પાંખો કપાએલાં પંખીઓ.

પાંખો કપાએલાં પંખીઓ.

જીવનની દોડમાં જ્યારે ઉંમરનું પૈડું જીવન ના અંતિમ ઢાળ તરફ આવવા લાગે છે, ત્યારે માણસને બહુ કશું જોઈતું હોતું નથી.ફક્ત બે ટંકની શાંતિની રોટી, અપનાપન થોડો સાથ અને કોઈ પોતાના ખભા પર માથું મૂકીને બે પળ ચેનની શ્વાસ.

પરંતુ મગન માવાણી અને તેમની પત્ની મંજુની વાર્તા આનાથી બિલકુલ વિપરીત હતી.
ઉંમરના એ પડાવ પર, જેને લોકો અવારનવાર ‘બીજું બાળપણ’ કહે છે, બંનેએ પોતાની આખી જિંદગીની ગાઢી કમાણી, પોતાની સંપત્તિ અને પોતાની બાપ દાદા ની હવેલી રાચ રચીલુ, બેન્ક બેલેન્સ પોતાના બંને યુવાન દીકરાઓ શેખર અને અમિતના નામે કરી દીધું હતું .

તેમને પૂરો વિશ્વાસ હતો કે હવે તેમના દીકરાઓએ ઉડતા શીખી લીધું છે અને તેમની પાંખના સહારા પર તેમનું ઘડપણ પણ સુરક્ષિત ઉડાન ભરશે.
આમ જુવો તો મગનલાલ અને મંજુદેવીએ  પોતાના બાળકો માટે શું શું નહોતું કર્યું? જુવાનીમાં પોતાની ઈચ્છાઓ જતી કરી, પોતાની જરૂરિયાતો ટાળી, સુખ-સુવિધાઓ સાથે સમજૂતી કરી અને જીવનની દરેક કમાણી બાળકોના ભવિષ્યના નામે કરી દીધી હતી .

તેમને શું ખબર હતી કે જે પાંખોને તેમણે પોતાના હાથે મજબૂત કરેલ છે, 

એક દિવસ એ જ પાંખો તેમને પોતાના જ ઘરમાં લાચાર કરી કોરણે બેસાડી દેશે.

શેખર અને અમિતે તેમને મળેલી હવેલું ને હોટેલ માં ફેરવી હતી. હવે તેઈ શહેરના જાણીતા, સમૃદ્ધ અને રઈસ લોકોમાં ગણાતા હતા. બેંક-બેલેન્સ, મોંઘી ગાડીઓ, આલિશાન કોઠીઓ અને આધુનિક જીવનશૈલી,તેમની પાસે કોઈ ચીજની કમી નહોતી.
કમી હતી તો બસ એક જ ચીજની
સંવેદના.
માતા-પિતા પ્રત્યે અપનાપન, તેમની સાથે બેસવાનો સમય અને તેમના મનની વાત સમજવાની ઈચ્છા ધીમે ધીમે તેમની જિંદગીમાંથી ગાયબ થઈ ચૂકી હતી.

વહેંચણી પછી પેલી હવેલી, જેને ક્યારેક મગનભાઈએ પોતાના લોહી-પરસેવાથી વેંચતા રોકી હતી , હવે તે ઘર ઓછું અને એટીએમ લોકોનું વધુ લાગવા માંડ્યું હતું.
રંગ રીગણ અને ચમકતી ફર્સ, અને  રૂમોના દરવાજા પર કોઈ ઓણ ઘરાક ને આવકાર હતો , પરંતુ બંને ભાઈના દિલના દરવાજા, રૂમ ની ટેરીફ સીવટ કોઈ આવકાર નહતો .

શેખર અને અમિતની દુનિયા તેમના બિઝનેસ, પાર્ટીઓ, મીટિંગો અને આધુનિક જીવનશૈલી સુધી જ સીમિત હતી.

માતા-પિતા હવે તેમના માટે કોઈ એવી જૂની અને ભારે ચીજ જેવા હતા, જેને ઈચ્છીને પણ બહાર ફેંકી શકાતી નહોતી.

બસ ઘરના કોઈ ખૂણામાં મૂકી દેવાય અને જરૂર પડે ત્યારે જોઈ લેવાય.
સાંજના સમયે જ્યારે મગનભાઈ બાલ્કનીમાં એકલા બેસતા, ત્યારે રસ્તા પર ઝડપથી દોડતી ગાડીઓને લાંબો સમય સુધી જોયા કરતા.
ક્યારેક તેમના મનમાં સવાલ ઉઠતો—
“શું આ જ દિવસો જોવા માટે મેં મારી આખી જવાની ખર્ચી નાખી હતી?”
પછી તેઓ જાતે જ પોતાના સવાલનો જવાબ આપવાની કોશિશ કરતા.

“ના... મેં તો બાળકોનું ભવિષ્ય બનાવવા માટે બધું કર્યું હતું.”
પરંતુ અગલો સવાલ હજુ વધારે ખૂંચતો—

“શું તેમનું ભવિષ્ય બનાવતા-બનાવતા મેં મારું વર્તમાન ખોઈ દીધું? તે યોગ્ય હતું ”
મગનભાઈ ચૂપ થઈ જતા.

તેમની પાસે આ સવાલનો કોઈ જવાબ નહોતો.

મંજુ અવારનવાર રસોડાના એક ખૂણામાં બેસીને જૂની તસવીરો જોયા કરતી હતી.
એક તસવીરમાં શેખર તેમની ગોદમાં માથું મૂકીને સૂઈ રહ્યો હતો.
બીજીમાં અમિત તેમનો પલ્લવ પકડીને ઉભો હતો.
એક તસવીરમાં બંને બાળકો મગનભાઈના ખભા પર બેસીને ખિલખિલાટ હસી રહ્યા હતા.
મંજુ પેલી તસવીરો પર હાથ ફેરવતી અને તેમના ચહેરા પર હલકું સ્મિત આવી જતું.
પછી એ જ સ્મિત ધીમે ધીમે આંખોની ભીનાશમાં બદલાઈ જતું.
તે તસવીરોને જ પૂછતી.
“તમે બંને આટલા મોટા ક્યારે થઈ ગયા?”
પછી જાણે પોતાની જાતને જ સમજાવતી,
“અથવા કદાચ આપણે જ બહુ જલ્દી ઘરડા થઈ ગયા.”

એક દિવસ સાંજે શેખર અને અમિત બંને ઘરે આવ્યા.
મંજુએ ઉત્સાહથી પૂછ્યું,
“બેટા, આજે જમવાનું આપણે સાથે ખાઈશું ? તમારી પસંદગીની ખીર બનાવી છે.”
શેખરે મોબાઈલ પરથી નજર હટાવ્યા વિના કહ્યું,
“મમ્મી, આજે સમય નથી. અમારે એક પાર્ટીમાં જવાનું છે.”
મંજુ થોડી ક્ષણો ચૂપ રહી.

“તો... રવિવારે આવી જજો. તમારા પપ્પા પણ તમારી સાથે બેસવા માંગે છે.”
અમિતે ઘડિયાળ જોતા કહ્યું,
“મમ્મી, તમે લોકોસમજતા કેમ નથી ... અમે લોકો આટલા વ્યસ્ત રહીએ છીએ. નાની અમથી આવી દરેક વાત માટે અમને બોલાવવું જરૂરી છે શું?”

મંજુએ કશું કહ્યું નહીં.
બસ હળવેથી માથું હલાવી દીધું.
મગનભાઈ પાસે જ બેઠા હતા.
તેમને દીકરા તરફ જોયું.
ક્યારેક જે બાળકોના એક નાના સ્મિત માટે તેઓ પોતાની આખી દુનિયા લૂંટાવવા તૈયાર રહેતા હતા, આજે એ જ બાળકો પાસે પોતાના માતા-પિતા માટે થોડી મિનિટો પણ નહોતી.
બંને દીકરા બહાર નીકળી ગયા.
દરવાજો બંધ થયો.
ઘરમાં ફરી એ જ ખામોશી ઉતરી આવી.
એ રાત્રે મંજુએ હળવેથી પૂછ્યું,

“રાયજી તમે બધું તેમને આપીને ભૂલ તો નથી કરી દીધી?”

મગનભાઈ થોડીવાર સુધી ચૂપ રહ્યા.
પછી બોલ્યા,

“ભૂલ...?”
તેમને બારી માંથી બહાર અંધારામાં જોયું.

“આપણાજ બાળકો પર ભરોસો કરવો, એ ભૂલ કેવી રીતે હોઈ શકે, મંજુ?”

“પરંતુ જો બાળકો એ ભરોસાની કિંમત જ ન સમજે તો?”

મગનભાઈના ચહેરા પર એક ફિક્કું સ્મિત આવ્યું.

“તો સમજી લેવું જોઈએ કે આપણે બાળકોને બધું આપ્યું... પણ કદાચ તેમને એ શીખવવાનું ભૂલી ગયા કે 
‘પોતાનું’ કોને કહેવાય.”

મંજુની આંખોમાંથી આંસુ વહી નીકળ્યા.
દિવસે વીતતા ગયા.

માતા-પિતાનું ઘર હજુ પણ એ જ હતું, પરંતુ તેમાં તેમનો અધિકાર ધીમે ધીમે ઓછો થતો જતો હતો.

એક દિવસ શેખરે સાફ શબ્દોમાં કહ્યું,
“પપ્પા, હાબેલી હવે અમારા નામે થઈ ગઈ છે. 
આજ સાંજ થી તમારે ઓલ્ડ એજ હોમ માં શિફ્ટ થવાનું છે.તમે લોકો ચિંતા ન કરો. તમારી જરૂરિયાતોનું અમે ધ્યાન રાખીશું.”
મગનભાઈએ તેની તરફ જોયું.
“બેટા, અમને જરૂરિયાતોની નથી પડી ... અમારા સ્વમાન ના અપનાપન નું કોઈ ધ્યાન રાખે તે જોઈએ છે .”

શેખર થોડી ક્ષણ ચૂપ રહ્યો.
પછી બોલ્યો,
“પપ્પા, આજના જમાનામાં ભાવનાઓથી ઘર નથી  ચાલતું.”

મગનભાઈએ ધીમા અવાજે કહ્યું,
“સાચું કહી રહ્યો છે બેટા... પરંતુ ભાવનાઓ વગર ઘર પણ નથી બનતું.”

શેખર પાસે કોઈ જવાબ નહોતો.
તે ચાલ્યો ગયો.
મગનભાઈ લાંબો સમય દરવાજાને જોતા રહ્યા.

એ દિવસે પહેલીવાર તેમને અનુભવ થયો કે તેમણે પોતાના બાળકોને હવેલી તો આપી દીધી હતી, પરંતુ પોતાના ઘડપણની સુરક્ષા પોતાના જ હાથે તેમની સાથે બાંધી દીધી હતી.
તેમની પાસે હવે ઘર નહતું, અને બાળકો પર અધિકાર પણ નહીં.
સમય હતો, પણ તેનો ઉપયોગ કરવાનો ભરોસો નહીં.
દીકરાઓ હતા, પણ તેમની પાસે બેસવાનો સમય નહીં.
અને સૌથી મોટી વાત—

તેમની પાસે જીવનનો બધો  તજુરબો હતો , પરંતુ અપનાપન ની જમા-પુંજી ખતમ થઈ ચૂકી હતી.
એક સવારે ઓલ્ડ એજ કોટેજ માં મગનભાઈ  બેઠા હતા.
બારી બહાર સામે આકાશમાં કેટલાક પક્ષીઓ ઉડી રહ્યા હતા.
મંજુ તેમની પાસે આવીને બેસી ગઈ.
મગનભાઈએ પેલા પક્ષીઓ તરફ જોતા કહ્યું,
“જુઓ મંજુ... કેટલા આઝાદ છે.”
મંજુએ તેમની તરફ જોયું.
“હા.”
મગનભાઈ હળવા હસ્યા.
“આપણે પણ તો આપણા બાળકોને ઉડતા શીખવ્યું હતું.”
મંજુની આંખો ભરાઈ આવી.
“પરંતુ...”
મગનભાઈએ વાત પૂરી કરી—
“પરંતુ આપણે એ નહોતું વિચાર્યું કે તેમને ઉડતા શીખવતા  પછી આપણી થાકેલી પાંખો કોણ સાચવશે.”
બંને થોડીવાર સુધી આકાશ જોતા રહ્યા.
એક પક્ષી અચાનક ઝુંડથી અલગ થઈને દૂર ચાલ્યું ગયું.
મગનભાઈએ તેને જતા જોયો.
પછી ધીમેથી બોલ્યા—
“પાંખો આપણે આપી હતી... ઉડાન તેમણે ચૂંટી. હવે કદાચ પાછા ફરવું તેમની મરજી પર છે.”
થોડીવાર પછી મંજુએ તેમનો હાથ પકડી લીધો.
“જો બાળકો પાછા ન આવ્યા તો?”
મગનભાઈએ તેમની તરફ જોયું.
આ વખતે તેમના ચહેરા પર ઉદાસી નહોતી.
“તો આપણે બંને એક-બીજાનો સહારા બનીશું.”
મંજુએ માથું તેમના ખભા પર મૂકી દીધું.
એ ક્ષણે બંનેને પહેલીવાર અનુભવ થયો કે જે સુરક્ષાની શોધ તેઓ દીકરાઓમાં કરી રહ્યા હતા, કદાચ તેનો સૌથી મજબૂત આધાર આજે પણ તેમની પાસે હતો—
એક-બીજાનો સાથ.
પરંતુ દિલના કોઈ ખૂણામાં એક સવાલ હજુ પણ જીવંત હતો—
શું દરેક માતા-પિતાએ પોતાના ઘડપણની સુરક્ષા માટે પોતાના જ બાળકો પાસે આટલું બધું માંગવું પડશે?
આ વાર્તા ફક્ત મગન માવાણી અને મંજુની નથી.
આ એ તમામ માતા-પિતાની પીડા છે, જે પોતાની મમતા અને ભરોસાના બોજ તળે પોતાને એટલા ખાલી કરી દે છે કે એક દિવસ તેમની પાસે પોતાના માટે કશું બચતું જ નથી.
તેઓ બાળકોને ઉડતા શીખવે છે.
તેમના માટે આકાશ બનાવે છે.
પોતાના ભાગની ધૂપ સહન કરીને તેમને છાંયડો આપે છે.
પરંતુ ક્યારેક એ જ બાળકો ઉડતા-ઉડતા આટલા દૂર નીકળી જાય છે કે પાછળ વળીને જોવાનું પણ ભૂલી જાય છે.
મગનભાઈ અને મંજુએ પણ પોતાના દીકરાઓને ઉડવા માટે બધું આપી દીધું હતું.
પરંતુ તેમને એ ખબર નહોતી કે જે આકાશના સહારે તેઓ પોતાના ઘડપણની ઉડાન ભરવાના હતા, ત્યાં હવાઓ ફક્ત સ્વાર્થની ચાલતી હતી.
તેમની પાંખો કાપવામાં નહોતી આવી...
તેમને જાતે જ પોતાની પાંખો બાળકોના નામે કરી દીધી હતી.
અને હવે તેઓ એ જ પાંજરે  બેઠા હતા,
અને પાંજરાની ચાવી તેમના પોતાના દીકરાઓની ખિસ્સામાં હતી.

— સમાપ્ત —