ઝૂંપડીમાં પ્રવેશેલું સૂરજનું કિરણ

ઝૂંપડીમાં પ્રવેશેલું સૂરજનું કિરણ

એક વૃદ્ધ માતાની ઝૂંપડીમાં કલેક્ટર સાહેબ કેળના પાન પર બેસીને ભોજન કરે છે, અને આંખોમાં આંસુ સાથે એક પુરાણી સદી ફરીથી માનવતાનો અવતાર જુએ છે – વાંચશો તો હૃદય ભીંજાઈ જશે!

ગુજરાતના બનાસકાંઠા જિલ્લાના એક નાનકડા ગામ, રાજપુરમાં વસતી હતી એશી વર્ષની વૃદ્ધા શાંતાબેન. ઘરમાં સાવ એકલાં. ચારે તરફ નીરવ સન્નાટો. કેટલાય દિવસથી પેટમાં અગ્નિ સળગતો હતો, પણ અન્નનો કણ પણ નહોતો. શરીર કંગાલ, હાડકાં બહાર નીકળી આવ્યાં હતાં. ઊઠવું-બેસવું દુઃસાધ્ય. દરેક પળે તેઓ ભગવાનને પોકારતાં: “હે પ્રભુ, મને હવે લઈ લે... આ શરીરમાં જીવ રાખવાનું કારણ શું છે?”

“कर्पूरद्रववद् देहो नित्यं यौवनमेव च।
विनाशी चैव कालेन न किं कृत्वा हितं नरः॥” ભર્તૃહરિ

કર્પૂરની જેમ આ શરીર અને યુવાની પણ કાળના હાથે વિનાશ પામે છે. તો માણસે શું કરીને હિતસાધન ન કરવું?

પાડોશીઓ પણ આંખ ફેરવી લેતા. કોઈના મનમાં દયા નહોતી, કોઈના હાથમાં સમય નહોતો. પણ એક દિવસ આ વાત જિલ્લાના કલેક્ટર શ્રી અર્જુનભાઈ મહેતાના કાને પહોંચી.

એક સાચા માનવી અને સેવકનું હૃદય ધ્રુજી ઊઠ્યું. તેમણે પત્નીને કહ્યું, “આજે ઘરનું સાદું, પ્રેમથી રાંધેલું ભોજન તૈયાર કરો.” ટિફિનમાં ભોજન ભરી, સાથે પોતાની ગાડી લઈ તેઓ સીધા રાજપુરની તે ઝૂંપડી તરફ નીકળી પડ્યા.

જે વૃદ્ધાને પાડોશીઓએ પણ તિરસ્કારી હતી, તેની ઝૂંપડી આગળ જિલ્લાના સૌથી પ્રતિષ્ઠિત અધિકારીને જોઈને આખું ગામ સ્તબ્ધ થઈ ગયું. શાંતાબેન તો સમજે જ નહીં કે આ શું તમાશો છે. અર્જુનભાઈ હળવેથી બોલ્યા, “માતાજી, ઘરેથી તમારા માટે ભોજન લાવ્યો છું. આવો, ખાઈ લો.”

શાંતાબેનના ઘરમાં બરાબરનાં વાસણો પણ નહોતાં. તેઓ ધ્રુજતા સ્વરે બોલ્યાં, “સાહેબ, અમે તો કેળનાં પાન પર જ ખાઈએ છીએ.”

અર્જુનભાઈ મલક્યા અને બોલ્યા, “અતિ ઉત્તમ! આજે હું પણ કેળના પાન પર જ ખાઈશ.”

તેમણે પોતે પાન પાથર્યું, ભોજન પીરસ્યું અને વૃદ્ધ માતાની સાથે બેસીને જમવા લાગ્યા. એ દૃશ્ય જોનારની આંખો ભીની થઈ ગઈ.

જમતી વખતે અર્જુનભાઈએ વૃદ્ધાવસ્થાની પેન્શનના કાગળિયા સોંપ્યા. “માતાજી, તમારે બેંકે જવાની જરૂર નથી. ઘરે જ પેન્શન પહોંચી જશે.”

“अभिवादनशीलस्य नित्यं वृद्धोपसेविनः। 

चत्वारि संप्रवर्धन्ते आयुः कीर्तिर्यशो बलम्॥”

“જે વ્યક્તિ નિત્ય વૃદ્ધજનોને પ્રણામ કરે છે અને તેમની સેવા કરે છે, તેનામાં ચાર વસ્તુઓ સતત વધતી રહે છે — આયુષ્ય, કીર્તિ, યશ અને બળ.”

ગાડીમાં બેસી અર્જુનભાઈ વિદાય લેતા હતા ત્યારે શાંતાબેનની આંખોમાંથી અશ્રુઓ વહી રહ્યાં હતાં. તેઓ અવાક્ બનીને જોઈ રહ્યાં હતાં. એ અશ્રુઓમાં આભાર હતો, પ્રેમ હતો અને માનવતાનો અમૃત હતો.

“धर्मस्य मूलं हि दया, दयया विना धर्मः शून्य एव।”

“धर्मस्य मूलं हि दया। यत्र दया नास्ति, तत्र धर्मो न विद्यते। दया हि धर्मस्य आधारभूता वर्तते। दयाविहीनः धर्मः केवलं बाह्याचारः भवति, न तु सच्चिदानन्दमयः।”

આ ઘટના પછી આખા જિલ્લામાં એક તરંગ ફેલાઈ ગયો. લોકો કહેવા લાગ્યા કે પદ અને પ્રતિષ્ઠા મહત્ત્વની નથી, મહત્ત્વનું છે માનવતાનું હૃદય.

“परोपकाराय पुंसां पात्राणि बहुधा स्थितानि। 

तेषां मध्ये महान् भागः दातृणां च सताम् अपि॥”

પરોપકાર કરવાની તક અને યોગ્ય વ્યક્તિઓ આ દુનિયામાં ઘણી બધી છે. જે સારા માણસો છે તેઓ આવા પાત્રોને ઓળખીને પરોપકાર કરે છે.

ઝૂંપડીના ખૂણે બેઠી વૃદ્ધા રુદન કરે,  

અંધારામાં આંસુ વહે, કોઈ સાંભળે નહીં.  

પણ આવ્યા એક કિરણ, અધિકારીના રૂપે,  

કેળના પાન પર બેસી દયાનું અમૃત વહે.

આ વાર્તા એક સાદા કલેક્ટરની નથી, પણ એક મહાન આદર્શની છે. આપણે બધાએ પોતાના આચરણમાં આવો પરિવર્તન લાવવાનો છે.

આજના સમયમાં આવા અધિકારીઓ જ દેશની આશા છે.