Library
Profile
अदृश्य वारसा
अदृश्य वारसा
पुण्याच्या हिंजवडी आयटी पार्कमधील एका पॉश ऑफिसच्या २५ व्या मजल्यावर समीर बसला होता. काचेच्या मोठ्या खिडकीतून बाहेर दिसणारं शहर एखाद्या मुंग्यांच्या वारुळासारखं वाटत होतं. एसीचं तापमान १८ अंशावर होतं, पण समीरच्या कपाळावर घामाचे थेंब होते. समोरच्या लॅपटॉपवर एक ई-मेल उघडा होता— "प्रमोशन आणि न्यूयॉर्क हेडक्वार्टरला बदली." कोणाही तरुणासाठी हे स्वप्न असतं, पण समीरसाठी तो एक फास होता.
त्याचा फोन वाजला. स्क्रीनवर 'विठ्ठल काका' असं नाव झळकलं. विठ्ठल काका म्हणजे त्याच्या गावी, सातारा जिल्ह्याच्या एका छोट्या कोपऱ्यात असलेल्या 'भैरवगड' गावचे शेजारी.
"हॅलो, समीर... अरे, काय ठरवलं शेवटी? आज शेवटचा दिवस आहे त्या कागदावर सही करायला. बिल्डर माणसं घेऊन आलाय. तुझं जुनं घर आणि ती मागची पडकी वाडी विकली, की तुला शहरात मोठा बंगला घेता येईल बघ." काकांचा आवाज उत्साही होता, पण समीरच्या काळजात चर्रर्र झालं.
"काका, मी येतोय. उद्या सकाळी गावी पोहोचतो. तिथेच सही करू," समीरने फोन ठेवला. त्याने ठरवलं होतं, जे ओझं तो गेल्या दहा वर्षांपासून वागवतोय, ते आज एकदाचं उतरवून टाकायचं. ते जुनं घर, तो जुना आठवणींचा डोलारा विकून टाकायचा आणि कायमचा 'ग्लोबल' व्हायचं.
दुसऱ्या दिवशी पहाटे समीर आपल्या आलिशान कारमधून गावाकडे निघाला. जसजशी मुंबई-पुणे हायवेची गर्दी मागे पडली आणि सातारा ओलांडून घाट सुरू झाला, तसतसं वातावरण बदललं. काचेबाहेरची हवा आता एसीपेक्षा जास्त थंड आणि शुद्ध वाटू लागली. डोंगरांच्या कुशीत वसलेलं त्याचं 'भैरवगड' गाव दिसू लागलं.
गावात शिरताना रस्त्यावरची ओळखीची माणसं दिसली. कोणी दुधाच्या चरव्या घेऊन जात होतं, तर कोणी विहिरीवर पाणी भरत होतं. समीरच्या कारकडे सगळे कुतूहलाने बघत होते. गाडी त्याच्या जुन्या वाड्यासमोर थांबली. वाडा... जो आता फक्त नावापुरता उरला होता. भिंतींना भेगा गेल्या होत्या, छताची कवलं सरकली होती आणि अंगणात रान माजलं होतं.
"आला बघ साहेब!" विठ्ठल काका हसत पुढे आले. त्यांच्यासोबत सफारी सूट घातलेला एक माणूस होता— बिल्डरचा एजंट. "समीर साहेब, ही कागदपत्रं. इथे फक्त एक सही करा आणि हा पाच कोटींचा चेक तुमचा. तुमच्या या पडक्या जमिनीवर आम्ही एक मोठा रिसॉर्ट उभा करणार आहोत."
समीरने पेन हातात घेतला. तो सही करणार इतक्यात त्याची नजर वाड्याच्या उंबरठ्यावर गेली. त्या उंबरठ्यावर एक जुनी, लोखंडी साखळी लटकत होती. ती पाहताच समीरला आठवलं... २५ वर्षांपूर्वीचा तो दिवस.
लहानगा समीर याच उंबरठ्यावर बसून रडत होता, कारण त्याची सायकल पंक्चर झाली होती. त्याचे वडील, जे गावातील शाळेत शिक्षक होते, त्यांनी जवळ येत म्हटलं होतं, "समीर, रडायचं नाही. मोडलेलं सांधता येतं, फक्त जिद्द हवी. हे घर बघ, आपल्या पूर्वजांनी एक-एक दगड रचून बनवलंय. हे फक्त घर नाही, ही आपली ओळख आहे."
समीर भानावर आला. त्याने एजंटला म्हटलं, "मला दोन तास द्या. मला एकदा घर आतून बघायचंय."
एजंट वैतागला, पण विठ्ठल काकांनी खुणेने त्याला थांबवलं. समीरने वाड्याचं जड लाकडी दार ढकललं. एक उग्र, जुनाट पण ओळखीचा वास त्याच्या नाकात शिरला. माती आणि लाकडाचा वास. तो माजघरात गेला. तिथे भिंतीवर त्याच्या आई-बाबांचा धूळ खात असलेला फोटो होता. आईच्या गळ्यातला तो काळा मणी आणि बाबांच्या डोळ्यातील ती चमक... जणू ते आजही त्याला विचारत होते, "विकणार का रे आम्हाला?"
समीर स्वयंपाकघरात गेला. तिथे अजूनही ती जुनी चूल होती, जिथे आई पहाटे उठून भाकरी थापायची. त्या भाकरीचा वास आजही त्याला तिथे जाणवला. तो माडीवर गेला. तिथे एक जुनी लाकडी पेटी होती. त्याने ती उघडली. त्यात त्याची लहानपणीची खेळणी, बाबांची काही पुस्तकं आणि एक जुनी रोजनिशी होती.
त्याने रोजनिशी उघडली. बाबांनी शेवटच्या पानावर लिहिलं होतं— "समीर आज शहरात गेला. मोठा साहेब होईल तो. पण मला भीती वाटते की शहराच्या लखलखाटात त्याला या मातीचा गंध विसर पडेल. हे घर मी त्याच्यासाठी जपलंय, कारण जेव्हा तो जगातल्या धावपळीत थकेल, तेव्हा त्याला विसाव्यासाठी हक्काची जागा असावी."
समीरचे हात थरथरू लागले. तो खिडकीपाशी आला. बाहेरून तो एजंट ओरडत होता, "साहेब, उशीर होतोय. सही करा लवकर!"
समीरने खिडकीतून बाहेर पाहिलं. ती जमीन, ती झाडं, तो समोरचा डोंगर... हे सगळं त्याचं होतं. न्यूयॉर्कच्या ४० व्या मजल्यावरून जे सुख मिळणार नव्हतं, ते या मातीत होतं. त्याला अचानक जाणीव झाली की तो पाच कोटींचा चेक म्हणजे त्याच्या अस्तित्वाची किंमत लावली जात होती.
तो खाली उतरला. शांत पावलं टाकत तो उंबरठ्याबाहेर आला. एजंटने हसून पेन पुढे केला. विठ्ठल काका वाट पाहत होते.
समीरने पेन घेतला, पण कागदावर सही करण्याऐवजी त्याने तो पेन खिशात ठेवला.
"काय झालं साहेब?" एजंटने विचारलं.
समीर शांतपणे म्हणाला, "हे घर विकायचं नाहीये."
"काय? साहेब, वेडे झालात का? पाच कोटी मिळतात या पडक्या जागेचे!" एजंट ओरडला.
समीर हसला. हे हास्य खूप वर्षांनी त्याच्या चेहऱ्यावर आलं होतं. "ही जागा पडकी नाहीये, ही जिवंत आहे. इथे माझ्या बापाच्या कष्टाचा घाम आहे आणि आईची माया. हे घर मी विकणार नाही, उलट मी हे पुन्हा उभं करणार. मला न्यूयॉर्कला जायचं नाहीये. मी इथूनच माझं काम करेन, पण माझ्या माणसांत राहून."
विठ्ठल काकांच्या डोळ्यात आनंदाश्रू उभे राहिले. एजंट पुटपुटत निघून गेला.
समीरने त्या जुन्या उंबरठ्याला स्पर्श केला. त्याला न्यूयॉर्कच्या त्या मोठ्या ऑफिसपेक्षा हे छोटं गाव आता जास्त मोठं वाटू लागलं होतं. त्याने न्यूयॉर्कच्या ऑफिसला एक मेल ड्राफ्ट केला— "I resign."
त्या दिवशी संध्याकाळी, सूर्याच्या कोवळ्या उन्हात समीर अंगणातल्या त्या जुन्या बाकावर बसला होता. वारा सुटला होता आणि झाडांची पानं सळसळत होती. जणू काही वाडा त्याला म्हणत होता, "स्वागत आहे पोरा... तू घरी परत आलास!"
शहरात हरवलेला समीर आज स्वतःला सापडला होता. त्याने आपल्या कर्माची आणि धर्माची सांगड घातली होती. न्यूयॉर्कच्या काचेच्या इमारतींपेक्षा, आपल्या मातीचं हे छप्पर त्याला जास्त सुरक्षित वाटत होतं. हा त्याचा 'परतीचा प्रवास' संपला होता आणि एका नवीन आयुष्याची सुरुवात झाली होती.
समाप्त.
