మహర్షి పులస్త్యుడు

సృష్టి ఇంకా తన తొలి అడుగులు వేస్తున్న కాలం. లోకాలు పూర్తిగా రూపుదిద్దుకోలేదు. ధర్మం, జ్ఞానం, జీవన నియమాలు క్రమంగా విస్తరిస్తున్న ఆ ఆదియుగంలో బ్రహ్మదేవుని మానసపుత్రులలో ఒక మహాతేజస్వి అవతరించాడు—పులస్త్య మహర్షి. ఆయన కేవలం మహర్షి మాత్రమే కాదు; ప్రజాసృష్టి బాధ్యతను స్వీకరించిన ప్రజాపతుల్లో ఒకరు. తపస్సు, జ్ఞానం, నియమం, ధర్మనిష్ఠలకు ప్రతిరూపంగా పులస్త్యుడు పురాణగాథల్లో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయాడు.

బ్రహ్మదేవుని చెవి నుంచి పులస్త్యుడు జన్మించాడని పురాణ సంప్రదాయం చెబుతుంది. చెవి నుంచి జన్మించడం వెనుక ఉన్న ఆధ్యాత్మిక భావం కూడా ఎంతో అందమైనది—శ్రవణం ద్వారా జ్ఞానం, జ్ఞానం ద్వారా వివేకం. పులస్త్య మహర్షి జీవితమంతా ఆ జ్ఞాన పరంపరకు ప్రతీకగా కనిపిస్తుంది.

హిమాలయాల పవిత్ర ప్రాంతాల్లో, మేరుపర్వత సమీపంలో ఆయన ఘోర తపస్సు చేసేవాడు. ఆయన ఆశ్రమం ప్రశాంతతకు నిలయంగా ఉండేది. ఒకసారి ఆశ్రమ పరిసరాల్లో దేవకన్యలు, నాగకన్యలు, ఇతరులు తమ వినోదాలతో తపస్సుకు భంగం కలిగించారు. ఆగ్రహించిన పులస్త్యుడు, తన ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశించిన కన్య గర్భవతి అవుతుందని శపించాడు.

ఆ శాపం తెలియని తృణబిందు మహర్షి కుమార్తె మానినీ అక్కడికి వచ్చింది. పులస్త్యుని దివ్యశక్తి ప్రభావంతో ఆమె గర్భవతి అయింది. అనంతరం పులస్త్యుడు ఆమెను వివాహం చేసుకున్నాడు. వారికి జన్మించిన విశ్రవసుడు తరువాత మహర్షిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు.

ఇక్కడి నుంచే భారతీయ పురాణాల్లో అత్యంత విశిష్టమైన వంశగాథ ప్రారంభమవుతుంది. విశ్రవసుని కుమారుడిగా కుబేరుడు జన్మించాడు. మరో భార్య కైకసి ద్వారా రావణుడు, కుంభకర్ణుడు, విభీషణుడు, శూర్పణఖ జన్మించారు. ఒకే వంశంలో కుబేరుడు, విభీషణుడు వంటి ధర్మనిష్ఠులు, రావణుడు వంటి మహాబలశాలి, కానీ అహంకారానికి లోనైన వ్యక్తి పుట్టడం ఒక గొప్ప జీవన సత్యాన్ని చెబుతుంది—వంశం గొప్పదై ఉండవచ్చు; కానీ వ్యక్తి గొప్పతనం అతని స్వభావంతోనే నిర్ణయించబడుతుంది.

పులస్త్యుడు జ్ఞాన పరంపరను కాపాడిన మహర్షిగానూ ప్రసిద్ధి చెందాడు. పరాశర మహర్షికి పురాణ జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించినవారిగా సంప్రదాయం ఆయనను స్మరిస్తుంది. భీష్మునికి భారతదేశంలోని పవిత్ర తీర్థాల మహిమను వివరించిన గురువుగానూ ఆయనకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. పరాశరుడు రాక్షసులను నాశనం చేయడానికి యజ్ఞం ప్రారంభించినప్పుడు కూడా పులస్త్యుడు ఇతర మహర్షులతో కలిసి వెళ్లి, కోపం నుంచి వెనక్కి తగ్గేలా అతనికి బోధించాడు. ఇది పులస్త్యుని కరుణతో కూడిన వివేకాన్ని తెలియజేస్తుంది.

అయితే తన మనుమడు రావణుడి విషయంలోనూ పులస్త్యుని హృదయం కదిలింది. కార్తవీర్యార్జునుడు రావణుడిని బంధించినప్పుడు, పులస్త్యుడు స్వయంగా వెళ్లి అతని విడుదలకు కారణమయ్యాడు. మనవాడు తప్పు చేసినా, అతనిని ధర్మమార్గంలోకి తీసుకురావడానికి ప్రయత్నించాలి అన్న మానవీయ సందేశం ఇందులో కనిపిస్తుంది.

పులస్త్య మహర్షి జీవితం ఒక గొప్ప సత్యాన్ని మన ముందుంచుతుంది. జ్ఞానం ఉంటే సరిపోదు; దానికి వినయం తోడవాలి. శక్తి ఉంటే సరిపోదు; దానికి ధర్మం మార్గదర్శకంగా ఉండాలి. గొప్ప వంశంలో పుట్టడం గొప్పతనానికి హామీ కాదు.

పులస్త్యుడు సృష్టికి మార్గదర్శి, జ్ఞానానికి సంరక్షకుడు, ధర్మానికి ఉపదేశకుడు. ఆయన వంశం మనకు ఒక పాఠం చెబుతుంది—మనిషి గొప్పతనం అతని పుట్టుకలో కాదు, అతను ఎంచుకున్న మార్గంలో ఉంటుంది.