काळाचा आरसा

सह्याद्रीच्या कुशीत वसलेल्या एका छोट्याशा गावात 'सदाशिव' नावाचा एक वृद्ध गृहस्थ राहायचा. सदाशिव पेशाने सुतार होता, पण त्याच्याकडे एक अद्भुत कला होती – तो जुन्या, मोडकळीस आलेल्या वस्तूंमध्ये जीव फुंकायचा. गावात चर्चा होती की सदाशिवकडे एक असा आरसा आहे, जो माणसाला त्याचे भविष्य नाही, तर त्याच्या आयुष्यातील 'सर्वात मोठी चूक' दाखवतो.
एके दिवशी शहरातून आलेला 'विक्रम' नावाचा एक श्रीमंत तरुण सदाशिवच्या घरी पोहोचला. विक्रमला वाटले की जर तो आरसा त्याला मिळाला, तर तो लोकांच्या चुकांचा गैरफायदा घेऊन अधिक श्रीमंत होईल.
"बाबा, मला तो आरसा हवा आहे. तुम्ही सांगाल ती किंमत मी मोजायला तयार आहे," विक्रम गर्वाने म्हणाला.
सदाशिव हसले आणि त्यांनी कोपऱ्यात पडलेला एक जुना, धूळ खात असलेला लाकडी आरसा बाहेर काढला. "हा घे, पण लक्षात ठेव, हा आरसा फक्त तुलाच तुझे प्रतिबिंब दाखवेल. आणि एकदा पाहिले की, तुला तुझ्या आयुष्यातील सर्वात कठीण निर्णय घ्यावा लागेल."
विक्रमने घाईघाईने आरसा घेतला. त्याने जसे आरशात पाहिले, त्याला त्याचे स्वतःचे रूप दिसले नाही. त्याऐवजी, त्याला एक जुनी घटना दिसली – त्याने काही वर्षांपूर्वी आपल्या एका मित्राची फसवणूक करून त्याचा व्यवसाय बळकावला होता. तो मित्र आज रस्त्यावर आला होता. आरशातील दृश्य पाहून विक्रमला घाम फुटला. त्याला आपली चूक स्पष्टपणे दिसत होती.
तो आरसा विक्रमला विचारत होता – "तुला हे बदलायचे आहे की हेच ओझे घेऊन जगायचे आहे?"
विक्रमच्या लक्षात आले की, श्रीमंती मिळवूनही त्याला कधीच शांत झोप लागली नव्हती. त्या आरशाने त्याला त्याच्या आत्म्याची आरसपाणी प्रतिमा दाखवली होती. रात्रभर तो विचार करत राहिला. सकाळी उठल्यावर त्याने ठरवले की तो आपल्या मित्राला भेटेल आणि त्याचे सर्व काही परत करेल.
दुसऱ्या दिवशी जेव्हा विक्रम सदाशिवकडे तो आरसा परत द्यायला गेला, तेव्हा सदाशिवने आरसा घेतला आणि तो जमिनीवर आपटून फोडून टाकला.
विक्रम ओरडला, "हे काय केलेत? इतका मौल्यवान आरसा तुम्ही फोडलात?"
सदाशिव शांतपणे म्हणाले, "बेटा, तो आरसा जादूचा नव्हता. तो फक्त एक साधा आरसा होता. मी फक्त त्यात तुझी भीती आणि तुझी चूक तुला दिसेल असे वातावरण तयार केले होते. माणसाला आपली चूक सुधारण्यासाठी जादूच्या आरशाची गरज नसते, तर केवळ एका प्रामाणिक क्षणाची गरज असते. तू आता तुझी चूक सुधारली आहेस, आता या आरशाची गरज संपली आहे."
विक्रमला समजले की खरा आरसा आपल्या 'सदसद्विवेक बुद्धीत' (Conscience) असतो. तो बदललेला माणूस होऊन तिथून निघून गेला.
तात्पर्य:
आपण आपल्या आयुष्यात कितीही पुढे गेलो, तरी आपल्या चुका आपल्याला आरशासारख्या टोचत असतात. त्या सुधारणे हेच खरे धाडस आहे.