జాబాలి మహర్షి

చిత్రకూటం నిశ్శబ్దంగా ఉంది. రాముడిని అయోధ్యకు తిరిగి తీసుకురావాలని భరతుడు, వశిష్ఠుడు, ఇతర మహర్షులు ఎంతగా ప్రయత్నించినా రాముడి సంకల్పం కదలలేదు. తండ్రికి ఇచ్చిన మాటను నిలబెట్టుకోవడమే తన ధర్మమని ఆయన స్పష్టంగా చెప్పాడు.

అప్పుడు సభలోకి జాబాలి మహర్షి ముందుకు వచ్చాడు.

“రామా! మనిషి ఒంటరిగా పుడతాడు. ఒంటరిగానే మరణిస్తాడు. మరి తల్లిదండ్రులపై ఇంతటి అనురాగం ఎందుకు? తండ్రి కోరిక కోసం రాజ్యాన్ని వదిలి ప్రమాదకరమైన అడవుల్లో తిరగడం ఏ ధర్మం? నీ ముందున్న అయోధ్యను వదిలి కనిపించని పరలోకం కోసం ఎందుకు త్యాగం చేయాలి? తిరిగి వెళ్లు. రాజ్యాన్ని స్వీకరించు. ఈ జీవితాన్ని సుఖంగా గడుపు” అని జాబాలి అన్నాడు.

అంతటితో ఆగలేదు. శ్రాద్ధాలు, యజ్ఞాలు, దానాలు, తపస్సులు—వాటి ప్రయోజనాన్ని కూడా ఆయన ప్రశ్నించాడు. “చనిపోయినవారు వచ్చి ఆహారం తింటున్నారని ఎవరైనా చూశారా? కనిపించని లోకం కోసం కనిపించే జీవితాన్ని ఎందుకు త్యాగం చేయాలి?” అన్నాడు.

ఆ మాటలు రాముడికి తీవ్రంగా నచ్చలేదు.

“జాబాలీ! నీ మాటలు తర్కంలా కనిపించినా ధర్మానికి విరుద్ధమైనవి. సత్యాన్ని వదిలి సుఖాన్ని ఎంచుకోవడం జ్ఞానం కాదు. తండ్రికి ఇచ్చిన మాటను నిలబెట్టుకోవడం నా కర్తవ్యం. రాజ్యం కంటే సత్యం గొప్పది” అని రాముడు గట్టిగా సమాధానమిచ్చాడు.

ఆ మాటలతో జాబాలి మౌనమయ్యాడు. కొద్దిసేపటి తర్వాత ఆయన అసలు ఉద్దేశాన్ని వెల్లడించాడు.

“రామా! నేను నాస్తికుడిని కాదు. పరిస్థితిని బట్టి ఆ వాదనను ఉపయోగించాను. నిన్ను అడవి నుంచి వెనక్కి రప్పించాలనే ఉద్దేశంతోనే అలా మాట్లాడాను” అన్నాడు.

కానీ ఆ సంభాషణ అక్కడితో ముగిసిపోలేదు.

జాబాలి తన కాలానికి ముందున్న ప్రశ్నించే మనస్తత్వానికి ప్రతీకగా నిలిచాడు. ఇతరులు నమ్ముతున్నారని తాను నమ్మేవాడు కాదు. ప్రతి ఆచారాన్ని “ఎందుకు?” అని ప్రశ్నించేవాడు. ప్రతి విశ్వాసాన్ని “దాని ప్రయోజనం ఏమిటి?” అని పరిశీలించేవాడు.

అందుకే అయోధ్యలో అతనికి స్నేహితుల కంటే విమర్శకులే ఎక్కువయ్యారు. కొందరు అతన్ని నాస్తికుడన్నారు. మరికొందరు ధర్మద్రోహి అన్నారు. కానీ జాబాలి మాత్రం తన ఆలోచనా స్వేచ్ఛను వదల్లేదు.

భార్య హింద్రాలినీకి మాత్రం భర్తపై మరో రకమైన ఆందోళన. రాజప్రాసాదం నుంచి వచ్చే ఆదాయం తగ్గింది. చుట్టూ ఉన్నవారు దూరమయ్యారు. అయినా జాబాలి తన ప్రశ్నలను వదలలేదు.

చివరికి పరిస్థితులు తీవ్రం కావడంతో జాబాలి అయోధ్యను విడిచాడు. భార్యతో కలిసి హిమాలయ పాదాల వైపు వెళ్లి శతద్రు నది ఒడ్డున ఆశ్రమాన్ని నిర్మించుకున్నాడు. అక్కడ కూడా అతని జీవితం మారలేదు. ప్రకృతిని పరిశీలిస్తూ, తత్త్వప్రశ్నలను ఆలోచిస్తూ, తనకు తానే ప్రశ్నలు వేసుకుంటూ జీవించాడు.

అతని తపస్సు గురించి ఇంద్రుడికి తెలిసింది. జాబాలి తన స్థానాన్ని కోరుకుంటున్నాడేమోనని దేవేంద్రుడు భయపడ్డాడు. అతని తపస్సును భంగం చేయడానికి ఘృతాచీని పంపించాడు. కానీ అక్కడ కూడా జాబాలి తన విచక్షణను కోల్పోలేదు. స్వర్గ సౌందర్యం, సంపద, ప్రలోభాలు ఏవీ అతని మనస్సును మార్చలేకపోయాయి.

అప్పుడు జాబాలి గురించి మరో విషయం స్పష్టమైంది—అతను కేవలం నమ్మకాలను తిరస్కరించే వ్యక్తి కాదు; తన ఆలోచనకు తానే బాధ్యత వహించే స్వతంత్ర చింతకుడు.

ర్వాత మహర్షుల సభలో అతనిని నిలదీశారు.

“నీవు ఆస్తికుడివా? నాస్తికుడివా? నీ మార్గం ఏమిటి?” అని ప్రశ్నించారు.

జాబాలి చిరునవ్వుతో సమాధానమిచ్చాడు:

“నేను ఆస్తికుడినో, నాస్తికుడినో నాకు కూడా పూర్తిగా తెలియదు. దేవతలను నా చిన్న చిన్న కోరికలతో ఇబ్బంది పెట్టను. సృష్టికర్త ఇచ్చిన కొద్దిపాటి బుద్ధితో జీవిస్తున్నాను. నా మార్గం పరిస్థితికి అనుగుణంగా మారుతుంది. నా సిద్ధాంతం—సందర్భానుసారమైన, మానవీయమైన ఆచరణ.”

అతని సమాధానం సభను మరింత కలవరపరిచింది.

జాబాలి కథలోని అసలు బలం ఇక్కడే ఉంది. అతను ఒక సిద్ధాంతానికి బానిస కాదు. ప్రశ్నించడం అతని స్వభావం. నమ్మకాన్ని కూడా పరిశీలిస్తాడు; నాస్తికత్వాన్ని కూడా పరిశీలిస్తాడు. ధర్మాన్ని కూడా ప్రశ్నిస్తాడు; తన తర్కాన్ని కూడా ప్రశ్నించడానికి సిద్ధపడతాడు.

అందుకే జాబాలి ఒక వ్యక్తి మాత్రమే కాదు—ఒక ఆలోచనా ధోరణి.

రాముడు మనకు “సత్యం కోసం త్యాగం” నేర్పితే, జాబాలి “త్యాగానికి ముందు ప్రశ్న” నేర్పుతాడు.

జీవితంలో ఈ రెండూ అవసరమే. ప్రశ్నించని విశ్వాసం అంధత్వంగా మారవచ్చు. విలువలేని తర్కం స్వార్థంగా మారవచ్చు. తర్కానికి ధర్మబద్ధత, ధర్మానికి తార్కిక పరిశీలన కలిసినప్పుడే మనిషి సమతుల్యమైన నిర్ణయానికి చేరుకుంటాడు.

జాబాలి మనకు చివరగా చెప్పేది ఒక గంభీరమైన జీవనసత్యం—నమ్మకం ఉండాలి, కానీ అది ప్రశ్నలను భయపడకూడదు; తర్కం ఉండాలి, కానీ అది విలువలను త్రొక్కకూడదు.

ఎందుకంటే ప్రశ్నించని మనస్సు బానిస అవుతుంది. ఆలోచించని విశ్వాసం అంధత్వమవుతుంది. విలువలు లేని తర్కం స్వార్థమవుతుంది. ఈ మూడింటి మధ్య సమతుల్యతను వెతకడమే నిజమైన వివేకం.

రాముడి ధర్మం మనిషికి వెన్నెముక అయితే, జాబాలి ప్రశ్నించే బుద్ధి అతని కళ్లవంటిది. వెన్నెముక మాత్రమే ఉంటే ప్రయాణం సాధ్యం కాదు; చూపు మాత్రమే ఉంటే దిశ ఉండదు. అందుకే యుగాలు మారినా జాబాలి మన ముందుకు వచ్చి అడుగుతూనే ఉంటాడు—“నమ్ముతున్నావా? అయితే ఎందుకు? నమ్మడం లేదూ? అయితే ఎందుకు?” ఆ ఒక్క ప్రశ్నకు మనం నిజాయితీగా సమాధానం చెప్పగలిగిన రోజే, మన ఆలోచనకు స్వేచ్ఛ వచ్చిన రోజు.