🎃 मुखवटे आणि मेजवानी: एक सातासमुद्रापारचा अनुभव :

     सप्टेंबर महिन्याचा तो काळ होता. आम्ही सगळे—मी, माझे मिस्टर, आमचा मुलगा, सून आणि मुलगी—असे पाच जण अमेरिकेला गेलो होतो. पहिल्यांदाच सातासमुद्रापार गेल्यामुळे मनामध्ये एक वेगळाच उत्साह आणि आनंद होता. 
     सुरुवातीचे काही दिवस खूप छान फिरण्यात गेले. पण जसा ऑक्टोबर महिना जवळ येऊ लागला, तसं तिथल्या वातावरणात काहीतरी अनाकलनीय बदल जाणवू लागला.
       आम्ही ज्या सोसायटीत राहत होतो, तिथल्या प्रत्येक घराच्या दाराशी एक वेगळंच दृश्य दिसू लागलं. तिथे 'पंपकिन' म्हणजेच आपल्याकडील लाल भोपळ्याला प्रचंड महत्त्व होतं. 
    प्रत्येक घराच्या पायऱ्यांवर, दारापाशी वेगवेगळ्या आकाराचे भोपळे ठेवले होते. काही भोपळे तर आतून पोखरून, त्यात डोळे आणि दातांचे भयानक आकार कापून, आत दिवे लावले होते.
     रात्रीच्या अंधारात ते चमकणारे भोपळे पाहूनच अंगावर काटा यायचा. इतकंच नाही, तर लोकांच्या लॉनमध्ये मानवी सांगाडे, कोळ्यांची मोठी जाळी आणि भुतांचे विचित्र मुखवटे लटकवलेले दिसू लागले.
     हे सगळं पाहून मी तर चक्क घाबरूनच गेले होते! मी मनात विचार केला, "अरेरे, हे कसले सापळे आणि भयानक देखावे आहेत दाराशी?" मी आश्चर्याने आणि भीतीपोटी मुलाला विचारलंही, पण त्यावर माझ्या मुलाने आणि सुनेने काहीच उत्तर दिलं नाही. ते फक्त गूढ हसले.
    मला वाटलं काहीतरी नेहमीची सजावट असेल.पण खरा थरार पुढच्या काही दिवसांतच आमच्या वाट्याला आला. मुलाने आणि सुनेने रात्रीच्या एका खास कार्यक्रमाचं बुकिंग केलं होतं. 'नाईट आऊट' म्हणून आम्ही पाचही जण रात्रीच्या वेळी त्या ठिकाणी गेलो.
    तिथे गेल्यावर काय सांगू, माझी तर चक्क पाचावर धारणच बसली! मी अतिशय घाबरून गेले होते.रात्रीची घोंघावणारी वेळ, चहुबाजूंनी पसरलेला गडद अंधार आणि त्या अंधारात झाडाझुडुपांमधून येणारे वेगवेगळ्या प्राण्यांचे, वटवाघळांचे आवाज! मध्येच कुणाच्या तरी अक्राळविक्राळ आणि अंगावर येणाऱ्या किंचाळण्याचे, खिदळण्याचे भयानक आवाज येत होते.
    वातावरण इतकं भीतीदायक होतं की काळजात धडधड वाढली होती. आम्ही चालत असताना अचानक वेगवेगळ्या भयानक मुखवट्यांमध्ये असलेली माणसं अंधारातून थेट समोर यायची! मध्येच कोणीतरी मागून यायचं आणि आपल्याला चक्क स्पर्श करून (टच करून) पळून जायचं.
     तो स्पर्श आणि ते भयानक चेहरे पाहून मी आणि माझी मुलगी तर भीतीने थरथर कापायला लागलो. आम्ही चक्क ओरडलोच आणि भीतीने एकमेकांचे हात घट्ट पकडून मुलाच्या मागे लपलो.
   माझी अवस्था पाहून माझा मुलगा जवळ आला, त्याने माझ्या खांद्यावर हात ठेवला आणि म्हणाला, "मम्मी, घाबरू नकोस! शांत हो. हा कोणताही धोका नाहीये, हा त्यांचा सण आहे."त्यानंतर आम्ही एका मोठ्या, सुंदर प्रकाशलेल्या मेजवानीच्या (Feast) हॉलमध्ये आलो. तिथलं वातावरण खूप उत्साही होतं.
    सगळे जण ते मुखवटे काढून हसत-खेळत एकमेकांना भेटत होते, खाण्यापिण्याचा आनंद घेत होते. तिथे गेल्यावर कुठे माझा जीव भांड्यात पडला.
     माझ्या मुलाने आणि सुनेने मग मला यामागचा सगळा इतिहास समजावून सांगितला.मुलगा म्हणाला, "मम्मी, याला 'हॅलोविन' म्हणतात. त्यांची अशी प्रथा आहे की या दिवशी ते आपल्या पूर्वजांचे मुखवटे घालून किंवा अशा वेशभूषेत येऊन त्यांना आदरांजली वाहतात. वाईट शक्ती दूर राहाव्यात म्हणून दारात ते पंपकिन (भोपळे) आणि सांगाडे ठेवतात."मुलाचे ते शब्द ऐकले आणि भीतीने गाळलेला माझा धीर अचानक एका वेगळ्याच विचारात हरवला.
    माझ्या डोळ्यांसमोर थेट आपला भारत देश उभा राहिला. मी मनात विचार केला, नेमका हाच काळ आपल्याकडेही असतो! आपल्याकडे भाद्रपद महिन्यात 'पितृपक्ष' असतो, ज्या दिवसांत आपण अतिशय शांततेत, आदराने आपल्या पूर्वजांना (पितरांना) आठवतो. त्यांच्या आवडीचे जेवण बनवून त्यांना नैवेद्य दाखवतो (जीव घालतो), जेणेकरून त्यांच्या आत्म्याला तृप्ती मिळावी.
     किती हा आश्चर्याचा आणि संस्कृतींचा संगम! एका बाजूला पाश्चात्य जगातले हे लोक पूर्वजांची आठवण म्हणून चेहऱ्यावर मुखवटे चढवून, भीतीचा खेळ खेळून, आनंदोत्सव साजरा करत होते... 
...तर दुसऱ्या बाजूला, माझ्या मायभूमीत, आपण आपल्या पूर्वजांच्या आत्मिक शांततेसाठी घरात दिवा लावून मनोभावे प्रार्थना करत होतो.माझे मिस्टर, मुलगी, मुलगा आणि सून माझ्याकडे पाहत होते.
    मुलाने विचारलं, "काय झालं मम्मी, अजूनही भीती वाटतेय का?"मी हसून हुंदका दाबत म्हणालो, "नाही रे बाबा, आता भीती नाही वाटत. उलट कौतुक वाटतंय. माध्यमं आणि पद्धती कितीही वेगवेगळ्या असल्या, सातासमुद्राचं अंतर असलं, तरी आपल्यातून गेलेल्या आपल्या माणसांबद्दल वाटणारी कृतज्ञता आणि आदराची भावना संपूर्ण जगात एकच आहे!"त्या रात्री, त्या अनोळखी मुखवट्यांच्या मेजवानीत, मला माझ्या संस्कृतीची आणि मानवी भावनांची एक वेगळीच, मनात घर करून जाणारी ओळख झाली होती