ଭକ୍ତ ନିଷ୍କପଟ ମନରେ ମୋତେ ଡାକେ, ତା’ଠାରୁ ମୁଁ ଦୂରେ ରହିପାରେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତିଠାରୁ ଅହଂକାର ବଡ଼ ହୋଇଯାଏ, ସେଠାରେ ମୋର ରହିବାର ଅର୍ଥ କ’ଣ?” ପୂଜାରୀ ସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇଗଲେ। ତାଙ୍କ ଆଖି ଆଗରେ ନିଜ ଜୀବନର ଚିତ୍ର ଭାସିଉଠିଲା—ପୂଜା କରିବା ବେଳେ ଭକ୍ତିଠାରୁ ଦାନ-ଦକ୍ଷିଣା ପ୍ରତି ଅଧିକ ଦୃଷ୍ଟି, ଗରିବ ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ଅବହେଳା, ନିଜ ପଦ ଓ ପୂଜାରୀ ହେବାର ଗର୍ବ... ସେ ବୁଝିଗଲେ ରାମୁ କ’ଣ ଦେଖିଥିଲା। ସେ ତୁରନ୍ତ ବାହାରକୁ ଆସି ରାମୁ ସମ୍ମୁଖରେ ହାତ ଯୋଡ଼ିଲେ। “ରାମୁ, ମୋତେ କ୍ଷମା କର।” ରାମୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପୂଜାରୀଙ୍କୁ ଚାହିଁ ରହିଲା। ପୂଜାରୀ କହିଲେ— “ଆଜି ତୁ ମୋତେ ଏମିତି ଏକ ପାଠ ପଢ଼ାଇଲୁ, ଯାହା ମୁଁ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଭଗବାନଙ୍କ ପୂଜା କରି ମଧ୍ୟ ଶିଖିପାରିନଥିଲି।” ରାମୁ କହିଲା— “ମୁଁ ତ କିଛି କରିନାହିଁ ମହାଶୟ। ମୁଁ ତ କେବଳ ମୋ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲି।” ପୂଜାରୀଙ୍କ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିଲା। ସେ ରାମୁର ହାତ ଧରି ମନ୍ଦିର ଭିତରକୁ ନେଇଗଲେ। ସେଦିନ ପ୍ରଥମଥର ପାଇଁ ପୂଜାରୀ ନିଜ ହୃଦୟରୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ— “ହେ ପ୍ରଭୁ! ମୋତେ ତୁମର ପୂଜାରୀ ନୁହେଁ, ପ୍ରଥମେ ତୁମର ସତ୍ୟ ଭକ୍ତ ହେବାକୁ ଶିଖାଅ।” ରାମୁ ଭଗବାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହୋଇ ହସିଲା। ସେହି ହସରେ ଥିଲା ନିଷ୍ପାପ ଭକ୍ତି। ସେଦିନଠାରୁ ସେହି ମନ୍ଦିରରେ ଆଉ କେବଳ ଧନୀ ଲୋକଙ୍କୁ ନୁହେଁ—ଗରିବ, ଧନୀ, ଛୋଟ, ବଡ଼, ଜାତି, ବର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ବିଶେଷରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ସ୍ୱାଗତ କରାଗଲା। ପୂଜାରୀ ବୁଝିଗଲେ— ଭଗବାନଙ୍କ ପାଖରେ ଦାନର ମୂଲ୍ୟ ନୁହେଁ, ଦାତାର ହୃଦୟର ମୂଲ୍ୟ ଅଛି। ମନ୍ଦିରର ଉଚ୍ଚ ଦ୍ୱାର ଭଗବାନଙ୍କୁ ପାଇବାର ରାସ୍ତା ନୁହେଁ; ନିଷ୍କପଟ ହୃଦୟ ହିଁ ଭଗବାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାର ସତ୍ୟ ପଥ। ଆଜି ଏ ଗଳ୍ପରୁ ଏକ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଭଗବାନଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ମନ୍ଦିର ଦରକାର, କିନ୍ତୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପାଇବା ପାଇଁ ନିର୍ମଳ ମନ ଦରକାର। ପୂଜାର ମୂଲ୍ୟ ଦାନ-ଦକ୍ଷିଣାରେ ନୁହେଁ, ଭକ୍ତର ଭାବନାରେ ରହିଥାଏ। ଯେଉଁଠି ଅହଂକାର ଥାଏ, ସେଠାରେ ଭକ୍ତି ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ; ଯେଉଁଠି ନିଷ୍ପାପ ଭକ୍ତି ଥାଏ, ସେଠି ଭଗବାନ ନିଜେ ଭକ୍ତର ପଛେ ପଛେ ଚାଲନ୍ତି।

ଦୂରଭାଷା :-୯୪୩୮୯୦୭୮୯୮