અકબંધ મૌન

બારીની બહાર આકાશ ક્યારનુંયે ઘેરાયેલું હતું, જાણે કોઈ જૂની ઉદાસી વાદળ બનીને જામી ગઈ હોય. અતુલ આરામખુરશીમાં બેઠો બેઠો એ વાદળોને જોઈ રહ્યો હતો, પણ એની નજર તો અંદર હતી—પોતાના મનના કોઈક ખૂણે.

ઘરમાં નીરવ શાંતિ હતી. રસોડામાંથી આવતો વાસણોનો આછો અવાજ એ વાતની સાબિતી હતો કે સીમા ત્યાં છે. છેલ્લા ત્રીસ વર્ષથી આ અવાજ અતુલના જીવનનું બેકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક બની ગયો હતો. પહેલાં જ્યારે લગ્ન થયા હતા, ત્યારે આ ઘર શબ્દોથી ઉભરાતું હતું. નાની નાની વાતોમાં કેટલો બધો કોલાહલ હતો! ઝઘડા હતા, મનામણાં હતાં, અને પ્રેમનો એક અદમ્ય ઉન્માદ હતો. અને આજે? આજે બંને વચ્ચે એક લાંબું, અવિરત મૌન પથરાયેલું હતું.

અતુલને ઘણીવાર થતું કે શું પ્રેમ ઓછો થઈ ગયો છે? શું સંબંધમાં હવે માત્ર જવાબદારીઓની 'દીવાલ' જ બાકી રહી છે? માણસ જ્યારે યુવાન હોય છે ત્યારે એને લાગે છે કે પ્રેમ એટલે વ્યક્ત થવું. પ્રેમ એટલે ફૂલો, ભેટ અને કલાકો સુધી ચાલતી વાતો. પણ ઉંમરના આ પડાવે પહોંચીને સમજાય છે કે પ્રેમ તો પાણી જેવો છે; એનો આકાર બદલાય છે, પણ અસ્તિત્વ નહીં.

એટલામાં સીમા બહાર આવી. હાથમાં ચાનો કપ હતો. તેણે ટીપોય પર કપ મૂક્યો અને અતુલની  સામે જોયા વગર જ કહ્યું, "આજે પગમાં કળતર છે, સાંજે ચાલવા નહીં જવાય."

અતુલે માત્ર માથું હલાવ્યું. કોઈ પ્રતિભાવ નહીં, કોઈ દલીલ નહીં. સીમા બાજુની ખુરશીમાં બેઠી અને છાપું હાથમાં લીધું. બંને વચ્ચે ફરી પાછું એ જ મૌન છવાઈ ગયું.

અચાનક અતુલની નજર સીમાના ચહેરા પર પડી. ચશ્માની દાંડી સરખી કરતી સીમાના કપાળ પર પડેલી કરચલીઓમાં અતુલને પોતાનું આખું જીવન દેખાયું. એને સમજાયું કે શબ્દો તો ગેરસમજનું મૂળ હોય છે. સાચી સમજણ તો મૌનમાં જ પાંગરે છે. સીમાએ ચામાં ખાંડ ઓછી નાખી હતી, કારણ કે તેને ખબર હતી કે અતુલને ગઈકાલે જ ડોક્ટરે મીઠાઈ ઓછી કરવાની સલાહ આપી હતી. તેણે કશું કહ્યું નહોતું, બસ અમલ કર્યો હતો.

શું આ પ્રેમ નથી?

"એક વ્યક્તિ જ્યારે બીજી વ્યક્તિના મૌનનો અભ્યાસ કરતાં શીખી જાય ત્યારે જ સંબંધની વ્યાખ્યા સમજાય છે."

બહાર ધીમે ધીમે વરસાદ શરૂ થયો. માટીની ભીની સુગંધ ઓરડામાં ફેલાઈ ગઈ. અતુલે ચાનો ઘૂંટડો ભર્યો. ચા ફિક્કી હતી, પણ તેમાં સાથની મીઠાશ હતી. તેણે સીમા તરફ જોયું. એ પણ છાપામાંથી નજર હટાવીને વરસાદને જોઈ રહી હતી. બંને એક જ દ્રશ્ય જોઈ રહ્યા હતા, એક જ ક્ષણને જીવી રહ્યા હતા, અલગ હોવા છતાં એક હતા.

એ સાંજે અતુલને સમજાયું કે તેમની વચ્ચેનું મૌન ખાલીપો નહોતું, પણ એક ભરેલું સરોવર હતું. જેમાં બંનેનું પ્રતિબિંબ અકબંધ હતું. શબ્દો ખૂટી ગયા હતા, પણ સંવાદ જીવંત હતો.

લેખક : નિલેશ અંતાણી