पितरांचे आशीर्वाद

पितरांचे आशीर्वाद 

गावाच्या टोकाला एक जुनं, कौलारू घर होतं. त्या घरात माधवराव, त्यांची पत्नी सरस्वती आणि त्यांचा मुलगा अमोल राहत होते. घर मोठं नव्हतं, पण अंगणात तुळस होती, देवघरात दिवा होता आणि भिंतीवर माधवरावांच्या आई-वडिलांचा एक जुना फोटो होता.

माधवराव रोज सकाळी त्या फोटोपुढे हात जोडत.

अमोलला मात्र हे सगळं जुनाट वाटायचं.

एके दिवशी त्याने वडिलांना विचारलं,
“बाबा, तुम्ही रोज त्या फोटोला नमस्कार का करता? ते आता आपल्यात नाहीत. त्यांना काय कळणार आहे?”

माधवराव हसले आणि म्हणाले,
“बाळा, माणसं शरीराने दूर जातात; पण त्यांनी दिलेले संस्कार, प्रेम आणि आशीर्वाद कधीच दूर जात नाहीत.”

अमोल काही बोलला नाही.

काही दिवसांनी पितृपक्ष सुरू झाला. माधवरावांनी वडिलांच्या स्मरणार्थ श्राद्ध करण्याची तयारी केली. अमोलने पुन्हा प्रश्न केला,
“बाबा, एवढं सगळं करण्याची गरज आहे का?”

यावेळी माधवराव थोडे गंभीर झाले.

“गरज त्यांच्या नाही रे अमोल… गरज आपली आहे. ज्यांनी आपल्यासाठी आयुष्य घालवलं, त्यांच्या आठवणी जिवंत ठेवणं म्हणजे आपल्या मुळांना पाणी देणं.”

अमोलला वडिलांचे शब्द मनात कुठेतरी भिडले.

त्या रात्री अचानक माधवरावांची तब्येत बिघडली. घरात गोंधळ उडाला. अमोल त्यांना घेऊन दवाखान्यात धावला. उपचार सुरू झाले; पण डॉक्टरांनी सांगितले की काही दिवस काळजी घ्यावी लागेल.

त्या रात्री अमोलला झोप लागली नाही.

त्याच्या डोळ्यांसमोर आजोबांचा फोटो वारंवार येत होता.

त्याला आठवलं—लहानपणी शाळेची फी भरण्यासाठी आजोबांनी स्वतःची आवडती वस्तू विकली होती. परीक्षेच्या आदल्या दिवशी ते त्याच्याजवळ बसून अभ्यास करून घेत. तो आजारी पडला की रात्रभर त्याच्या उशाशी बसत.

अमोलच्या डोळ्यांत पाणी आलं.

त्याला जाणवलं—
आपण ज्या सुखात जगतो, त्यामागे कितीतरी अदृश्य हात असतात.

दुसऱ्या दिवशी त्याने स्वतःहून आजोबांच्या फोटोसमोर दिवा लावला.

“आजोबा… तुमचं ऋण मी कधी फेडू शकणार नाही. पण तुमचे संस्कार पुढे नेण्याचा प्रयत्न नक्की करीन.”

काही दिवसांनी माधवराव बरे होऊन घरी आले.

घराच्या अंगणात पाऊल ठेवताच त्यांनी पाहिलं—अमोलने तुळशीजवळ एक छोटंसं रोप लावलं होतं.

माधवरावांनी विचारलं,
“हे कशासाठी?”

अमोल हसला.

“आजोबांच्या स्मरणार्थ. झाडाला पाणी देईन, वाढवेन… अगदी त्यांनी माझ्या आयुष्याला संस्कारांचं पाणी दिलं तसं.”

माधवरावांच्या डोळ्यांत अश्रू आले.

ते म्हणाले,
“आता मला खात्री आहे, माझे आई-बाबा खऱ्या अर्थाने जिवंत आहेत—तुझ्या विचारांत, तुझ्या कृतीत आणि तुझ्या संस्कारांत.”

त्या दिवसापासून अमोल पितृपक्षात केवळ विधी करू लागला नाही, तर गरजू व्यक्तींना अन्नदान करू लागला, वृद्धांना मदत करू लागला आणि घरातील मोठ्यांचा आदर करू लागला.

एकदा त्याने वडिलांना विचारलं,

“बाबा, पितरांना खरंच आपण केलेलं अन्न मिळतं का?”

माधवराव शांतपणे म्हणाले,

“याचं उत्तर प्रत्येकाच्या श्रद्धेत वेगळं असेल. पण एक गोष्ट नक्की—आपण पूर्वजांच्या स्मरणाने जेव्हा एखाद्या भुकेल्याला अन्न देतो, एखाद्या वृद्धाला आधार देतो, एखाद्याच्या डोळ्यातलं दुःख पुसतो… तेव्हा त्यांच्या संस्कारांचा वारसा पुढे जातो. आणि कदाचित हाच पितरांना मिळणारा सर्वात मोठा नैवेद्य असतो.”

अमोलने पुन्हा त्या जुन्या फोटोसमोर हात जोडले.

फोटोतील आजोबांच्या चेहऱ्यावरचं ते शांत हास्य त्याला आज प्रथमच वेगळं जाणवलं.

जणू ते म्हणत होते—

“आम्ही कुठे गेलो नाही…
तुमच्या रक्तात, तुमच्या संस्कारात,
तुमच्या चांगल्या कर्मांत
आम्ही आजही जिवंत आहोत.”

 बोध

पितर म्हणजे केवळ स्मरण करण्यासाठी असलेली व्यक्ती नव्हे;
पितर म्हणजे आपल्या अस्तित्वाची मुळे,
आपल्या संस्कारांची शिदोरी
आणि आपल्या चांगल्या कर्मांतून पुढे जाणारा त्यांचा वारसा.

पूर्वजांना खरी श्रद्धांजली म्हणजे त्यांच्या नावाने केवळ विधी करणे नव्हे,
तर त्यांनी दिलेली माणुसकी जपणे होय.
दीपांजली