દીકરીના આંસુઓમાં પુત્રની ભ્રમણા

દીકરીના આંસુઓમાં પુત્રની ભ્રમણા

दशपुत्रसमा कन्या, दशपुत्रान्प्रवर्धयन्।

यत्फलं लभते मर्त्यस्तल्लभ्यं कन्ययैकया॥ સ્કંદ પુરાણ

એક કન્યા દસ પુત્રોની સમાન છે. દસ પુત્રોના પાલન-પોષણથી જે પુણ્યફળ કે આધ્યાત્મિક લાભ મનુષ્યને મળે છે, તે જ ફળ એકમાત્ર કન્યાના ઉછેરથી પણ પ્રાપ્ત થઈ જાય છે.

અમદાવાદના એક શાંત સોસાયટીમાં, જ્યાં વૃક્ષોની છાંયડીમાં બુઢાપાના દિવસો વિતાવવાની ઇચ્છા હોય છે, ત્યાં રહેતા હતા રમેશભાઈ અને લીલાબેન. તેમના ઘરમાં ક્યારેય દીકરાના  કિલ્લોલનો અવાજ નહોતો ગુંજ્યો, પરંતુ બે દીકરીઓ હતી — પ્રિયા અને નીલમ. બંને શહેરમાં જ રહેતી, પોતાના પરિવાર સાથે, પણ માતા-પિતાના દરેક દુ:ખ-સુખમાં હાજર રહેતી.

લીલાબેનના મનમાં એક જ ફરિયાદ હતી, જે વર્ષોથી તેમના હૃદયને ખોરવતી હતી. “ભગવાને મને દીકરો કેમ ન આપ્યો?” એ વાક્ય તેમના મોંએથી અનેક વખત નીકળતું. જ્યારે પણ પડોશીઓ સમજાવવા આવે, તો તેઓ કહે, “તમે શું સમજો? દીકરો હોત તો આજે અમે એકલા ન રહેતા. દીકરી તો પરાયું ધન છે.”

પ્રિયા અને નીલમ આ સાંભળીને ચુપચાપ આંસુ પી જતી. વારાફરતી  દીકરીઓ ઘરે રવિવારે આવે, ઘરનું કામ કરે, દવા લાવે, ખાવાનું બનાવે, પણ માતાના શબ્દો તેમના હૃદયને ચીરી નાખે. “દીકરીના ઘરમાં રહેવું પાપ છે, સમાજ શું કહેશે?” લીલાબેન કહેતાં, અને દીકરીઓની આંખોમાં દુ:ખનો સમુદ્ર ભરાઈ જતો.

એક દિવસ, સાંજના સમયે સોસાયટીની બેઠકમાં બધી મહિલાઓ બેઠી હતી. લીલાબેન પણ હતાં. ત્યાં નવા આવેલા વૃદ્ધ દંપતિ — કેશવભાઈ અને સરોજબેન — પણ આવ્યાં. તેઓ અલગ રહેતા, કોઈને મળતા નહીં. પડોશીઓએ પૂછ્યું, “આપના બાળકો નથી?”

સરોજબેને આંખોમાં આંસુ ભરીને કહ્યું, “ત્રણ બેટા છે મારા. પણ તેઓએ અમને વૃદ્ધાશ્રમમાં મૂકવાનું કહ્યું. અમે સાંભળી લીધું અને ઘર છોડી દીધું. મોટા ભાગના પૈસા તેઓએ લઈ લીધા. આ પેન્શનથી જ જીવન કટી જશે.”

પછી તેઓ થોડું રોકાઈને બોલ્યાં, “તમારી તો દીકરીઓ  છે ને? હું જોઉં છું કે તેઓ વારંવાર આવે-જાય છે. તમે કેટલાં ભાગ્યશાળી છો! કાશ ભગવાને અમને પણ એક દીકરી આપી હોત તો આજે અમે આટલા એકલા ન હોત.”

આ શબ્દો લીલાબેનના કાનમાં વીજળીની જેમ પડ્યા. તેમની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા. અચાનક તેઓ રડવા લાગ્યાં, પછી જોરજોરથી હસવા લાગ્યાં. બધાં ગભરાઈ ગયાં. રમેશભાઈને બોલાવ્યા. જ્યારે તેઓ શાંત થયાં તો બોલ્યાં, “હું રડી કારણ કે હું કેટલી ખરાબ છું! વર્ષોથી મારા ભાગ્યને કોસતી રહી, દીકરો નથી એટલે દુ:ખી થતી રહી, અને મારી દીકરીઓને પણ દુ:ખ આપતી રહી. હસું છું કારણ કે કેટલું સારું થયું કે ભગવાને મને દીકરો ન આપ્યો, નહીં તો આજે હું વૃદ્ધાશ્રમમાં પડી હોત!”

આ સાંભળીને બધાં હસી પડ્યાં, પણ અંદરથી કંપી ઉઠ્યાં. કેવા છે આ બાળકો જે માતા-પિતાને આટલું દુ:ખ આપે છે?

पुत्रोऽपि दुःखदाता स्यात् यदि न स्यात् सुपुत्रकः । 

दुहित्रा तु सदा स्नेहः मातापित्रोः हृदि स्थिरः ॥

અર્થ: દીકરો પણ દુ:ખ આપનાર બને છે જો તે સારો ન હોય, પરંતુ દીકરી તો હંમેશાં માતા-પિતાના હૃદયમાં સ્નેહથી સ્થિર રહે છે.

 “દીકરી એક જન્મની નહીં, જીવનભરની સાથી છે.”

આ વાર્તાના અંતમાં એક નાની કવિતા:

દીકરીના આંચળમાં સમાય છે મમતાનો સમુદ્ર અગાધ, 

દીકરો ભલે વંશ વધારે, પણ દીકરી વધારે હૃદયની આબોહવા. 

જ્યાં દીકરો ભૂલી જાય છે માતાના આંસુની કિંમત, 

ત્યાં દીકરી આવે છે, બનીને તેની જીવનની સાથી અમર.

લીલાબેનની આ ઘટના પછી તેમનું જીવન બદલાઈ ગયું. તેઓ પ્રિયા અને નીલમને ગળે લગાવીને કહેતાં, “તમે મારા દીકરા  કરતાં વધુ છો, તમે મારા ભગવાન છો.” દીકરીઓની સેવામાં તેઓને એ શાંતિ મળી જે વર્ષોથી બેટાની રાહ જોતાં જોતાં ખોવાઈ ગઈ હતી.

સંતાનનું મૂલ્યદીકરો કે દીકરી  નહીં, પણ તેના સ્નેહ અને કર્તવ્યમાં છે. બેટા હોય કે દીકરી, જે માતા-પિતાને પોતાનું સમજે, તે જ સાચું સંતાન છે.

આજે પણ ઘણા ઘરોમાં આ જુના વિચાર વાળા રહે છે, પણ જ્યારે સમય બતાવે છે કે સાચો સહારો કોણ છે, ત્યારે બધું બદલાઈ જાય છે. તમારી આ વાતે અમને પણ વિચારવા મજબૂર કર્યા.

સત્ય તો એ છે કે દીકરો હોય કે દીકરી પણ જો તેને સંસ્કાર આપ્યા હોય તો જીવન સાર્થક બને છે. આપણું કર્તવ્ય બને છે તેમને સંસ્કાર આપવાનું.

श्रिय: प्रसूते विपद: रुणद्धि,

यशांसि दुग्धे मलिनं प्रमार्ष्टि ।

संस्कार सौधेन परं पुनीते,

शुद्धा हि बुद्धि: किलकामधेनु: ॥

શુદ્ધ બુદ્ધિ નિશ્ચિત જ કામધેનુ જેવી છે, કારણ કે તે શ્રી (સંપત્તિ, ધન-ધાન્ય) નું ઉત્પાદન કરે છે, વિપત્તિઓને રોકે છે, યશ (કીર્તિ) ને દૂધની જેમ આપે છે, મલિનતા (અશુદ્ધિ, દોષ) ને ધોઈ નાખે છે અને પોતાના પવિત્ર સંસ્કારોના મહેલથી અન્યને પણ પવિત્ર કરે છે.