ઈશ્વરની વ્યવસ્થા

ઈશ્વરની વ્યવસ્થા

રાતના એક વાગ્યાનો સમય હતો. અમદાવાદના ધોલકા રોડ પર આવેલા વૈભવી બંગલામાં રાજેન્દ્ર સેઠ અસ્વસ્થ ચિત્તે ચક્કર મારી રહ્યા હતા. તેમનું મન જાણે અંધારી સુરંગમાં ભટકતું હતું. વેપારના કરોડોના સોદા, બેંકના લોનના દબાણ અને કુટુંબની નાની-નાની અપેક્ષાઓના બોજ તળે તેમની આંખોમાં નીંદરનો અણસાર પણ નહોતો. ઘરની દીવાલો પર લટકતી મોંઘી તસવીરો અને સોનાની ફ્રેમવાળી છબીઓ પણ તેમને શાંતિ આપી શકતી નહોતી. આખરે થાકીને તેઓ નીચે ઉતર્યા, ગેરેજમાંથી તેમની ચમકતી મર્સીડીઝ કાર કાઢી અને શહેરની સુમસામ સડકો પર નીકળી પડ્યા.

રાતના અંધારામાં શહેરની લાઇટો જાણે અશ્રુઓની જેમ ઝબકી રહી હતી. કારના વિન્ડસ્ક્રીન પર પસાર થતા વૃક્ષો અને મકાનોના પડછાયા તેમના મનના તોફાનને વધુ વેગ આપતા હતા. ત્યાં જ રસ્તાની બાજુમાં એક પ્રાચીન હનુમાન મંદિરની ઝાંખી જોવા મળી. મંદિરના ગુંબજ પર ચાંદનીની નરમ કિરણો પડી રહ્યા હતા. સેઠે કાર પાર્ક કરી અને અંદર પ્રવેશ્યા. મંદિરના ગર્ભગૃહમાં અગરબત્તીની મીઠી સુગંધ અને દીપકની લાલ-પીળી જ્યોત વાતાવરણને અલૌકિક બનાવી રહી હતી.

ત્યાં જ તેમને એક સામાન્ય વસ્ત્રોમાં વીંટાયેલો યુવક ભગવાન હનુમાનજીની મૂર્તિ સામે બેઠેલો દેખાયો. તેનો ચહેરો ઉદાસ, આંખોમાં અસહાય કરુણા અને હૃદયની વેદના સ્પષ્ટ વર્તતી હતી. સેઠે નરમ અવાજે પૂછ્યું, “ભાઈ, આટલી રાતે અહીં શું કરી રહ્યા છો?”

યુવકે આંખોમાં આંસુ ભરીને કહ્યું, “સેઠજી, મારી પત્ની સિવિલ હોસ્પિટલમાં છે. કાલે સવારે જો ઓપરેશન નહીં થાય તો તેનું જીવન જોખમમાં છે. પણ મારી પાસે એક પણ રૂપિયો નથી. હું ગોવિંદભાઈ, સામાન્ય કારીગર. આજે જ મને ખબર પડી કે ઓપરેશન માટે પંદર હજારની જરૂર છે.”

સેઠના હૃદયમાં કરુણાની લહેર ઊઠી. તેમણે તરત જ ખિસ્સામાંથી બધા રૂપિયા કાઢીને ગોવિંદભાઈના હાથમાં મૂકી દીધા. “લે ભાઈ, આટલાથી તારું કામ પૂરું થશે. ભગવાન તારી પત્નીને સાજી કરે.”

ગોવિંદભાઈના ચહેરા પર આનંદની ચમક છવાઈ ગઈ. તેની આંખોમાં આભારના આંસુઓ ચમકી રહ્યા હતા.

સેઠે પોતાનું વિઝિટિંગ કાર્ડ આપતાં કહ્યું, “જો કંઈ જરૂર પડે તો આ પર સંપર્ક કરજે. મારું નામ રાજેન્દ્ર સેઠ છે. આમાં સરનામું અને નંબર છે.”

ગોવિંદભાઈએ કાર્ડ પાછું આપતાં સ્મિત સાથે કહ્યું, “સેઠજી, મને આ સરનામાની જરૂર નથી. મારી પાસે તેમનું સરનામું છે.”

સેઠે આશ્ચર્યથી પૂછ્યું, “કોનું સરનામું, ભાઈ?”

ગોવિંદભાઈએ શાંત અને ગંભીર અવાજે કહ્યું, “જેણે રાતે અઢી વાગ્યે તમને અહીં મોકલ્યા છે તેનું.”

આ વાક્ય સાંભળતાં જ સેઠનું આખું અસ્તિત્વ ધ્રુજી ઊઠ્યું. જાણે આકાશમાંથી કોઈ અદૃશ્ય હાથે તેમના હૃદયને સ્પર્શ કર્યો હોય. મંદિરની શાંતિમાં તેમને લાગ્યું કે ભગવાન હનુમાનજી સ્વયં હાજર છે. તેમની આંખોમાંથી અશ્રુ વહી ગયાં.

રાતના અંધારામાં જ્યોત જાગે, 

પ્રાર્થનાના સૂરે ભગવાન આવે, 

કરુણાના ફૂલ વેરાયે જાય, 

દાનની છાયામાં દુઃખ હરાયે.

આ ક્ષણે સેઠને યાદ આવ્યું સંસ્કૃત શ્લોક: 

ईश्वरः सर्वभूतानां हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति। 

भ्रामयन्सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया॥  (ભગવદ્ગીતા ૧૮.૬૧) 

ગુજરાતી અર્થ: હે અર્જુન, ભગવાન સર્વ પ્રાણીઓના હૃદયમાં વિરાજમાન છે અને માયાના યંત્રમાં બંધાયેલા તેમને ફેરવી રહ્યા છે. 

આ શ્લોકનો અર્થ તેમને આજે પહેલી વાર સાચા અર્થમાં સમજાયો. માણસના હાથે થતું દાન પણ ભગવાનની જ મરજી હોય છે.

 “ભગવાનના ઘરમાં વિલંબ નથી, પણ અંધારું નથી.”

 “જે કરે સો ભરે, પણ દાન કરે તો ધર્મ કરે.” 

રાજેન્દ્ર સેઠ પહેલી વાર પોતાના જીવનમાં સાચી શાંતિ અનુભવી રહ્યા હતા. તેમના કરોડોના વેપાર કરતાં આ એક રાતનું દાન વધુ મૂલ્યવાન લાગ્યું. ગોવિંદભાઈ સાથે થોડી વાર વાત કરીને તેઓ મંદિરની બહાર નીકળ્યા. આકાશમાં તારાઓ જાણે મલકી રહ્યા હતા. કારમાં બેસતાં તેમને લાગ્યું કે આજે તેમને નહીં, પણ ભગવાને જ તેમને બોલાવ્યા હતા.

આ વાર્તા એક સામાન્ય રાતની નહોતી, પણ દૈવી કરુણાની અમર કથા હતી. જેમાં માણસની નિ:સ્વાર્થ સહાય દ્વારા ભગવાન પોતાની હાજરીનો પ્રત્યક્ષ પુરાવો આપે છે. રાજેન્દ્ર સેઠ આજથી પોતાના વેપારમાં પણ આ જ કરુણાને જીવંત રાખવાનું વ્રત લઈને ઘરે પરત ફર્યા. તેમના મનમાં એક જ વાત ગુંજી રહી હતી – “ભગવાન સર્વત્ર છે.”

આ રીતે એક સામાન્ય રાતે બે અજાણ્યા હૃદયો એક દૈવી સેતુ બની ગયા.