ओसरी वरचा संवाद

हरवलेली संस्कृती आणि आठवणींचा हिंदोळा
आज फ्लॅट सिस्टीमच्या चार भिंतीत राहताना मागे वळून पाहिलं, की बालपणीचे ते दिवस डोळ्यांसमोर जसेच्या तसे उभे राहतात. आपल्या संस्कृतीमध्ये घराचा सर्वात सुंदर आणि जिवंत भाग कोणती असेल, तर ती म्हणजे घरासमोरील 'ओसरी'आजच्या सिमेंटच्या जंगलात ही ओसरी कुठेतरी हरवून गेली आहे आणि त्याची मनाला खूप खंत वाटते.
  वृद्धांचा कट्टा आणि संवादाची ओसरी
आमच्या लहानपणी प्रत्येक घरासमोर एक छान ओसरी असायची. ही ओसरी म्हणजे केवळ घराचा भाग नव्हती,
 तर तो संपूर्ण गावाचा 'संवाद केंद्र' होती. दुपारची वेळ असो वा संध्याकाळची, गावातील सगळी वृद्ध आणि मोठी माणसे या ओसरीवर जमायची.
     तिथे राजकारणापासून ते शेतीपर्यंतच्या गप्पा रंगायच्या.
सुख-दुःखाची देवाणघेवाण व्हायची.
कोणालाही निमंत्रणाची गरज नसायची, ओसरी सर्वांसाठी खुली असायची.
या गप्पांमधूनच नकळतपणे लहान मुलांवर संवादाचे आणि आपलेपणाचे संस्कार व्हायचे.
     बालपणीचा हक्काचा खेळगडी
ऋतू कोणताही असो, ओसरीवर आमचा राबता ठरलेला असायचा.
     उन्हाळ्याचे दिवस: रणरणत्या उन्हात ओसरीची थंडगार जमीन आम्हाला मायेची सावली द्यायची. तिथे बसून आम्ही सागरगोटे, विटीदांडू, किंवा बुद्धिबळ खेळायचो. खेळताना आम्ही मुली आमच्या फ्रॉकच्या खिशात घालून आणलेल्या कच्च्या कैऱ्या चिंचा मीठ लावून खात असत हाच आमचा खाऊ असायचा!!पण पावसाळ्यात शेतीमध्ये पेरण्यासाठी भुईमुगाच्या शेंगांचे बियाणे तयार करायला आम्हा मुलींमध्ये तर स्पर्धाच लागायची कोणाच्या किती शेंगा पूर्ण होतात, आणि त्या चोरून चोरून थोडेसे बियाणे पण खायचो?
   पावसाळ्याचे दिवस: बाहेर कोसळणाऱ्या पावसात ओसरीवर बसून कागदाच्या होड्या बनवणे आणि त्या पाण्यात सोडणे यात एक वेगळाच आनंद होता. पावसाळ्यात शेतीचे काम नसल्यामुळे महिला वर्गांमध्ये अंगावर उबदार घेण्यासाठी गोधडी शिवण्याचे काम असायचे आम्ही मुलींमध्ये येऊन त्यांना सुईमध्ये दोरा ओवण्याचे काम करायचो!!
आठवणींचा झोका: काही घरांच्या ओसरीला छताला अडकवलेले लाकडी झोपाळे (झोके) असायचे. त्या झोक्यावर बसून आभाळाला गवसणी घालण्याचे आमचे स्वप्न असायचे. तो केवळ झोका नव्हता, तर आनंदाचा हिंदोळा होता.
     संस्कार आणि प्रेमाची देवाणघेवाण
ओसरीवर केवळ गप्पा नव्हत्या, तर तिथे माणसांमधील प्रेमाची गुंफण व्हायची. घरात येणाऱ्या-जाणाऱ्या प्रत्येकाला ओसरीवर पाणी दिले जायचे. शेजाऱ्यांकडून आलेली भाजी, दुधाची देवाणघेवाण याच ओसरीवर व्हायची. मोठ्या माणसांच्या पाया पडणे, त्यांचे अनुभव ऐकणे यातून मुलांवर वेगळे संस्कार घडवायची गरज पडत नव्हती; ते आपोआप घडत होते.
    आजची शोकांतिका आणि हरवलेले बालपण!!
आज काळ बदलला आहे. कौलारू घरे व मातीची घरे गेली आणि त्यांची जागा उंच इमारतींनी घेतली. तीही आता गावात नाही आपापल्या शेतात मोठ्या मोठ्या इमारती झाल्या पूर्वी कोरड जमीन होती आता बागायती जमिनीमुळे बऱ्याच गावांमध्ये आपली वसाहत शेतांमध्येच केली. आता पूर्वीसारखे तिथे कोणी ओ सरींवर येत नाही आणि शहरांचे म्हणाल तर
घरांना आता ओसरी नाही, तर बंद दारे असणारे 'फ्लॅट्स' आहेत.
माणसांमधील प्रत्यक्ष संवाद संपला असून त्याची जागा 'मोबाईल स्क्रीन'ने घेतली आहे.
आजची मुले ओसरीवर खेळण्याऐवजी बंद खोलीत व्हिडिओ गेम्स खेळतात.
शेजारी कोण राहते, हेही आज शेजाऱ्याला ठाऊक नसते.
     ओसरीचे हरवणे म्हणजे केवळ एका जागेचे हरवणे नाही, तर ते माणसांमधील जिव्हाळा, प्रेम आणि आपुलकी हरवणे आहे. आधुनिकतेच्या या युगात आपण भौतिक प्रगती नक्कीच केली, पण ओसरीवर मिळणारा तो निखळ आनंद आणि मानसिक शांतता आपण कुठेतरी गमावून बसलो आहोत, हे मात्र नक्की!  
      सुरेखा पवार (धोंडगे) 2/10/2026.