ત્યાગની અમર જ્યોત

ત્યાગની અમર જ્યોત

 

એક ગરીબ યુવાનના ત્યાગે બદલાઈ ગયો આખો ભવ! વાંચો આ હૃદયસ્પર્શી, રસભરી કથા, જે તમને શીખવશે કે બીજાને સુખ આપવાથી જ તમારું પોતાનું જીવન સ્વર્ગ જેવું બની જાય છે – એક વાર વાંચવાનું મન થશે તો વારંવાર વાંચવાનું મન થશે!

 

 

ઘણાં વર્ષો પહેલાં, જ્યારે ઉપવનોમાં હજુ પણ ઋષિઓના મંત્રો ગુંજતા હતા અને આકાશમાંથી દેવતાઓ મનુષ્યોની તપસ્યા જોતા હતા, ત્યારે એક નાનકડા નગરમાં રમેશ નામનો એક સાદો, સરળ અને નિર્દોષ યુવાન રહેતો હતો. તેના માતા-પિતા વર્ષો પહેલાં જ આ લોક ત્યજીને પરલોક સિધારી ગયા હતા. ગરીબી તેની છાયાની જેમ સાથે ચાલતી. પોતાનું ખેતર કે છાપરું કંઈ નહોતું. સવારના પહોરથી સાંજના અંધારા સુધી તે અન્યોના ખેતરોમાં મજૂરી કરતો – ક્યારેક ઘાસ કાપતો, ક્યારેક પાણી ભરતો, ક્યારેક બીજ વાવતો. બદલામાં મળતું થોડું લોટ-ચોખા. ઘરે આવીને તે પોતાના હાથે જ રોટલીઓ બનાવતો, એકલતામાં ખાતો અને થાકેલા શરીરને જમીન પર સુવાડતો. જીવન તેના માટે એક અંતહીન સંઘર્ષ હતો – જાણે કોઈ અદૃશ્ય હાથ તેને વારંવાર પરીક્ષામાં નાખતો હોય.

 

એક દિવસ તેણે ખૂબ મહેનતથી ચાર તાજી-તાજી રોટલીઓ બનાવી. હાથ-મોં ધોઈને પાછો ફર્યો ત્યારે માત્ર ત્રણ જ બચી હતી. બીજા દિવસે પણ આ જ રહસ્યમય ઘટના બની. ત્રીજા દિવસે રમેશે રોટલીઓ બનાવ્યા પછી અંધારામાં છુપાઈને નજર રાખી. થોડી વારમાં એક મોટો, ચપળ અને ભૂખ્યો ઉંદર આવ્યો. તેણે એક રોટલી ઉપાડી અને ભાગવા લાગ્યો. રમેશે ઝપાટાબંધ તેને પકડી લીધો.

 

ઉંદરે ગભરાઈને વિનવણી કરી, “ભાઈ રમેશ, મારી કિસ્મતનો ટુકડો મારી પાસેથી શા માટે છીનવી લે છે? આ રોટલી મને લઈ જવા દે.”

 

રમેશની આંખોમાં આંસુ આવી ગયાં. તેણે દુઃખભર્યા સ્વરે કહ્યું, “તને લઈ જવા દઉં તો મારું પેટ કેવી રીતે ભરાશે? હું તો પહેલેથી જ જીવનના આ સંઘર્ષમય અંધારા સાથે લડી રહ્યો છું. ઉપરથી આ પેટની આગ પણ શાંત ન થાય તો હું ક્યાં જાઉં? ન જાણે મારા જીવનમાં ખુશીનો સૂરજ ક્યારે ઊગશે...”

 

ઉંદરે ગંભીર થઈને કહ્યું, “તારા બધા પ્રશ્નોના જવાબ એક મહાન સંત ધનંજય ઋષિ પાસે છે. તેઓ ઉત્તર દિશામાં અનેક પર્વતો, બરફીલી ટેકરીઓ અને વિશાળ નદીઓ પાર કરીને આવેલા એક નિર્જન આશ્રમમાં વસે છે. તું તેમની પાસે જા. તેઓ તારું કલ્યાણ કરશે.”

 

રમેશે ઉંદરની વાત માની લીધી. બીજે દિવસે સવારે જ થોડું ખાવાનું બાંધીને તે અજાણ્યા રસ્તે નીકળી પડ્યો. રસ્તો અત્યંત કઠિન હતો – ધૂળ, તાપ, તરસ અને થાક તેનો સાથી બન્યા હતા.

 

ઘણી દૂર જતાં એક વિશાળ, શાનદાર હવેલી દેખાઈ. રમેશે રાત્રિના આશ્રય માટે વિનંતી કરી. હવેલીની શેઠાણીએ તેને જોઈને પૂછ્યું, “બેટા, ક્યાં જાય છે?”

 

રમેશે વિનમ્રતાથી કહ્યું, “મા, હું ધનંજય ઋષિના આશ્રમ તરફ જાઉં છું.”

 

શેઠાણીની આંખો આંસુથી છલકાઈ ગઈ. તેણે કહ્યું, “બહુ સારું. તેમની પાસે મારો એક પ્રશ્ન પૂછીને લાવજે. મારી એકની એક દીકરી વીસ વર્ષની થઈ ગઈ છે. તે દેખાવમાં અપ્સરા જેવી સુંદર છે, ગુણોની ખાણ છે – ગાય છે, વાંસળી વગાડે છે, ચિત્રકામ કરે છે, પરંતુ એક પણ શબ્દ બોલતી નથી. આ મૌન તેના માતા-પિતાનું હૃદય તોડી નાખે છે.” કહેતાં કહેતાં તે રડી પડી.

 

રમેશે તેના હાથમાં હાથ મૂકીને વચન આપ્યું, “માતા, ચિંતા ન કરો. હું તમારો જવાબ લાવીશ, ભલે મારે જીવનની કુરબાની આપવી પડે.”

 

આગળ વધતાં તેને ઊંચા બરફીલા પર્વતો મળ્યા. હવા એટલી ઠંડી હતી કે હાડકાં થીજી જતાં હતાં. તે ગભરાયો. ત્યાં એક તાંત્રિક તપસ્યામાં લીન બેઠા હતા. તેમના મુખ પર તેજ હતું પણ આંખોમાં અધૂરાપણું. રમેશે મદદ માગી. તાંત્રિકે કહ્યું, “હું તને આ પર્વતો પાર કરાવી દઈશ, પણ તારે મારો એક પ્રશ્ન લાવવો પડશે – મારી આ તપસ્યા ક્યારે સફળ થશે? મને સાચું જ્ઞાન ક્યારે પ્રાપ્ત થશે?”

 

રમેશે વચન આપ્યું. તાંત્રિકે તેની વિદ્યાથી તેને પર્વતો પાર કરાવ્યા.

 

છેલ્લે એક અત્યંત વિશાળ અને તોફાની નદી આવી. તેના મોજા આકાશને આંબતા હતા. નદીકિનારે એક વિશાળ કાચબો બેઠો હતો. રમેશે વિનંતી કરી. કાચબાએ તેને પીઠ પર બેસાડી અને નદી પાર કરાવી. રસ્તામાં કાચબાએ કહ્યું, “હું પાંચસો વર્ષથી આ નદીમાં છું. મારામાં ડ્રેગન બનવાની અસાધારણ શક્તિ છે, પણ હજુ સુધી તે પ્રગટ થતી નથી. ધનંજય ઋષિને પૂછજે – હું ડ્રેગન ક્યારે બનીશ?”

 

આશ્રમ પહોંચતાં શિષ્યોએ રમેશનું આદરભર્યું સ્વાગત કર્યું. સાંજે ધનંજય ઋષિએ તેને દર્શન આપ્યા. ઋષિના મુખ પર અનંત શાંતિ અને તેજ હતું. તેમણે કહ્યું, “પુત્ર, હું તારા કોઈ પણ ત્રણ પ્રશ્નોના જવાબ આપી શકું છું. પૂછ.”

 

રમેશ અસમંજસમાં પડી ગયો. તેનો પોતાનો પ્રશ્ન હતો – મારી ગરીબી ક્યારે દૂર થશે? પણ તેના મનમાં તરત જ હવેલીની માતા, તાંત્રિક અને કાચબાના ચહેરા પોતાના સમક્ષ આવી ગયા . તેણે વિચાર્યું – “મને મદદ કરનારાઓનું ઋણ હું કેવી રીતે ચૂકવું?” તેના હૃદયમાં એક પવિત્ર અવાજ ગાજ્યો: પોતાના સુખ કરતાં બીજાનું સુખ વધુ મહત્ત્વનું છે.

 

कृतज्ञता समानं नास्ति परमं तपः।
 कृतज्ञः सकलं लोकं वशीकुर्यात् सदा नरः॥

 

કૃતજ્ઞતા (કોઈએ કરેલા ઉપકારને માનવો અથવા આભારની લાગણી રાખવી) જેવું બીજું કોઈ મોટું તપ નથી. જે માણસ કૃતજ્ઞ હોય છે (બીજાના નાનામાં નાના કાર્યની કદર કરે છે), તે પોતાની આ નમ્રતા અને પ્રેમથી આખા જગતને (બધાજ લોકોને) વશમાં કરી શકે છે અથવા જીતી શકે છે.

 

 

તેણે નિર્ણય કર્યો અને ત્રણેયના પ્રશ્નો પૂછ્યા.

 

ઋષિએ જવાબ આપ્યા:  

“હવેલીની દીકરી જે દિવસે વિવાહ કરશે, તે દિવસે જ બોલવા લાગશે.”  

“તાંત્રિકને સાચું જ્ઞાન ત્યારે મળશે જ્યારે તે પોતાની તાંત્રિક વિદ્યા બીજાને આપી ભક્તિ માર્ગે વળશે.”  

“કાચબો ડ્રેગન ત્યારે બનશે જ્યારે તે પોતાનું કવચ સંપૂર્ણપણે ઉતારી નાખશે.”

 

રમેશ આનંદથી ભરાઈ ગયો. વળતા રસ્તે કાચબાને મળ્યો અને જવાબ કહ્યો. કાચબાએ તરત જ પોતાનું કવચ ઉતાર્યું. અચાનક તેમાંથી અસંખ્ય ચમકતા મોતી વરસવા લાગ્યા! કાચબાએ તે બધા રમેશને આપી દીધા અને પળવારમાં વિશાળ, તેજસ્વી ડ્રેગનમાં પરિવર્તિત થઈ ગયો. તેની ખુશીનો પાર નહોતો. તેણે રમેશને પીઠ પર બેસાડીને બરફીલા પર્વતો પાર કરાવ્યા.

 

આગળ તાંત્રિક મળ્યા. રમેશે જવાબ કહ્યો. તાંત્રિકે આંસુભરી આંખે કહ્યું, “હવે હું કોને શોધું? તું જ મારી વિદ્યા લઈ લે.” તેણે પોતાની સમસ્ત તાંત્રિક વિદ્યા રમેશને આપી દીધી અને તરત જ તેનું મન હલકું થઇ ગયું. તંત્ર શક્તિ છે પણ જીવ ની ગતિ ભક્તિ છે એ જ્ઞાનની અનુભૂતિ થઈ. તેનું મન પ્રકાશમય બની ગયું.

 

હવેલી પહોંચીને રમેશે માલિકિને જવાબ કહ્યો. માલિકિને આનંદથી કહ્યું, “તો વિલંબ શા માટે? તું જ મારી દીકરી માટે સૌથી યોગ્ય વર છે. તારા ત્યાગે મારા ઘરને જીવંત કરી દીધું.” બંનેના વિવાહ થયા અને સાચે જ દીકરી બોલવા લાગી – તેનો અવાજ મધુર સંગીત જેવો હતો.

 

રમેશ પત્ની સાથે ગામ પહોંચ્યો. તેણે સૌપ્રથમ ઉંદરનો આભાર માન્યો અને પોતાની નવી હવેલીમાં તેના માટે એક સુંદર, સુરક્ષિત નિવાસસ્થાન બનાવ્યું. જે રમેશ એક વાર જીવનથી હારી ગયો હતો, આજે તેની પાસે ધન-દૌલત, પરિવાર, તાકાત અને સન્માન હતું – માત્ર એટલા માટે કે જીવનમાં કૃતજ્ઞતા દેખાડી હાતી અને બીજાના પ્રેમ ને પહેલું સ્થાન આપ્યું  હતું. 

 

 

ત્યાગની જ્યોત જલાવે જે,  

સ્વાર્થની અંધારી રાત ભુલાવે જે.  

બીજાના દુઃખમાં આંસુ વહાવે જે,  

ઈશ્વર તેના ઘરમાં ખુશીઓ વરસાવે જે.

 

મનુષ્યની પરીક્ષા દાન, નમ્રતા, ગુણ અને આચરણ દ્વારા થાય છે. કૃતજ્ઞતા જ સાચી સંપત્તિ છે.

આ જ જીવનમાં સાચી સફળતાનું સૂત્ર છે – એ ન પૂછો કે બીજાઓએ તમારા માટે શું કર્યું, પણ વિચારો કે તમે બીજાઓ માટે શું કર્યું? જ્યારે તમે આ સેવાભાવ અને ત્યાગની ભાવનાથી દુનિયાની સેવા કરશો, ત્યારે ઈશ્વર તમારા જીવનમાં અદ્ભુત ચમત્કાર કરશે. ત્યાગની અમર જ્યોતથી તમને જીવનની દરેક ખુશીઓ સહજ રીતે પ્રાપ્ત થશે.

 

 

कृतज्ञता समानं नास्ति परमं तपः।
 कृतज्ञः सकलं लोकं वशीकुर्यात् सदा नरः॥

 

કૃતજ્ઞતા જેવું બીજું કોઈ મોટું તપ નથી. (કોઈએ કરેલા ઉપકાર કે મદદને યાદ રાખવી એ સૌથી શ્રેષ્ઠ સાધના કે તપસ્યા છે.) કૃતજ્ઞ માણસ હંમેશા આખા જગતને વશમાં કરી શકે છે. (જે વ્યક્તિ બીજાનો આભાર માનતા શીખે છે અને નમ્ર રહે છે, તે પોતાની આ જ ભાવનાથી લોકોના દિલ જીતી લે છે.)