લાઈબ્રેરી
પ્રોફાઈલ
પાંચમો કોણ?
પાંચમો કોણ?
પાંચમો કોણ?
વર્લ્ડ કપની લીગ મેચની ની એ રાત હતી.
સ્ટેડિયમ દર્શકોથી છલકાઈ રહ્યું હતું. ચાર વિશાળ ફ્લડલાઈટ ટાવરોના પ્રકાશમાં આખું મેદાન જાણે દિવસ બની ગયું હતું. હજારો દર્શકોના નારા, તાળીઓ, ઢોલના તાલ અને દરેક બોલ સાથે બદલાતી ઉત્તેજના વચ્ચે મેચ હવે નિર્ણાયક તબક્કામાં પહોંચી હતી.
વિરોધી ટીમને જીતવા માટે માત્ર થોડા રનની જરૂર હતી.
બાઉન્ડરી લાઇન પાસે ફિલ્ડિંગ કરી રહેલો માર્ટિન એકદમ સ્થિર ઊભો હતો.
બોલર દોડ્યો.
બેટ્સમેને બોલને હવામાં ઉછાળી દીધો.
બોલ ઊંચો ગયો...
અને સીધો માર્ટિનની દિશામાં આવવા લાગ્યો.
માર્ટિન દોડ્યો.
તેની નજર બોલ પર હતી.
પણ અચાનક તેની નજર જમીન પર પડી.
ફ્લડલાઈટના પ્રકાશમાં તેના ચાર પડછાયા મેદાન પર લાંબા થઈને ફેલાયેલા હતા.
માર્ટિનને તેમાં કંઈ અસામાન્ય લાગ્યું નહીં.
ચાર લાઈટ...
ચાર પડછાયા.
પરંતુ પછી તેની નજર થોડે દૂર અટકી ગઈ.
ચાર પડછાયાથી અલગ...
એક પાંચમો પડછાયો પણ હતો.
માર્ટિનની દોડ એક ક્ષણ માટે ધીમી પડી.
તેણે પાછળ જોયું.
કોઈ નહોતું.
બોલ હજી હવામાં હતો.
સ્ટેડિયમ ગર્જી રહ્યું હતું.
પણ એ ક્ષણે માર્ટિનને લાગ્યું કે આખું વિશ્વ થંભી ગયું છે.
પાંચમો પડછાયો સ્થિર હતો.
બાકીના પડછાયા તેની હિલચાલ સાથે હલતા હતા.
પણ પાંચમો...
જાણે તેની રાહ જોતો હતો.
“માર્ટિન!”
સાથી ખેલાડીનો અવાજ સંભળાયો.
માર્ટિન બોલ તરફ ફરી વળ્યો.
તેણે હાથ આગળ કર્યા.
બોલ હાથમાં આવ્યો...
પણ પકડાયો નહીં.
કેચ છૂટી ગયો.
સ્ટેડિયમમાં વિરોધી ટીમના સમર્થકોની ચીસો ગૂંજી ઊઠી.
માર્ટિનની ટીમ લીગ હારી ગઈ.
---
આ લીગ મેચ પછી
ડ્રેસિંગ રૂમમાં ભારે મૌન હતું. દરેક ખેલાડી પર રન રેટ મેન્ટેન નો દબાવ હતો.
કોચ માર્ટિન પાસે આવ્યો.
“ક્રિકેટ છે. કેચ છૂટે છે.”
માર્ટિને માથું હલાવ્યું ચૂપ રહ્યો...
પરંતુ તેના મનમાં માત્ર એક જ પ્રશ્ન હતો—
પેલો પાંચમો કોણ હતો ?
એ રાત્રે હોટેલના રૂમમાં પણ તેને ઊંઘ ન આવી.
તે બારી પાસે ઊભો રહ્યો.
લીગ મેચ ની ફાઇનલ ઓવરની આખી ઘટના વારંવાર આંખો સામે આવતી રહી.
બોલ...
દોડ...
ચાર પડછાયા...
અને પાંચમો.
તેણે અરીસા સામે જોયું.
પોતાનું પ્રતિબિંબ દેખાતું હતું.
“શું એ મારી કલ્પના હતી?”
અચાનક...
અરીસાની નીચે જમીન પર પાંચમો પડછાયો દેખાયો.
માર્ટિન સ્થિર થઈ ગયો.
“તું કોણ છે?”
કોઈ જવાબ નહીં.
“મને તુ કેમ દેખાય છે?”
આ વખતે જાણે અવાજ બહારથી નહીં, તેના પોતાના મનમાંથી આવ્યો—
“કારણ કે તે હવે પોતાની જાતને જોવાનું શરૂ કર્યું છે.”
માર્ટિન ચૂપ રહ્યો.
“મારી ભૂલ શું હતી?”
જવાબ આવ્યો—
“કેચ છોડવો નહીં... એ ભૂલ નહોતી. કેચ લેતા પહેલાં તું પોતાના મનથી હારી ગયો હતો.”
માર્ટિનને સેમી-ફાઇનલની ક્ષણ યાદ આવી.
તે બોલ કરતાં પરિણામ વિશે વધારે વિચારી રહ્યો હતો.
કેચ છૂટશે તો?
લોકો શું કહેશે?
ટીમ હારી જશે તો?
પાંચમો પડછાયો ધીમેથી બોલ્યો—
“જ્યારે તું મેદાનમાં હોય ત્યારે બોલ અને તારી વચ્ચે કોઈ ત્રીજી વસ્તુ ન હોવી જોઈએ.”
“અને જો ભય આવે?”
“એને આવવા દે.”
“તો?”
“પણ નિર્ણય એને ન લેવા દે.”
માર્ટિન લાંબા સમય સુધી અરીસા સામે ઊભો રહ્યો.
પછી તેણે પૂછ્યું—
“તું કોણ છે?”
આ વખતે પડછાયો ધીમે ધીમે અદૃશ્ય થતો બોલ્યો—
“હજી તને ખબર નથી.”
---
થોડા દિવસો પછી વર્લ્ડ કપની ફાઇનલ આવી.
રન રેટ આધારે,માર્ટિનની ટીમ ફાઇનલમાં હતી.
સ્ટેડિયમ ફરી ભરેલું હતું.
એ જ પ્રકાશ.
એ જ ફ્લડલાઈટ્સ.
એ જ હજારો દર્શકો.
પણ આ વખતે માર્ટિન બદલાઈ ગયો હતો.
તેને હવે ખબર હતી કે સૌથી મુશ્કેલ મેચ સામેની ટીમ સાથે નહોતી.
એ પોતાના મન સાથે હતી.
મેચ રોમાંચક બની.
છેલ્લી ઓવર.
વિરોધી ટીમને જીતવા માટે સાત રનની જરૂર.
એક વિકેટ બાકી.
બાઉન્ડરી પર ફરી માર્ટિન ઊભો હતો.
માર્ટિને ફ્લડલાઈટ્સ તરફ જોયું.
પછી જમીન તરફ.
ચાર પડછાયા.
તેના ચહેરા પર હળવું સ્મિત આવ્યું.
સેમી-ફાઇનલની રાત યાદ આવી.
ત્યારે જ બેટ્સમેને બોલ ફટકાર્યો.
બોલ આકાશમાં ઊંચો ગયો.
ફરી એ જ દિશા.
ફરી એ જ ઊંચાઈ.
ફરી...
માર્ટિનની દિશામાં.
તે દોડ્યો.
આ વખતે તેણે જમીન તરફ જોયું નહીં.
પણ થોડા અંતરે પહોંચતાં જ તેને પાંચમો પડછાયો દેખાયો.
માર્ટિન થંભ્યો નહીં.
પડછાયાએ જાણે કહ્યું—
“બોલને જો.”
માર્ટિને આંખો બોલ પર જ રાખી.
“પરિણામ વિશે નહીં વિચાર.”
તે વધુ ઝડપથી દોડ્યો.
“લોકો શું કહેશે એ નહીં વિચાર.”
બોલ નીચે આવતો હતો.
“માત્ર તારી ફરજ.”
માર્ટિન ઉછળ્યો.
બંને હાથ આગળ કર્યા.
કેચ પકડાઈ ગયો.
એક ક્ષણ માટે સ્ટેડિયમમાં મૌન છવાયું.
પછી ગર્જના ફાટી નીકળી.
માર્ટિનના સાથી ખેલાડીઓ તેની તરફ દોડ્યા.
કોઈએ તેને ગળે લગાવ્યો.
કોઈએ માથું થાબડ્યું.
પણ માર્ટિન નીચે જોઈ રહ્યો હતો.
ચાર પડછાયા હતા.
પાંચમો નહોતો.
તે ધીમેથી બોલ્યો—
“ક્યાં ગયો?”
અંદરથી અવાજ આવ્યો—
“હવે તું મને ઓળખી ગયો છે.”
“કોણ છે તું?”
થોડી ક્ષણ શાંતિ રહી.
પછી જવાબ આવ્યો—
“તારો પાંચમો પડછાયો.”
માર્ટિન સ્મિત કર્યો.
“એટલે?”
“ચાર પડછાયા પ્રકાશે બનાવ્યા હતા. પાંચમો તારા મનમાં જન્મ્યો હતો.”
માર્ટિનની આંખો ભીની થઈ ગઈ.
તેને આખી વાત સમજાઈ ગઈ.
પાંચમો કોઈ અજાણ્યો માણસ નહોતો.
કોઈ આત્મા નહોતો.
કોઈ ચમત્કાર નહોતો.
એ તો તેનો પોતાનો વિવેક હતો.
જ્યારે ભય, અહંકાર, અપેક્ષા અને ભૂતકાળના પડછાયા તેને ખેંચતા હતા, ત્યારે પાંચમો પડછાયો તેને પોતાની અંદર પાછો લાવતો હતો.
ફ્લડલાઈટ્સ હજી પણ ચાર પડછાયા પાથરી રહી હતી.
પણ માર્ટિન જાણતો હતો—
પાંચમો પડછાયો પ્રકાશથી નહીં, આત્મમંથનથી જન્મે છે.
અને કદાચ...
દરેક માણસની અંદર એવો એક પાંચમો પડછાયો હોય છે.
ફરક એટલો જ કે...
કોઈ તેને જીવનભર જોઈ શકતો નથી.
અને કોઈ...
એક દિવસ તેને ઓળખી લે છે.
પાંચમો કોણ?
હું જ.
