કેનવાસ

કેનવાસ:
પ્રોબ 'ડ્રાફ્ટ'માં રહેલું જીવન.

દરેક મનુષ્ય એકસાથે બે સમાંતર જીવન જીવે છે.
એક એવું જીવન, જે બહારની દુનિયા નિહાળે છે; અને બીજું એવું જીવન, જે માત્ર તેના મનના એકાંત ખૂણામાં શ્વાસ લે છે. આ અંતરંગ જીવનમાં માણસ પોતે જ એક સ્વાયત્ત ચિતારો છે, જે હર પળ વિચારોના કેનવાસ પર અદ્રશ્ય રંગો પૂરતો રહે છે અને લાગણીઓની અપ્રગટ નવલકથા લખતો રહે છે.

પરંતુ કરુણતા એ છે કે, મોટાભાગના લોકોનું આ ભીતરનું જીવન આખી જિંદગી માત્ર એક 'ડ્રાફ્ટ' (મુસદ્દો) બનીને જ રહી જાય છે.

મનના આ જ બંધ કેનવાસ પર માણસ કાલ્પનિક આકાશી પુલો અને અહમના મીનારાઓ ચણે છે. અહીં જ એ કડવા અને ખાટા થઈ ગયેલા સંબંધોને પણ લોકાચાર ખાતર હસતા મુખે સાચવવાનો અભિનય કરે છે.

રોજ રાત્રે સપનાઓની ઓથ લઈ પોતાની અતૃપ્ત ઈચ્છાઓ સંતોષે છે, મનોમન ગુનાઓની માફીઓ માંગી લે છે (જોકે આ મનના નગરમાં માફી આપવાનો કોઈ રિવાજ નથી, લાગણીઓની અહીં માત્ર વન-વે એન્ટ્રી છે!) અને પોતાનો સંકોચાયેલો પ્રેમ વ્યક્ત કરી લે છે. પરંતુ અફસોસ, આ બધો જ વૈભવ માત્ર મનના બંધ કાગળ પર જ સીમિત રહે છે.

અહીં મુખ્ય પ્રશ્ન નિષ્ફળતાનો નથી.
સૌથી મોટી સમસ્યા એ છે કે માનવજાત આખું જીવન માત્ર 'જીવવાની તૈયારી' કરવામાં જ વેડફી નાખે છે.

લોકો અંધાધૂંધ દોડી રહ્યા છે, પણ કઈ દિશામાં અને ક્યાં પહોંચવું છે તેની કોઈ ભેખડ નથી. તેઓ રાત-દિવસ કમાય છે, પણ એ ધન પાછળનો હેતુ શું છે તેની કોઈ વિવેકબુદ્ધિ નથી. તેઓ શ્વાસ તો લે છે, પણ અસ્તિત્વની જીવંત હાજરીનો રોમાંચ ક્યારેય અનુભવી શકતા નથી. અંતે, તેઓ જીવનભર માત્ર પોતે જ કમાયેલી દોલતના સંત્રી (ચોકીદાર) બનીને આ દુનિયામાંથી વિદાય લે છે.

વિચારો, આવી આંધળી અને અર્થહીન દોડનું અંતિમ મૂલ્ય શું?

કોઈપણ 'ડ્રાફ્ટ' કે મુસદ્દાની સાર્થકતા ત્યાં સુધી જ છે, જ્યાં સુધી તે એક દિવસ શ્રેષ્ઠ 'કૃતિ' બનવાની સંભાવના ધરાવતો હોય. પરંતુ જે ડ્રાફ્ટ આખી જિંદગી માત્ર એક યોજના કે ફાઈલ બનીને જ પડ્યો રહે, તે અંતે માત્ર અધૂરાપણાનો સત્તાવાર દસ્તાવેજ બની જાય છે.

ખરેખર, માણસને ક્યારેય મૃત્યુની ભયાનકતા નથી ડરાવતી.
માણસને ડરાવે છે આ એક જ પસ્તાવો: "કદાચ હું ક્યારેય જીવ્યો જ નહોતો!" તે બસ આખી જિંદગી જીવનની પ્રસ્તાવના જ લખતો રહ્યો અને એક અણધારી ક્ષણે સમય આવીને એ પુસ્તકનું છેલ્લું પાનું કાયમ માટે આખરી સહી સાથે બંધ કરી દે છે.

ત્યારે મોડે મોડેથી એ સત્ય સમજાય છે કે,
અધૂરા રહી ગયેલા સપનાઓનું ભારણ એટલું અસહ્ય નથી હોતું,
જેટલું વજન 'ક્યારેય શરૂ જ ન થઈ શકેલા' જીવનના અફસોસનું હોય છે.
જીવનનો સૌથી મોટો અને માયાવી ભ્રમ એ છે કે આપણે હજુ ભવિષ્ય માટે તૈયાર થઈ રહ્યા છીએ. જ્યારે પરમ સત્ય એ છે કે, આપણો અંતિમ શ્વાસ તો જન્મની ક્ષણે જ પ્રારબ્ધમાં ટંકાઈ ચૂક્યો હતો. આપણી જીવન-ઘડિયાળનો કાંટો પહેલેથી જ ઊંધો (રિવર્સ) ચાલી રહ્યો છે, જેની પૂરી જાણ હોવા છતાં આપણે બેધ્યાન અને ગફલતમાં જીવી રહ્યા છીએ.

"મૃત્યુને કોઈની અધૂરી રહી ગયેલી જીવનકથા પર અફસોસ નથી હોતો; તેને તો એવા નાદાન મનુષ્યો પર અટ્ટહાસ્ય આવે છે, જેમનું આખું અસ્તિત્વ અંતે માત્ર મનના 'ડ્રાફ્ટ' ફોલ્ડરમાં જ કાયમ માટે સેવ થઈને રહી ગયું."

..........આમીન 🙏
મૃત્યુને કોઈની અધૂરી રહી ગયેલી જીવનકથા પર અફસોસ નથી હોતો; તેને તો એવા નાદાન મનુષ્યો પર અટ્ટહાસ્ય આવે છે, જેમનું આખું અસ્તિત્વ અંતે માત્ર મનના 'ડ્રાફ્ટ' ફોલ્ડરમાં જ કાયમ માટે સેવ થઈને રહી ગયું."
... આમીન !

વાંચન વિશેષ ~

આમીન (Amin / Ameen)

આમીન, એ એક પવિત્ર અને આધ્યાત્મિક શબ્દ છે, જેનો મુખ્ય અર્થ "એવું જ થાઓ" અથવા "ભગવાન આપણી પ્રાર્થના સ્વીકારે" (May it be so / So be it) થાય છે.
આ શબ્દ વિશેની મહત્વની વિગતો નીચે મુજબ છે:

• મૂળ ક્યાંથી આવ્યું?: આ હિબ્રુ ભાષાનો શબ્દ છે, જે સેમિટિક મૂળ ધરાવે છે. ત્યાંથી તે અરબી, ઉર્દૂ તેમજ ખ્રિસ્તી અને ઇસ્લામ ધર્મની પ્રાર્થનાઓમાં પણ વણાઈ ગયો. English માં તેને Amen તરીકે લખવામાં આવે છે.

• ઉપયોગ ક્યારે થાય?:

જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ ભગવાન પાસે દુઆ કે પ્રાર્થના માંગે છે, ત્યારે તેની પૂર્ણાહુતિ પર હાજર રહેલા લોકો અથવા પ્રાર્થના કરનાર પોતે 'આમીન' બોલે છે. તેનો અર્થ એ છે કે, "હે ઈશ્વર, આ પ્રાર્થના સત્ય ઠરે અને તમે તેને મંજૂર કરો."

• ગુજરાતી પર્યાય શબ્દો: આપણા સનાતન ધર્મ કે ગુજરાતી સંસ્કૃતિના સંદર્ભમાં જોઈએ તો આ શબ્દ "તથાસ્તુ", "ઓમ શાંતિ" અથવા "ભગવાન ભલું કરે / એવું જ થાઓ" ની સમકક્ષ ગણાય છે.

ટૂંકમાં, પ્રસ્તુત રચનામાં પ્રભુ આપણો ભ્રમ તોડે અને અંશતઃ સાચો રસ્તો બતાવે.. જ્યારે કોઈ આવી સારી ઈચ્છા, આશીર્વાદ કે પ્રાર્થનાને હૃદયપૂર્વક કરવાની હોય, ત્યારે 'આમીન' શબ્દનો પ્રયોગ થાય છે.

- કલ્પેશ પટેલ ©