🌳 एका झाडाची गोष्ट:

 एका झाडाची गोष्ट: 
   'कीडपडा' अंदनाचा आंबा माझ्या आठवणींच्या कप्प्यात आजही एक आवाज अगदी स्पष्ट ऐकू येतो. 
   माझ्या स्वतःच्या लग्नाचा तो मांडव, सनईचे सूर, माणसांची घाईगडबड आणि त्या गलबल्यात लग्नमंडपाच्या मध्यभागी उभा राहून मोठ्या आवाजात पुकारणारा न्हावी मामा..."ऐका हो ऐका! नवऱ्या मुलीला तिच्या वडिलांकडून आंदण म्हणून तांब्या-पितळाची भांडी, कपड्यांचे आहेर, सायकल, हातातील घड्याळ आणि बापाच्या गोठ्यातील 'कपिली गाय' सोबतीला शिवारातलं 'कीडपडा' आंब्याचं झाड देण्यात येत आहे होss..."होय, ही गोष्ट केवळ मी ऐकलेली नाही, तर माझ्या स्वतःच्या लग्नातही माझ्या पाठीवर हाच पुकारा झाला होता!
    तो क्षण आठवला की आजही डोळे पाणावतात आणि मन थेट गावाकडच्या त्या मातीत जाऊन पोहोचतं.आमच्या गावातली ही एक अनोखी, गोड आणि ऐतिहासिक परंपरा होती. पूर्वीच्या काळी आणि माझ्या लग्नाच्या वेळीही, जेव्हा लेक सासरी जायची, तेव्हा तिला हुंड्यामध्ये किंवा अंदन म्हणून बरंच काही दिलं जायचं.
    त्यात वडील दोन गोष्टी अतिशय आवर्जून आणि अभिमानाने पुकारायला लावायचे—एक म्हणजे गोठ्यातली गाय आणि दुसरं म्हणजे शिवारातला तो 'कीडपडा' नावाचा आंबा. गावातील प्रत्येक लेकीच्या लग्नात याच एका झाडाचं नाव पुकारलं जायचं.
     लग्न होऊन मुलगी सासरी गेली की, वडिलांनी दिलेली गाय प्रत्यक्ष तिच्या सासरी पाठवली जायची. मात्र, त्या 'कीडपडा' आंब्याचा एकही फळ किंवा फळाचा हिस्सा कधीच सासरच्या लोकांपर्यंत पोहोचायचा नाही! तो आंबा सासरी पाठवलाच जायचा नाही. 
    ते झाड फक्त लग्नात 'डिक्लेअर' करण्या पुरतं, म्हणजेच जाहीर करण्या पुरतं असायचं.मी लहान असताना आणि नंतर माझ्या लग्नातही जेव्हा हा पुकारा झाला, तेव्हा मला वाटायचं, की जर आंबा सासरी द्यायचाच नव्हता, तर मग लग्नात तसा पुकारा का करायचा?त्यामागचं गुपित मला लग्न होऊन सासरी गेल्यावर खऱ्या अर्थाने समजलं. 
   ती फक्त एक परंपरा नव्हती, तर त्यामागं बापाची माया आणि लेकीचा अधिकार होता. मुलगी सासरी गेल्यावर तिचं स्वतःचं असं तिथं सुरुवातीला काही नसतं.
    पण तिच्या मनात नेहमी एक हक्काची भावना राहावी की, 'माझ्या माहेरी, माझ्या बापाच्या शिवारात माझं स्वतःचं एक आंब्याचं झाड आहे!' माझ्या लग्नात जेव्हा तो आंबा मला मिळाला, तेव्हा मलाही जाणवलं की सासरी जातानाही माझं माहेरी एक हक्काचं अस्तित्व मागे राहिलं आहे.खरोखरच, तो 'कीडपडा' आंबा म्हणजे माझ्यासारख्या गावातील प्रत्येक लेकीचं हक्काचं 'माहेरघर' होतं. उन्हाळ्याच्या दिवसात किंवा सणावारी जेव्हा आम्ही गावातील लेकी माहेरी यायचो, तेव्हा आवर्जून त्या झाडापाशी जायचो. 
    त्याच्या सावलीत बसून सासरचे सुख-दुःख एकमेकींना सांगायचो. त्या झाडाच्या पानापानांत शेकडो लेकींची गाणी, आमचं हसणं आणि बापाच्या मायेचा सुवास दडलेला होता. 
   तो आंबा कधी सासरी गेला नाही, कारण तो आम्हाला माहेराशी जोडून ठेवणारा एक भक्कम दुवा होता.आज काळ बदलला आहे. लग्नाचे मांडव बदलले, अंदनाची जागा महागड्या गाड्या आणि वस्तूंनी घेतली. लग्नात मोठ्याने आंदण पुकारणारे ते न्हावी मामा आणि त्यांचे ते पुकार आता लोप पावले आहेत.
   पण आजही जेव्हा मी माझ्या गावाकडे जाते आणि शिवारातल्या त्या जुन्या 'कीडपडा' आंब्याकडे पाहते, तेव्हा मला माझं स्वतःचं लग्न, तो आंदणनाचा पुकारा आणि बापाने दिलेली ती मायेची ओढ आठवते. तो आंबा फक्त एक झाड नाही, तर माझ्या आणि आमच्या गावातील शेकडो लेकींच्या अस्तित्वाचा, बापाच्या काळजाचा एक जिवंत दस्तऐवज आहे... जो आजही दिमाखात उभा आहे.

सुरेखा पवार धोंडगे 2 9/9/2026.