મેંદી

આઇઆઇટી મુંબઈ

પવઈ સ્થિત આઇઆઇટી મુંબઈ જાણે કે એક સપનાનું સ્થળ!

હજારો વિદ્યાર્થીઓની નજર આઇઆઇટી પર ચોંટી રહેતી કે એકવાર અહિયાં એડમિશન મળી જાય, તો જીવનનું એક ધ્યેય પૂરું થાય! આવી આઇઆઇટી મુંબઈમાં માસ્ટર ડીગ્રીનાં છેલ્લાં વરસનાં બે આઇઆઇટીયન આઇઆઇટીથી થોડે દૂર આવેલાં હીરાનંદાની બગીચામાં સવારથી જ વહેલા આવી ગયાં હતાં. પોતાનાં માનીતા સ્થળે બાંકડા પર પૂર્વ દિશામાં એક ઘટાદાર ઝાડ નીચે એક બેંચ પર બેઠાં હતાં. હજુ તો સવારના આઠ જ વાગ્યા હતાં. વાતાવરણમાં એક નીરવતા વ્યાપેલી હતી. થોડાક સીનિયર સિટિઝન્સ વરસોથી વડાપાવ ખાઈ ખાઈને વધારેલી ચરબી ઘટાડવા માટે જોગિંગ ટ્રેક પર જોગિંગ કરી રહ્યાં હતાં. બાંકડાની સામે જ એક નાનું તળાવ અને પથ્થરની કેડી અને ચોતરફ લીલીછમ લોન એક અદમ્ય તાજગીનો અહેસાસ કરાવતી હતી. બાંકડા પર બેઠેલાં એ ફૂટડા યુવાનનું નામ શિશિર પટેલ અને એની અડોઅડ બેઠેલી યુવતીનું નામ સંજના પટેલ. સંજનાને જોઈને તમે પહેલી નજરે જ થાપ ખાઈ જાવ કે આવા સાદા પિંક ડ્રેસમાં સુશોભિત યુવતી આઇઆઇટીમાં અભ્યાસ કરતી હોય! સંજના એકદમ સુંદર! એકદમ ગોળમટોળ ચહેરો! સહેજ ભરાવદાર હોઠ વગર લિપસ્ટીકે પણ એકદમ લાલચોળ! ચહેરાની ડાબી બાજુએ એક કાળો તલ! તેજસ્વી અને રહસ્યમય આંખો! સપ્રમાણ શરીર! શરીરના રંગોને અનુરૂપ માઈલ્ડ રંગની નેઇલ પોલિશ સંજનાની કુદરતી ખૂબસૂરતીમાં જરા હટકે વધારો કરતી હતી. સંજના રાજકોટના પ્રથમ હરોળનાં ઉદ્યોગપતિ શ્રી ગોવિંદભાઈ પટેલની એકની એક દીકરી હતી. બીઈ મીકેનિકલ રાજકોટની એક કોલેજમાંથી પૂરું કરીને એ અહિ માસ્ટર ડીગ્રી કરવા મુંબઈ આવી હતી. અઘરી ગણાતી ગેટની એન્ટ્રન્સ એક્ઝામ પાસ કરીને જ્યારે એને આઇઆઇટી મુંબઈથી કોલ લેટર મેળવ્યો ત્યારે એ રીતસરની નાચી ઊઠી હતી!

શિશિર પટેલ વડોદરાનો; એનાં પાપા વિશાલભાઈ એક જાણીતા વકીલ! વડોદરાની ફેકલ્ટી ઓફ એન્જિનીઅરિંગમાંથી બીઈ મીકેનિકલ કરેલું! તે પણ સખત મહેનત કરીને ગેટની પરીક્ષા પાસ કરીને આઇઆઇટી મુંબઈના ગેટમાં પગ મૂકવામાં સફળ થયો હતો. બસ આજે તેમનો આ છેલ્લો દિવસ હતો. પરીક્ષાઓ- વાઈવા બધું જ પૂરું થઇ ગયેલું. કાલથી જ સંજના અને તેનાં રસ્તા કાયમ માટે જુદા પડી જવાના હતાં. જીવનમાં ફરીથી ક્યારે મળે કે ના મળે એ કશું જ નક્કી નહોતું. આજે બંનેએ આખો દિવસ સાથે વીતાવાનો નક્કી કર્યો હતો. શિશિર પોતાની સાથે બે પાણીની બોટલ એક બિસ્કીટનું પેકેટ, ૨૦૦ ગ્રામ શીંગનું એક પેકેટ, એક બ્રિસ્ટોલનું આખું પેકેટ!! આમ તો એ ક્યારેક જ બ્રિસ્ટોલ પીતો અને એ પણ એક જ; પણ આજ એ આખું પેકેટ પૂરું કરવાનાં મૂડમાં હતો. સંજના પોતાની માનીતી મગદાળના બે પેકેટ લાવી હતી. એક મેંદીનો કોન લાવી હતી. શિશિર આજે તેનાં ડાબા હાથ પર છેલ્લી વાર મેંદી મૂકવાનો હતો. શિશિર ખૂબ જ સારી મેંદી મૂકતો!! શિશિરના મમ્મી હંસાબેન બ્યુટી પાર્લર ચલાવતાં અને જ્યારથી શિશિર સમજણો થયો ત્યારથી એની મમ્મીને મેંદી મૂકતા જોતો. આમેય માના ખોળામાં મળેલ વારસો આજીવન રહેતો હોય છે. છેલ્લાં બે વરસથી એ અવારનવાર સંજનાને મેંદી મૂકતો અને આમેય એની મૂકેલ મેંદી સંજનાના હાથમાં ઓર ખીલી ઊઠતી અને દિલથી કરેલ કોઈ પણ કામ ખીલી જ ઊઠે. કાલે સાંજે જ “કાફે મેન્ગાઈ” માં કોફી પીતાં-પીતાં સંજનાએ કીધેલું,

“શિશુ, હવે કાલે આપણે જુદાં થઈએ છીએ... પછી નક્કી નહિ જિંદગીના કેવા મોડ પર આપણે મળીયે કે પછી ના મળાય એ પહેલાં હું તારી પાસે એક-બે વચન માગું છું, મને આશા છે કે તું ના તો નહિ જ પાડે.” સંજના હંમેશાં શિશિરને પ્યારથી શિશુ કહેતી.

“બોલ સંજુ, તું કહે એટલાં વચન આપવા માટે બંધાયેલો છું. ભલે આપણે જુદાં થઈએ છીએ, પણ હું તો અહીંથી મેળવીને જ જાવ છું. કોઈ અફસોસ નથી મને જુદા થવાનો. અફસોસ તો એને હોય કે જેણે ગુમાવ્યું હોય. અને માન કે મેં કશું ગુમાવ્યું હોય તો પણ એ અહીંથી જ મેળવેલું છે ને તો એમાં અફસોસ શેનો? જીવનનો એક નવો પાઠ શીખીને જઈ રહ્યો છું. તારો પ્રેમ અને તારી યાદો જીવનભર યાદ રહેશે અને એ પણ ખુમારી સાથે. એક ચાલક બળ તરીકે તારો પ્રેમ મારામાં રક્તની જેમ વહેતો રહેશે.” શિશિર પણ સંજનાને વ્હાલથી હમેશાં સંજુ કહેતો.

“કાલે તું મને છેલ્લી વાર મેંદી મૂકી દેજે... એ પણ ફક્ત ડાબા હાથ પર. બીજું કે તારું એન્ગેજમેન્ટ થાય ત્યારે તારી થનાર પત્નીને તું જમણા હાથ પર મેંદી મૂકજે અને એને તું ભરપૂર પ્રેમ કરજે... એ કેટલી ભાગ્યશાળી હશે કે જેને તારા જેવો સમજદાર યુવક પતિ તરીકે મળશે... અને હવે છેલ્લી વાત; આપણે બંને ક્યારેય એક બીજાને કોલ નહિ કરીએ... ક્યારેય નહિ... કોઈ પણ સંજોગોમાં નહિ. આપણે એકબીજાની ચિંતા પણ મનમાંથી કાઢી નાંખીશું. બસ એકબીજાનો પ્રેમ કાયમ રહેશે...” બોલતાં-બોલતાં સંજના લગભગ રડી પડી. કોફી શોપના ટેબલ પર સંજનાના માથા પર હાથ ફેરવતો શિશિર સંજનાને સાંત્વના આપતો રહ્યો... થોડીવાર પછી બંને અલગ-અલગ દિશામાં આવેલી પોતાની હોસ્ટેલ તરફ રવાનાં થયાં. સંજના કેમ્પસમાં આવેલી હોસ્ટેલ ૮d માં રહેતી હતી અને શિશિર કેમ્પસની લગભગ બહાર આવેલી હોસ્ટેલ ૧૬માં રહેતો હતો.

બંને ખૂબ જ પ્રેમ કરતાં હતાં એકબીજાને એક જાતનો પ્લેટોનિક લવ કરતાં પણ ઊંચો પ્રેમ... એવું પણ નહોતું કે એકબીજાના કુટુંબીજનોને આ બંને સંબંધ પસંદ હોય. હકીકતમાં બંનેએ પોતાના કુટુંબમાં કોઈને પણ પોતાના આ પ્રગાઢ સંબંધોની વાત કરી પણ નહોતી. કોઈ વિરોધ પણ નહોતો. એનાં પ્રેમનો આખું કેમ્પસ અને પવઈનો સમગ્ર વિસ્તારથી માંડીને એલીફન્ટાની ગુફાઓ અને જૂહુ ચોપાટીની ભીની ભીની રેતી પણ આ બંનેના એક પવિત્ર પ્રેમની સાક્ષી હતી. બે વરસમાં આ બંનેએ આખી જિંદગી જીવી લીધી હતી. તો એવું તો શું બનેલું કે બંને હવે  પોત-પોતાનાં ઘરે જઈ રહ્યાં હતાં અને કાયમ માટે જુદાં થઈ રહ્યાં હતાં. એનાં માટે જવાબદાર હતો બે વરસ પહેલાનો પ્રસંગ. જ્યારે સંજનાએ પોતાના પિતા પાસે આઇઆઇટીમાં ભણવા માટે રજા માગી. રાજકોટમાં પોતાનાં ઘરે એક સાંજે સંજનાએ એનાં પિતા ગોવિંદભાઈને કહ્યું. એનાં પિતા પોતાની લોખંડની ફેકટરી પરથી હજુ આવ્યાં જ હતાં.

“પાપા, આજે કોલ લેટર આવ્યો મુંબઈથી... મને આઇઆઇટીમાં એડમિશન મળી ગયું.

“સરસ, પણ હવે આગળ ભણીને શું કરવું છે, આટલું બસ નથી? હવે તારા માટે એક યોગ્ય મુરતિયો શોધીને તારાં હાથ પીળા કરી દઉં એટલે ગંગા નાહ્યાં. ઘણું મેળવ્યું છે જીવનમાં... હવે કશી જ ખેવના નથી.

“પણ પાપા, મારે હજુ આગળ ભણવું છે... પાપા, આઇઆઇટીમાં એડમિશન મેળવવું એ કઠીન છે, મને મળી ગયું છે તો આ છેલ્લાં બે વરસ ભણી લેવા દોને પાપા... પ્લીઝ, અત્યાર સુધી તમે મને કશી જ ના નથી પાડી.” સંજનાએ લાગણીભીના અવાજે કહ્યું.

“ઓકે, પણ, એ મુંબઈ શહેર! તને ફાવશે ત્યાં? મને તારી પર પૂરો ભરોસો છે, પણ હૈયું ના પાડે છે. હું તને રજા આપીશ, પણ તારે મારી એક શરત પાળવી પડશે... જો એ મંજુર હોય તો તું ખુશીથી જા બેટા... જેટલું ભણવું હોય એટલું ભણ; મને કોઈ જ વાંધો નથી.” ગોવિંદભાઈ ઊભા થયા. એની આંખમાં એક કડકાઈ ભરી ચમક વચ્ચે વેદના દેખાતી હતી.

“કઈ શરત પાપા? તમારી તમામ શરત મને મંજૂર છે.” સંજના ખુશીથી બોલી ઊઠી. જવાબમાં ગોવિંદભાઈ કશું ના બોલ્યાં. સંજનાનો હાથ પકડીને તે પોતાના બેડરૂમમાં ગયાં. બેડરૂમની દક્ષિણ દિશામાં સંજનાની મમ્મી દેવીકાનો એક મોટો ફોટો હતો. પાપાએ લગ્ન પહેલાં એ ફોટો પાડ્યો હતો. પોતે જ્યારે વરસ દિવસની હતી ત્યારે તેની મમ્મી મૃત્યુ પામી એમ એનાં પાપાએ કીધેલું.

“બેટા, તારા મમ્મીના ફોટા તરફ જો તારી જેવી જ સુંદર દેખાય છે ને? પણ બેટા, એની ખૂબસૂરતીની પાછળનો કદરૂપો ચહેરો દેખાય છે? ગોવિંદભાઈએ એક વેધક પ્રશ્ન કર્યો?

“ના પાપા, મને કશું ના સમજાયું, તમે મને માંડીને વાત કરો.” સંજનાના શરીરમાં એક અજબ કંપારી છૂટી ગઈ. જે મમ્મીના ફોટાને એ વહાલથી જોતી એનાં વિષે પાપા આવું કેમ કહેતા હશે એ એને ના સમજાયું.

“બેટા જિંદગીના કેટલાક રહસ્યો ખોલવા જેવા હોતા નથી, અમુક રહસ્ય રહસ્ય રહે એમાં જ ભલાઈ છે, પણ આજે હું તને આ રહસ્ય જણાવું છું. તારી મમ્મી અને મારા પ્રેમ લગ્ન થયેલા. મારા પિતાજીનો વિરોધ; પણ હું મક્કમ હતો. હું અને તારી મમ્મી પણ કોલેજમાં સાથે ભણતાં, એ વખતે પ્રેમ લગ્ન એ સમાજ અને કુટુંબ માટે આંચકા સમાન. બે વરસ અમે દૂર રહ્યા પછી પિતાજી સાથે સમાધાન થયું ને હું ને તારી મમ્મી અહીં આ બંગલામાં રહેવા આવી ગયાં. બે વરસ પછી તારો જન્મ થયો. તું સારાં પગલાંની હતી. બેટા, તારા જન્મ પછી એક જ વરસમાં મારી કમાણી ત્રણ ગણી થઇ. હું આનંદમાં હતો. તારી મમ્મીને હું ખૂબ જ ચાહતો હતો, ખૂબ જ... પણ, જયારે તું એક વરસની હતી ત્યારે તારી મમ્મી ઘરમાંથી મોટી રકમ લઈને મારી જ ફેકટરીના એક મેનેજર સાથે ભાગી ગઈ! એ મરી નથી ગઈ બેટા, પછી એનું શું થયું એ મને ખબર નથી. એક ચિઠ્ઠી મૂકતી ગઈ... લખ્યું કે મને અહીં ગૂંગળામણ થાય છે. તમારાં કરતાં મને એ મેનેજર વધુ પ્રેમ કરે છે. હું એની સાથે જાવ છું. મને ગોતતાં નહિ. હું સંજનાને સાથે લઈ જાત પણ એ ના પાડે છે એટલે નથી લઇ જતી. તમે સંજનાને ના સંભાળી શકો તો કોઈ અનાથાશ્રમમાં મૂકી દેજો. વિચાર કર બેટા, એક મા પોતાના પ્રેમ માટે પોતાની એક વરસની કુમળી દીકરીને મૂકીને જતી રહે! આવો પ્રેમ હોય બેટા, આવો પ્રેમ?! આ વાસના હતી વાસના! મને નફરત થઇ ગઈ સ્ત્રી જાતિથી. બસ, તારે ખાતર જીવતો રહ્યો. મને ઘણું દબાણ થયું બીજા લગ્ન કર; પણ હું ઝૂક્યો નહિ, કારણ એટલું જ; સગી માં તારી ના થઇ તો પારકી તો શું તારું ધ્યાન રાખે?” ગોવિંદભાઈ રડી રહ્યા હતાં. સંજના પણ પાપાના ખભ્ભા પર માથું નાંખીને રડતી હતી. થોડી વાર પછી ગોવિંદભાઈએ કહ્યું,

“તારા માટે જીવી ગયો આ બાપ દીકરી તારા માટે; મેં આ ફોટો અહીં એટલાં માટે જ રાખ્યો છે કે તને એ બાબતની ક્યારેય જાણ ના થાય કે તારી મા ખરેખર કેવી હતી. સગા સંબંધીને પણ મેં હાથ જોડીને વિનંતી કરી હતી કે મારી દીકરીને કોઈ આ વાત ના કરશો કારણ કે એ આખરે એની મા છે. પણ, આજે મારે તને એ વાત કહેવી પડે છે એ મારી મજબૂરી છે. તારે મને વચન આપવું પડશે કે તું તારી જાતે તારો જીવન સાથી નહિ શોધે. તારા જીવનસાથીની પસંદગી મારા હાથમાં હશે. આડકતરી રીતે કે સીધી રીતે એ નિર્ણય તારે લેવાનો જ નથી. દરેક રૂપાળી વસ્તુ દગાબાજ હોય છે એવી ગ્રંથી મારા મનમાં છે. તારી માં પણ રૂપાળી ને એ પણ દગાબાજ નીકળી. અંતે હવે મારે જોવું છે કે તારામાં કયો વારસો ઉતર્યો છે, મારો વારસો કે તારી માનો વારસો. હું એ વખતે તો તારી ખાતર જીવી ગયો, પણ જો તું મારું વચન નહિ પાળે તો હવે હું જીવી નહિ શકું. તને મોટી કરવામાં મેં જાત ઘસી દીધી છે બેટા, તને કદાચ આ નહિ ગમે. નાનપણમાં તું ખૂબ જ જીદ્દી હતી. તારી દરેક જીદ મેં પૂરી કરી. હવે મારી આ પહેલી અને છેલ્લી જીદ છે. હવે હુંય જોઉં કે મારી આ જીદ બાબત મારી દીકરી શું કહે છે.” ગોવિંદભાઈએ જીવનભરની બળતરા આજે કાઢી. સંજનાએ આંસુ લૂંછ્યા. ચહેરો મક્કમ કર્યો. બાજુમાં પડેલું સ્ટુલ લાવીને દીવાલને અડીને મૂક્યું અને તેની માથે ચડીને એની મમ્મીનો ફોટો ઉતાર્યો અને કહ્યું,

“આ ઘરમાં હવે આ ફોટાને પણ સ્થાન નથી અને હું તમને વચન આપુ છું કે મારા માટે તમને યોગ્ય લાગે તે યુવક પસંદ કરજો હું તમારી આજ્ઞા માનીશ! પાપા તમે ચિંતા ના કરો. હું લવ મેરેજ નહિ કરું. વિશ્વાસ આપું છું. એક દીકરી બાપને વિશ્વાસ આપે છે.” સંજનાએ પિતાના બંને હાથ પોતાનાં હાથમાં લીધાં અને સંજના આઇઆઇટી મુંબઈમાં આવી...

આઇઆઇટી મુંબઈ!!

કહેવાય છે કે અહીં ઇજનેરો પેદા થાય છે, પણ તમે એનું વાતાવરણ જુઓ તો તમને સમજાય કે અહીં દિલનો પણ વ્યાપાર થાય છે. અહીં આવો એટલે તમારું અંગ્રેજી પાકું થઇ જાય અને પછી અંગ્રેજી ઈરોટીકા વાંચી વાંચીને અહીં પ્રેમના નામે મુક્ત વાતાવરણ અને આધુનીકરણ તમને ભરડો લઇ જાય. કેમ્પસ એટલે જાણે સ્વૈરવિહાર. સેમીસ્ટર પ્રમાણે અહીં જોડીઓ બદલાય જાય. પહેલાં સેમમાં શરૂ થયેલા સંબંધો છઠ્ઠા સેમમાં આવતાં આવતાં બ્રેક અપ થઇ જાય! જેટલી ઝડપે બ્રેક અપ થાય એટલી ઝડપે ટાઈ અપ પણ થાય. દિલ રોજ ઢગલા બંધ તૂટે અને ઢગલા બંધ ઝડપે દિલ પાછું સંધાઈ પણ જાય. વિકૃતિને સ્વીકૃતિ મળે એટલે પ્રકૃતિ ખતરામાં પડે અને કહેવાતા વિચારકો અને બૌદ્ધિકો આને એક નવા સમાજજીવનનું નામ આપે! લાગણીને નામે એકબીજા સંબંધોને ઠોલી ખાય. એક બિન્દાસ વાતાવરણ આવી મોટી મોટી કોલેજોમાં. સંજના અઠવાડિયામાં જ કંટાળી ગઈ, પણ જળકમળવત રહીને તે આ બધાથી ટેવાઈ ગઈ. પોતે જે હોસ્ટેલમાં રહે ત્યાં શરૂઆતમાં થોડી તકલીફ થઈ, પણ પછી એણે પોતાનામાં જ મસ્ત રહેવાનું નક્કી કરી નાંખ્યું. કલાસરૂમમાં એ ફટાફટ જવાબો આપે. બે જ મહિનામાં એણે અલગ સ્થાન જમાવી દીધું. કેમ્પસમાં લગભગ એ ક્યાય ના હોય પોતાની હોસ્ટેલમાં એ વાંચતી હોય. એની રૂમમાં એક ગુજરાતી છોકરી હતી તૃપ્તિ. તૃપ્તિ નડિયાદની વતની એકદમ દેખાવડી તો નહિ, પણ જોવી ગમે. શરૂઆતમાં તૃપ્તિ ફ્રેન્ડશીપની ઓફર્સ લાવે પણ સંજના ઘસીને ના પાડી દે! વળી સંજનાએ રૂમનું કામ બધું ફટાફટ કરી નાંખે. રૂમ એકદમ ચોખ્ખો રાખે એટલે કામની આળસુ તૃપ્તિને શાંતિ થઇ ગઈ. બેય અલગ વિચારધારા પણ જોડી જામી ગઈ. પછી તો રોઝ ડે આવે, ચોકલેટ ડે આવે સંજનાને ઈમ્પ્રેસ કરવા માટે લાઈન લાગે, પણ સંજના કોઈને કોઠું ના આપે. શિશિરની ઓળખાણ લાયબ્રેરીમાં થઈ. પહેલી નજરે જ શિશિર સંજનાને સારો લાગ્યો. પંદરેક દિવસ પછી વાતચીત થવા લાગી એમાં આવ્યો વેલેન્ટાઈન ડે. પહેલી વાર કેમ્પસમાં સંજનાને શિશિરે પ્રપોઝ કર્યું. અસલ ફિલ્મી અંદાજમાં! હાથમાં ગુલાબ અને સહેજ ઝૂકીને કહ્યું,

“બી માય વેલેન્ટાઈન.“  

“પછી શું કરવાનું વેલેન્ટાઈન?” સંજના આવો પ્રશ્ન કરશે એવી અપેક્ષા તો શિશિરને હતી જ નહિ.

“બસ સાથે ફરીશું, એન્જોય કરીશું, બે વરસ મોજમાં ગાળીશું.” શિશિરે થડકારા સાથે જવાબ આપ્યો.

“એની પછી શું? “ સંજનાએ બાઉંસર ફેંકયો.

“પછી યોગ્ય લાગે તો પરણી જઈશું.“ શિશિરે જવાબ આપ્યો.

“અને ના યોગ્ય લાગે તો?’’ સંજનાએ કહ્યું.

“તો જુદા પડી જવાનું.” શિશિર બોલ્યો. કડકડતી ઠંડીમાં પણ હવે શિશિરને પરસેવો વળતો હતો.

“એનાં કરતાં ભેગાં જ ના થઈએ તો ના જીવી શકાય?” હવે આનો જવાબ નહોતો શિશિર પાસે. તૃપ્તિ હસી હસીને બેવડ વળી ગઈ. શિશિર રવાના. ગુલાબ ત્યાં જ પડ્યું રહ્યું…

અઠવાડિયા સુધી તો શિશિર એમની સામે જ ના મળ્યો. સંજનાએ જોયું કે બધાં પાછાં એકબીજા સાથે ગોઠવાઈ ગયાં હતાં. કેમ્પસની કેન્ટીનમાં પણ લગભગ જોડીઓ બેઠેલી જ હોય, પણ શિશિર તો મહિના સુધી એકલો જ દેખાયો; ના કોઈ સાથે કેમ્પસમાં કે ના કોઈ પાર્ટીમાં જાય... સંજનાને ખૂબ દુઃખ થયું એને સાંજે અનુભવ્યું કે આવું વર્તન નહોતું કરવું જોઈતું! થયું. એક દિવસ સંજના  પવઈમાં આવેલી “ડી માર્ટ”માં સાંજના શોપિંગ કરવા ગઈ અને બીજા ફ્લોર પર શિશિર મળી ગયો. અને સંજનાએ કહ્યું કે તારી સાથે વાત કરવી છે. બંને નીચે આવેલા રેસ્ટોરાંમાં બેઠાં અને બધી વાત કરી કે એનાં પાપાને એણે કેવું વચન આપ્યું છે. શિશિર બોલ્યો,

“મને ફક્ત પ્રેમ છે તારી પ્રત્યે... ફક્ત તને જોઇને જીવી જઈશ!” આ વાત સંજનાને ગમી, પણ તોય એને દલીલ કરી.

“પણ, એવા સંબંધનો શું મતલબ કે જેનું પરિણામ પહેલેથી જ ખબર હોય?”

“પણ દરેક સંબંધમાં મતલબ શું કામ લાવવો, એ જરૂરી તો નથી જ.“ હવે શિશિર યોર્કર ફેંકતો હતો.

“પણ તોય અંતે તો દુઃખી થવાનું ને, તો હાથે કરીને શા માટે દુઃખી થવાનું?” સંજના મૂંઝવણમાં બોલી.

“પણ અત્યારે તો તારો આત્મા દુખ્યોને, એટલે જ તો તેં મારી સાથે વાત કરીને... લાગણી એવી વસ્તુ છે કે એ એક વખત ઊગે પછી એને કોઈ ના પુગે” બંનેની ભાષા હવે ઓરિજિનલ ગુજરાતી થઇ ગઈ. બંને ઊઠયા હસીને અને સાથે ચાલતા થયા. અને પછી વાતચીતો વધવા લાગી... એક અદભૂત પ્લેટોનિક લવ જન્મી ચૂક્યો હતો બંને વચ્ચે, પણ એનું કોઈ જ દુઃખ નહોતું! એક રીતે તમે આને “ઓર્ગેનિક લવ“ કહી શકો કે જેની લગભગ કોઈ જ સાઈડ ઈફેક્ટ નહોતી! બંનેની જિંદગી સરસ રીતે ચાલતી હતી. બસ, ક્યારેક બંને હાથ પકડીને ચાલતાં હોય અથવા અડીને બેઠાં હોય એકબીજાને! આ પ્રેમમાં ફક્ત “લાગણી” જ હતી કોઈ જ “માંગણી” નહોતી! દિવસે બંને સાથે ને સાથે જ હોય. કેમ્પસમાં સહુથી વધુ આ ભાગ્યશાળી જોડી હતી જે ક્યારેય ઝગડતી નહિ. એકબીજાના મોબાઇલ ક્યારેય ચેક નહોતી કરતી. એકબીજા પર તેઓ ક્યારેય હક જમાવતા નહિ, તેમ છતાં એકબીજાનાં દિલ પર એક મજબૂત બંધન બંધાઈ ગયું હતું. બંનેના મોબાઇલ ફોનની બેટરી ચાર ચાર દિવસ સુધી ચાલતી હતી. ઘર સિવાય આ બંને ક્યાય કોલ કરતાં નહિ. કોઈના કોલ પણ આવતાં નહિ. એક બે દિવસની રજા આવે ત્યારે સંજના અને શિશિર સાંજ સુધી ફરી લે; પણ, આઠ વાગ્યે તો એ પોતાની હોસ્ટેલ પર જ હોય. હોસ્ટેલ પરની રેક્ટર શાન્તા બાઈ પણ કહેતી કે સંજના જેવી સંસ્કારી છોકરી મેં મારાં જીવનમાં જોઈ નથી!

હવે તૃપ્તી સાથે એક છોકરો ગોઠવાયેલો નામ એનું પારસ પટેલ. સંજના અને શિશિર મોટે ભાગે દિવસનો સમય સાથોસાથ જ ગાળે. એક દિવસ તેઓ પવઈ ઉદ્યાનમાં ફરતાં હતાં. રજાનો દિવસ હતો. ઘણાં વિદ્યાર્થીઓ ત્યાં હતાં. સહુ પોતપોતાનાં કામમાં વ્યસ્ત હતાં. અચાનક જ શિશિરે પૂછ્યું,

“આ લોકો જે રીતે જીવન જીવી રહ્યા છે એ સાચું કે આપણે જે રીતે જીવી રહ્યા છીએ એ સાચું?” પવઈ ઉદ્યાનમાં ઘણાં પ્રેમી પંખીડા પ્રેમ ગોષ્ઠીમાં મશગૂલ હતાં.

“એ એમની રીતે સાચા હોઈ શકે, આપણે આપણી રીતે સાચા હોઈ શકીએ... આ સંપૂર્ણ સમસ્યા છેને એ સાચા ખોટાની જીદને જ કારણે જ થાય છે. લોકો પોતાની જાતને ઊંચી અને મોડર્ન દેખાડવા માટે જ અનુકરણનો આશરો લે છે. એને ગમે એ કરે આપણને જે ગમે એ આપણે કરવાનું.” સંજના બોલી ને શિશિરની આંખોમાં જોયું. બંને તે દિવસે ઘણું રખડ્યાં. આખાં પવઈ લેકનું ચક્કર મારી લીધું. અલકમલકની વાતો થતી હતી. એકબીજાની વાતો સાંભળવામાં જ આખો દિવસ જતો રહ્યો. પછી તો એલીફન્ટાની ગુફાઓ જોઈ આવ્યાં. જુહુ બીચની પાઉભાજી સાથે ખાઈ આવ્યાં. સમય સતત અને સડસડાટ પસાર થતો હતો. બે વરસ પૂરાં પણ થઇ ગયાં! એક વગર કીધે પ્રેમનું આવરણ બંનેનાં દિલ પર ઘર કરી ગયું હતું... અને આજે છેલ્લો દિવસ હતો. કાલે નક્કી થયાં મુજબ આજે શિશિર સંજનાના હાથમાં મેંદી મૂકવાનો હતો. સંજનાએ મેંદીનો કોન કાઢ્યો. શિશિરને આપીને તે તેની સામે જોઈ રહી.

શિશિર હળવું હસ્યો... કોન આગળની બાજુથી તોડીને સંજનાનો ડાબો હાથ હાથમાં લીધો અને મેંદી મૂકવાની શરૂઆત કરવાનો જ હતો. ત્યાં જ સંજના બોલી,

“એક મિનીટ શિશિર, ચાલ આપણે મળી લઈએ, મેંદી મૂક્યા પછી આને સૂકાતા વાર લાગશે. અને પછી કાલે તો આપણે નથી મળવાના ને” એમ કહીને સંજના શિશિરને ભેટી પડી. બંનેનાં અંતરમાં દુખની સાથે સાથ એક દિવ્ય આંનદ હતો. બે વરસમાં છૂટા પડતી વખતે તેઓ મળી રહ્યાં હતાં અને એ પણ પ્રથમ વખત. થોડી વાર રહીને સંજના અને શિશિર છૂટા પડ્યાં અને શિશિરે મેંદી મૂકવાનું શરૂ કર્યું.

મેંદીની એક એક ડિઝાઈન સાથે એને સતત બે વરસની ઘટનાઓ યાદ આવતી હતી. સંજનાને સથવારે તે ઘણી બધી બાબતોમાં ઘણું બધું શીખ્યો હતો. મિત્રતાની ઉપર પણ એક સંબંધ હોય છે અને એ સંબંધ કે જેના સહારે હવે એ ગમે એવા પડકારો પણ ઝીલી લેવા મક્કમ થઇ ગયો હતો. એનાં માટે આ નાનીસૂની બાબત તો નથી જ. દિલ રેડીને એણે મેંદી મૂકી અને મનોમન એક પ્રાર્થના પણ કરતો ગયો કે એની સંજનાને ભગવાન સદા સુખી રાખે અને એટલું સુખ આપે કે મારી યાદ પણ ના આવે.

સંજના મેંદી મૂકતા શિશિરના ચહેરાને જોઈ રહી હતી. કેટલો અલગ લાગતો હતો આ શિશિર... કોઈ ભાગ્યશાળી યુવતીને જ જીવનસાથી તરીકે મળશે આ શિશિર. બે વરસનાં સમયગાળા દરમ્યાન ક્યારેય એણે સંજનાની ઈચ્છા વિરુદ્ધ કોઈ પગલું નથી ભર્યું કે નથી એને સહેજ પણ દુઃખી કરી. દરેક ચોખવટ કરી દીધાં પછી પણ તે પોતાની સાથે ટકી રહ્યો. સંજના ખાતર તેણે ઘણી છોકરીઓની મિત્રતા ઠુકરાવી દીધી હતી. પોતાને તો પાપાની સામે લીધેલ વચન નડતું હતું, પણ શિશિરને તો ક્યાં કોઈ બંધન હતું? તેમ છતાં પોતાને ખાતર એણે પોતાનાં અરમાનોનો ભોગ આપ્યોને... શું આજ પ્રેમ કહેવાતો હશે! મેંદી મૂકાઇ ગઈ... એકદમ ઝીણી અને અલગ જ ડિઝાઈન ઉપસી હતી આ વખતે મેંદીમાં! ડાબા હાથ પરની મેંદીને જોઈને સંજનાના જમણા હાથમાં ઈર્ષા આવતી હોય એમ લાગ્યું.

“એક છેલ્લી ઈચ્છા છે મારી.” શિશિર બોલ્યો.

“બોલ તારી એ ઈચ્છા હું પૂરી કરી શકાય એમ હશે તો પૂરી કરીશ” સંજના બોલી.

“તારા આ મેંદી વાળા હાથનો એક ફોટો લેવો છે જીવનભર માટે, બસ આ જ ઈચ્છા” સંજનાને શિશિરે કહ્યું અને એણે ડાબા હાથનો ફોટો લીધો.

એક કાગળમાં નાસ્તો ભેગો કર્યો અને એક બિસ્કીટ ઉઠાવીને એણે સંજનાના મોમાં મૂક્યું. છેલ્લાં છ માસથી સાથે નાસ્તો કરતી વખતે અથવા તો જમતી વખતે શિશિર હમેશાં પ્રથમ કોળીયો સંજનાને ખવરાવતો અને પછી બંને જણા પોતાની રીતે ખાઈ લેતા. નાસ્તો પૂરો થયો. વધ્યો એ નાસ્તો સાથે લીધો. એક પાણીની બોટલમાંથી પાણી પૂરું કરીને વધેલી બોટલ સાથે લઈને હાથમાં હાથ પરોવીને તેઓ ચાલતાં થયાં. આજ તેઓ રામબાગ પવઈ તરફ ઘૂમી વળ્યાં. આજે પહેલી વાર સંજનાને શિશિર હોસ્ટેલ સુધી છોડવા ગયો... ઘડીક ઊભા રહ્યાં દરવાજા પાસે છેલ્લી વાર બંને એ એકબીજાને “લવ યુ” કીધું અને એકબીજાને શુભેચ્છા પાઠવી અને સજળ નયને છૂટાં પડ્યાં.

એ જ રાતે શિશિરે મુંબઈ છોડી દીધું. બાંદ્રા જયપુર ગાડીમાં એ વડોદરા જવા રવાના થયો. ગાડીમાં બેસીને તેણે સંજનાનો કોન્ટેક્ટ નંબર મોબાઈલમાંથી કાઢી નાંખ્યો. ફક્ત પેલો મેંદીવાળા હાથનો જ ફોટો રાખ્યો. બાકીના બધાં જ ફોટા એણે રીમુવ કરી નાંખ્યા. સવારે આઠ વાગ્યે એ બરોડા પહોંચ્યો. આખી રાત એ ડબ્બામાં જાગતો રહ્યો. સંભારણા વાગોળતો રહ્યો.

સંજનાની ગાડી બીજા દિવસની સાંજની હતી. સવારે ગોવિંદભાઈ એમને લેવા ગયાં હતાં. સંજનાએ પાપાને એની કોલેજ બતાવી. શાંતાબાઈ સાથે ઓળખાણ કરાવી. શાંતાબાઈ એ સંજનાના ખૂબ જ વખાણ કર્યા. અને સાંજે સંજના પાપા સાથે રવાના થઈ. આવી ત્યારે કશું નહોતું અને જ્યારે જઈ રહી છે ત્યારે જીવનનાં સહુથી શ્રેષ્ઠ એવા બે વરસનો શિશિરનો સ્નેહ સાથે લઈને જઈ રહી હતી.

અને આમેય માણસ શું ગુમાવ્યું કરતાં અત્યાર સુધીમાં શું મેળવ્યું એની જ યાદી કરેને તો દરેકની જિંદગી એક વસંત બની જાય.

રાજકોટમાં સંજના બે દિવસ બધી બહેનપણીઓને મળી. આજી ડેમની મુલાકાત લીધી. દરેક સમયે શિશિર એની સાથે જ છે એવો એને અહેસાસ થયો. સંજના અંદરથી ખૂબ જ ખુશ હતી.

બે દિવસ પછી ગોવિંદભાઈ એ કહ્યું,

“અમદાવાદ મારા એક મિત્ર છે એમને મેં વાત કરી છે એનાં ધ્યાનમાં એક યુવાન છે. કાલે આપણે અમદાવાદ એ યુવાનને જોવા જઈએ છીએ. મેં બે વાર એ યુવાનને આડકતરી રીતે જોયો છે... મને તો છોકરો સારો લાગ્યો છે, પણ તને પસંદ પડે તો હવે તારા હાથ પીળાં કરી દેવા છે.”

“ઓકે પાપા, કાલે આપણે જઈશું” હિચકિચાટ વિના સંજનાએ કહ્યું અને પાછા બાપ-દીકરી બીજી વાતોમાં વળગી ગયાં. બીજે દિવસે સવારે તેઓ વહેલાસર અમદાવાદ જવા નીકળી ગયાં. બપોર સુધીમાં તો તેઓ બાપુનગર પહોંચી ગયાં. બાપ-દીકરીનું ઉષ્માભેર સ્વાગત કર્યું. સંજના પહેલી જ વાર અહિયાં આવી હતી.

“એ લોકો કલાક સુધીમાં આવી જશે“ પાપાના મિત્ર બોલ્યાં. સંજના ઘરના સભ્યો સાથે અંદરના રૂમમાં ગઈ. થોડી વાર પછી એ લોકો આવી ગયાં. ગોવિંદભાઈ બધાને મળ્યાં અને પછી અંદરથી સંજનાએ એને કહેવામાં આવ્યું કે તું ચા લઈને જા; મહેમાનોને અને મુરતિયાને પણ જોઈ લે પછી તમે લોકો વાત પણ કરી લેજો. સંજના ચા લઈને આવી. મુરતિયો જોયો અને એની આંખો આશ્ચર્યથી પહોળી થઈ ગઈ... હાથ ધ્રુજ્યો અને ગોવિંદભાઈ તરત જ ઊભા થયાં નહીતર સંજનાના હાથમાંથી ચાની ટ્રે પડી જાત ગોવિંદભાઈ બોલ્યાં,

“ આવ બેટી, હું તને મારી પસંદની ઓળખ કરાવું. આ છે  વિશાલભાઈ પટેલ... આ તેમનાં પત્ની હંસાબેન અને આ તેમનો પુત્ર શિશિર પટેલ!” સંજના હજુ સુધી માની જ શકતી નથી કે આ સત્ય છે કે ભ્રમ! અને ગોવિંદભાઈ બોલ્યાં...

“બેટા હવે હું રહસ્ય ખોલું જ છું. તું મુંબઈ ગયાં પછી મેં મારી રીતે તારી પાછળ તપાસ કરાવી. ખાનગી રીતે તારા હોસ્ટેલના રેક્ટર શાંતાબાઈ મને બધી જ માહિતી પૂરી પાડતા. અને એણે મને શિશિર બાબતે પણ વાત કરી. હું મુંબઈ આવીને શિશિરને બે વખત જોઈ ગયો એને ખબર પણ ના પડે એમ જ. કારણ કે, તું શાંતાબાઈને બધી જ વાત કરતી હતીને... મને છોકરો યોગ્ય લાગ્યો. વડોદરા એમનું બેક ગ્રાઉન્ડ જાણ્યું અને હજુ બે મહિના પહેલાં જ હું વિશાલભાઈ અને હંસાબેનને મળ્યો. એમને બધી વાત સમજાવી. એ રાજી થયાં, પણ મેં તેમને વચનમાં લીધાં કે મારે મારી છોકરી શું કરે એ જોવું છે. એ મારા પર ગઈ છે કે એની મમ્મી પર એ ચેક કરવું છે. તમે લોકોએ કદાચ જાતે લગ્ન કરી લીધા હોત ને તોય અમને તો વાંધો હતો જ નહિ. અમે તો તમારી વિગતો જાણીને આનંદ થતાં હતાં. પણ મને ગર્વ છે બેટા કે તે તારા અરમાનોની કુરબાની આપવાંની તૈયારી બતાવી, પણ મને આપેલ વચનને તું વળગી રહી અને આ શિશિર તો બેટા તારી કરતાં સવાયો નીકળ્યો. એનાં પાપા એ કાલે રાતે જ એને ઘણું બધું પૂછ્યું કે કોઈ સારી છોકરી હોય, તને ગમતી હોય તો શરમાતો નહિ આપણે એનાં મમ્મી પાપા પાસે જઈએ. તારી કોઈ પસંદ હોય તો કઈ દેજે પણ એ કશું જ ના બોલ્યો. પછી મોડેથી અમે બેય વેવાઈઓએ વાત કરી અને કીધું કે હવે મોડું નથી કરવું એટલે સગપણ નક્કી કરવા જ આપણે આવ્યાં છીએ ને તારી જેમ આ શિશિરને પણ છેક સુધી ખબર જ નહોતી કે કઈ છોકરીને જોવા જવાનું છે. ખરેખર તમારો બેયનો સ્નેહ અદભૂત છે અને આવો પ્રેમ હોય એકબીજાને તો જ પ્રેમ લગ્ન કરાય બાકી મારી જેવી ભૂલ બીજાએ ના કરાય. મને તમારા બંને પર ગર્વ છે કે તમે તમારી મર્યાદાને ઓળંગી નથી...

બધાનાં ચહેરા ખીલી ઉઠ્યા. શિશિર અને સંજના બધાને મળ્યાં, પગે લાગ્યાં. હરખના આંસુ હતાં. જીવનમાં ક્યારેય ના થઈ હોય એટલી ખુશી થઈ.. બધાં ત્યાં રોકાયા. સાંજે સંજના અને શિશિર કાંકરિયા ફરવાં ગયાં... અચાનક જ શિશિરે કહ્યું, “હું દસ મિનિટમાં આવું.“ અને એ જતો રહ્યો. દસ મિનિટ પછી શિશિર આવ્યો. એનાં હાથમાં મેંદીનો કોન હતો.

“તેં કહ્યું હતુંને કે જે છોકરી સાથે તારું સગપણ થાય એનાં જમણા હાથે મેંદી મૂકજે, લાવ તારો જમણો હાથ“ સંજના એને વળગી પડી. અને એ સાંજે શિશિરે સંજનાને કાંકરિયાની પાળે મેંદી મૂકી. જમણા હાથે મેંદી મૂકી. ડાબા હાથ પરની મેંદી પણ હતી. સંજનાના બંને હાથો મેંદીથી શોભતા હતાં... મોડી રાત સુધી તેઓ બેઠાં રહ્યાં. આજ તેઓ પહેલી વાર રાતના આઠ પછી મળ્યા હતાં. દુનિયાના ભાગ્યશાળી યુવક અને યુવતી હતાં! સંજનાના બંને હાથમાં મેંદી એક પવિત્ર પ્રેમની જેમ શોભી રહી હતી.