“ମୁଁ ” ହାରି ନାହିଁ

ଶୁଭକାନ୍ତବାବୁଙ୍କ ମୁହଁରେ ଆଉ ସେ ପୁରୁଣା ହସ ନାହିଁ। ନାହିଁ ସେଇ ଚଳଚଞ୍ଚଳତା, ନାହିଁ କଥାରେ ପୂର୍ବଦିନର ଉତ୍ସାହ। ସମୟ ଯେମିତି ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଉପରେ ଅନେକ ଅକୁହା କାହାଣୀ ଲେଖି ଯାଇଛି।
ଦିନେ ହଠାତ୍ ତାଙ୍କର ଫୋନ୍ ଆସିଲା।
— “ଟିକେ ଦେଖା ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି। ଆସିବ କି?”
ତାଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ଥିବା ଆକୁଳତାକୁ ମୁଁ ଅନୁଭବ କରିପାରିଲି। ମନା କରିବାର ପ୍ରଶ୍ନ ହିଁ ନଥିଲା।
ଦୀର୍ଘ ୨୩ ବର୍ଷ ପରେ ଦୁଇ ବନ୍ଧୁଙ୍କର ଦେଖା ହେବା—ଏହା କ’ଣ କମ୍ କଥା?
ଦିନ ପ୍ରାୟ ସାଢ଼େ ବାରଟା। ନୂଆବଜାର ଓଭରବ୍ରିଜ୍ ତଳେ ଆମର ସାକ୍ଷାତ ହେଲା। ସେ ସ୍କୁଟିରେ ଆସିଥିଲେ, ମୁଁ ମୋ ମୋଟରସାଇକେଲରେ। ପ୍ରଥମେ କିଛିକ୍ଷଣ ଦୁହେଁ ନିରବ ହୋଇ ପରସ୍ପରକୁ ଚାହିଁ ରହିଲୁ। ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧିରୁ ଅଧିକ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ମୁହଁ ବଦଳିଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଚିହ୍ନିବାରେ ମନକୁ ବେଶି ସମୟ ଲାଗିଲା ନାହିଁ।
କିଛି ସମୟ କଥା ହେବା ପରେ ଶୁଭକାନ୍ତବାବୁ କହିଲେ—
— “ଚାଲ, ଚା’ ଟିକେ ପିଇବା।”
ମୁଁ ସେତେବେଳକୁ ଚା’ ପିଇବା ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲି। ତେଣୁ ଦୁହେଁ ନିକଟସ୍ଥ ଏକ ମାର୍କେଟ୍ କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସର ଓମ୍ଫେଡ୍ ପାର୍ଲରକୁ ଗଲୁ। ଚା’ ବଦଳରେ ଦୁଇ କପ୍ ମିଠା ଦହି ଖାଇଲୁ।
ତା’ପରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଗପ।
କେତେ କଥା!
କେତେ ସ୍ମୃତି!
କେତେ ବର୍ଷର ନିରବତା!
ସମୟ କେତେବେଳେ କଟିଗଲା, ଜଣା ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ।
ବିଦାୟ ନେବା ବେଳେ ଶୁଭକାନ୍ତବାବୁ କହିଲେ—
— “ମୁଁ ଏଠାରୁ ପ୍ରାୟ ଏକ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଝିଅ ପାଖରେ ରହୁଛି। ମାଡାମ୍‌ଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଦିନେ ନିଶ୍ଚୟ ଆସିବି।”
କଥାଟି କହି ସେ ଚାଲିଗଲେ।
କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଚାଲିଯିବା ପରେ ମୋ ମନରେ ଅତୀତର ଦ୍ୱାରଟି ଯେମିତି ହଠାତ୍ ଖୋଲିଗଲା।
ଏକ ପରେ ଏକ ସ୍ମୃତି ଆଖି ଆଗରେ ଭାସି ଉଠିଲା।
ସେଇ ଦିନଗୁଡ଼ିକ...
ଏକ ସମୟରେ ଆମ ଦୁଇ ପରିବାର ମଧ୍ୟରେ ଥିଲା କ୍ଷୀର-ନୀରର ସମ୍ପର୍କ। ଶୁଭକାନ୍ତବାବୁଙ୍କ ବିଭାଗ ଥିଲା OHPC, କୋଲାବ ଏବଂ ମୁଁ ଜୟନଗର ଗ୍ରିଡ୍‌ରେ OPTCLରେ ଯନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଥିଲି।
ତାଙ୍କ ଝିଅ ଓ ମୋ ପୁଅ ଦୁହେଁ ଜୟପୁର ପବ୍ଲିକ୍ ସ୍କୁଲରେ ପଢ଼ୁଥିଲେ। ମୋ ପୁଅ LKGରେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଝିଅ UKGରେ।
ପିଲାମାନଙ୍କର ସେଇ ଛୋଟ ଜଗତଟି ଆମ ଦୁଇ ପରିବାରକୁ ଆହୁରି ନିକଟକୁ ଆଣିଥିଲା। କେବେ କୌଣସି କାରଣରୁ ସେମାନେ ଲଞ୍ଚ୍ ବ୍ରେକ୍‌ରେ ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇପାରୁନଥିଲେ, ମୋ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଦୁଇ ପିଲାଙ୍କୁ ନିଜ ପିଲା ପରି ଖୁଆଇ ଦେଉଥିଲେ।
କେତେବେଳେ ସେମାନେ ଆମ ଘରକୁ ଆସୁଥିଲେ, ଆଉ କେତେବେଳେ ଆମେ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଉଥିଲୁ। ଖିଆପିଆ, ହସଖୁସି, ପରିବାରର ଛୋଟବଡ଼ କଥା—ସବୁ ମିଶି ଦିନଗୁଡ଼ିକ କେତେ ସୁନ୍ଦର ଥିଲା!
କିନ୍ତୁ ଜୀବନର ନିଜର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଗତି ଅଛି।
ମୋ ପୁଅ LKGରେ ପଢ଼ୁଥିବା ସମୟରେ ମୋର ଭଦ୍ରକକୁ ବଦଳି ହୋଇଗଲା। ଆମ ବିଚ୍ଛେଦରେ ଶୁଭକାନ୍ତବାବୁ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ମନ ଦୁଃଖ କରିଥିଲେ।
ସେତେବେଳେ କିଏ ଜାଣିଥିଲା, ଆମ ଜୀବନର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟାୟ ଏତେ ବିଷାଦମୟ ହେବ!
ଏକ ଅଦିନ ଝଡ଼....
ଭଦ୍ରକ ଆସିବାର ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ବର୍ଷ ପରେ ଏକ ଦୁଃଖଦ ଖବର ମୋ କାନରେ ପଡ଼ିଲା।
ଶୁଭକାନ୍ତବାବୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଆଉ ନାହାନ୍ତି।
ଘଟଣାଟି ଏତେ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଥିଲା ଯେ ମୁଁ ନିଜକୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିଲି ନାହିଁ। ଘଟଣା ପରେ ଶୁଭକାନ୍ତବାବୁଙ୍କ ଉପରେ ଅଭିଯୋଗ ଆସିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଗିରଫ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଲା। ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଝିଅକୁ ମାମୁଁ ଘର ଲୋକେ ନେଇଗଲେ।
ଏକପଟେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ହରାଇବାର ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖ, ଅନ୍ୟପଟେ ଆଇନଗତ ଅଭିଯୋଗ, ଆଉ ତୃତୀୟ ପଟେ ନିଜ ଝିଅଠାରୁ ବିଚ୍ଛେଦ—ଏକ ମଣିଷ ଉପରେ ଯେତେ ଝଡ଼ ଏକାଥରେ ଆସିପାରେ, ସତେ ଯେମିତି ସେସବୁ ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଆସି ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିଲା।
ପରେ ସତ୍ୟ ଧୀରେ ଧୀରେ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲା। ତଦନ୍ତ ଓ ଆଇନଗତ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଶେଷରେ ଶୁଭକାନ୍ତବାବୁ ଦୋଷମୁକ୍ତ ହେଲେ। ସେ ନିଜ ଚାକିରି ଓ ଝିଅକୁ ପୁଣି ଫେରି ପାଇଲେ।
କିନ୍ତୁ ଯାହା ହରାଇଗଲା, ତାହା କେବେ ଫେରିଲା ନାହିଁ।
ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ହରାଇବାର ଶୂନ୍ୟତା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଚିରଦିନ ପାଇଁ ରହିଗଲା।
ଜଣେ ପିତାଙ୍କ ନିରବ ତପସ୍ୟା, ତଥାପି ଶୁଭକାନ୍ତବାବୁ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।
ଜୀବନ ତାଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ପରୀକ୍ଷା କଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ଝିଅର ମୁହଁକୁ ଚାହିଁ ପୁଣି ଉଠି ଠିଆ ହେଲେ। କେବେ ନିଜ ମାଆଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ, କେବେ ସାନ ଭାଇଙ୍କ ପରିବାରର ସହଯୋଗରେ, ସେ ନିଜ ଝିଅକୁ ବଢ଼ାଇଲେ।
ଜଣେ ମାଆ ଯେଉଁଠି ଥାନ୍ତେ, ସେଠି ସେ ଏକା ହୋଇ ମାଆ ଓ ବାପା—ଦୁଇଟି ଭୂମିକା ନିଭାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଝିଅ ବଡ଼ ହେଲା।
ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ଲାଭ କଲା।
ଶେଷରେ ତାଙ୍କ ବିବାହ ଜଣେ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ସହ ହେଲା।
ବାପାଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାର ଯେମିତି ଏକ ସୁନ୍ଦର ପରିଣତି ଆସିଲା।
ବିବାହ ପରେ ଝିଅ ଚାକିରି ଛାଡ଼ିଦେଲା। ଜ୍ୱାଇଁ, ଝିଅ, ସମୁଦୀ-ସମୁଦୁଣୀଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଅବସର ପରେ ଶୁଭକାନ୍ତବାବୁ ଝିଅ ପାଖରେ ରହିଲେ।
ବାହାରୁ ଦେଖିଲେ ଲାଗିବ—ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଏବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ।
କିନ୍ତୁ ଜୀବନର କିଛି ଶୂନ୍ୟତା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ରହିଯାଏ।
ମୁହଁରେ ହସ, ଆଖିରେ ଅତୀତ
ଆଜି ଶୁଭକାନ୍ତବାବୁଙ୍କ ଜୀବନରେ ଝିଅ ଅଛି, ଜ୍ୱାଇଁ ଅଛନ୍ତି, ପରିବାର ଅଛି। ତଥାପି ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖିଲେ ମୋତେ ଲାଗେ—କେଉଁଠି ନା କେଉଁଠି ଏକ ପୁରୁଣା ଝଡ଼ ଏବେ ବି ତାଙ୍କ ମନ ଭିତରେ ନିରବରେ ବହୁଛି।
ହୁଏତ ମନେ ମନେ ସେ ଭାବନ୍ତି—
“ଆଜି ଯଦି ପ୍ରଣତି ଥାଆନ୍ତା!
ଝିଅର ଏହି ସଫଳତା ଦେଖି ସେ କେତେ ଖୁସି ହୋଇଥାନ୍ତା! ଆମେ ଦୁହେଁ ମିଶି ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟକୁ କେତେ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ କାଟିଥାନ୍ତୁ!”
ଏହି ଭାବନା ବୋଧହୁଏ ତାଙ୍କ ମନରେ ଆସେ ଓ ଚାଲିଯାଏ।
କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ତାହାର ଛାୟା ରହିଯାଏ।
ପ୍ରଣତି ଦେବୀଙ୍କ ଅକାଳ ବିଦାୟ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଏକ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଚିରଦିନ ପାଇଁ ବନ୍ଦ କରିଦେଇଥିଲା। ତଥାପି ଝିଅର ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ସେ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଆଗକୁ ନେଇ ଚାଲିଲେ।
କେହି ତାଙ୍କୁ ନୂଆ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିବାର ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥାଇପାରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜ ଝିଅକୁ ନିଜ ଜୀବନର କେନ୍ଦ୍ର କରିନେଇଥିଲେ। ନିଜ ଇଚ୍ଛା, ନିଜ ସୁଖ, ନିଜ ଏକାକୀପଣ—ସବୁକୁ ପଛକୁ ରଖି ଝିଅର ଭବିଷ୍ୟତ ଗଢ଼ିବାରେ ନିଜକୁ ନିୟୋଜିତ କରିଦେଇଥିଲେ।
ଅଭିଶାପ ନା ବରଦାନ?
ସେଦିନ ଦୀର୍ଘ ୨୩ ବର୍ଷ ପରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଫେରୁଥିବା ବେଳେ ମୋ ମନରେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ ବାରମ୍ବାର ଉଠୁଥିଲା—
ଜୀବନ କ’ଣ?
କେବଳ ହସିବାର ନାମ ଜୀବନ ନୁହେଁ। କେବେ କେବେ ନିଜ ଆଖିର ଲୁହକୁ ଲୁଚାଇ ଅନ୍ୟର ମୁହଁରେ ହସ ଫୁଟାଇବା ମଧ୍ୟ ଜୀବନ।
ଶୁଭକାନ୍ତବାବୁଙ୍କ ଜୀବନ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେତେ ଦୁଃଖ ଆଣିଛି, ସେ ହିସାବ ସେ ନିଜେ ଜାଣନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସେହି ଜୀବନ ତାଙ୍କ ଝିଅ ପାଇଁ ଯେ ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ହୋଇଛି, ଏହା ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ।
ତାଙ୍କ ଜୀବନ ହୁଏତ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଅସୀମ ବିରହର କାହାଣୀ, କିନ୍ତୁ ଝିଅ ପାଇଁ ସେ ଜୀବନ ହେଉଛି ଏକ ବିରାଟ ଆଶୀର୍ବାଦ।
ଆଜି ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ହସ କମ୍ ହୋଇଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସଫଳତା ହେଉଛି—ସେ ନିଜ ଦୁଃଖକୁ ନିଜ ପାଖରେ ରଖି ଝିଅର ଭବିଷ୍ୟତକୁ ଆଲୋକିତ କରିଛନ୍ତି।
ଜଣେ ମଣିଷ ହୁଏତ ନିଜ ଜୀବନରେ ଅନେକ କିଛି ହରାଇପାରେ।
କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ତ୍ୟାଗରେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଜୀବନ ଆଲୋକିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଅର୍ଥହୀନ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଶୁଭକାନ୍ତବାବୁଙ୍କ ମୁହଁରେ ଆଜି ହସ ନ ଥାଇପାରେ,
କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ନିରବ ତ୍ୟାଗ ହିଁ ତାଙ୍କ ଝିଅର ମୁହଁରେ ଥିବା ହସର ଆଧାର।
ସେ ହାରି ଯାଇନାହାନ୍ତି—
ସେ କେବଳ ନିଜ ଜୀବନର ସୁଖକୁ ତ୍ୟାଗ କରି
ଝିଅର ଜୀବନରେ ତାହାକୁ ଖୋଜିଛନ୍ତି।
କେତେକ ମଣିଷ ନିଜ ଜୀବନରେ ଫୁଲ ଫୁଟାଇ ପାରନ୍ତି ନାହିଁ;
କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ନିଜ ଲୁହରେ ଅନ୍ୟର ଜୀବନରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ବଗିଚା ତିଆରି କରିଯାଆନ୍ତି।
ଶୁଭକାନ୍ତବାବୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଜଣେ ମଣିଷ।
ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଝଡ଼ ଆସିଥିଲା—
ଅଦିନରେ, ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବରେ।
କିନ୍ତୁ ସେହି ଝଡ଼ ତାଙ୍କୁ ମୂଳରୁ ଉପାଡ଼ି ପାରିଲା ନାହିଁ।
ସେ ଠିଆ ହୋଇ ରହିଲେ—
ଜଣେ ପିତା ହୋଇ, ଜଣେ ବନ୍ଧୁ ହୋଇ, ଜଣେ ନିରବ ସଂଘର୍ଷୀ ମଣିଷ ହୋଇ।
ଆଉ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଉତ୍ତର ହେଲା—
“ମୁଁ ହାରିନାହିଁ; ମୋ ଝିଅର ହସ ଭିତରେ ମୁଁ ଆଜି ବି ବଞ୍ଚିଛି।”