గ్రంథాలయం
ప్రొఫైల్
అంగిరస మహర్షి
అంగిరస మహర్షి
బ్రహ్మదేవుని మానసపుత్రులలో అంగిరస మహర్షికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. జన్మతః ఆయన దివ్య తేజస్సుతో ప్రకాశించేవాడు. కానీ ఆ తేజస్సు తనకు సహజంగా లభించిందని గర్వపడలేదు. తన తండ్రి బ్రహ్మదేవుని వద్దకు వెళ్లి వినయంగా నిలబడ్డాడు.
“తండ్రీ! నాకు ఈ తేజస్సు జన్మతోనే లభించింది. కానీ దీనికి నిజమైన ప్రయోజనం ఏమిటో తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను.”
బ్రహ్మదేవుడు చిరునవ్వుతో, “అంగిరసా! జన్మతో వచ్చిన శక్తి నీది కాదు. సాధనతో సంపాదించిన శక్తి కూడా నీ స్వార్థం కోసం కాదు. తపస్సు చేయి. తపస్సు నీలోని శక్తిని మేల్కొల్పుతుంది; జ్ఞానం దానికి దిశను చూపుతుంది” అని ఉపదేశించాడు.
తండ్రి ఆజ్ఞను శిరసావహించిన అంగిరసుడు ఘోర తపస్సులో నిమగ్నమయ్యాడు. కాలం గడిచింది. ఆయన తపస్సు మరింత తీవ్రమైంది. ఆయన దేహం నుంచి వెలువడిన తేజస్సు దిక్కులను ప్రకాశింపజేసిందని పురాణ గాథలు వర్ణిస్తాయి. అనేక దివ్యశక్తులు ఆయనకు సిద్ధించాయి.
అయితే తపస్సు పూర్తయిన తరువాత కూడా ఆయన ప్రవర్తనలో ఎలాంటి మార్పూ రాలేదు.
ఒక దేవత ఆయనను ప్రశ్నించినట్లు గాథ చెబుతుంది—
“మహర్షీ! మీకు ఇంతటి తపోబలం, ఇన్ని శక్తులు లభించాయి. మీరు కోరుకుంటే లోకాలను ప్రభావితం చేయగలరు. అయినా మీరు ఇంత సాధారణంగా ఎందుకు జీవిస్తున్నారు?”
అంగిరసుడు ప్రశాంతంగా సమాధానమిచ్చాడు—
“శక్తి నా వద్ద ఉండటం గొప్ప విషయం కాదు. ఆ శక్తి నా మనసును అధీనంలో ఉంచుకోవడం గొప్ప విషయం. ఇతరులను జయించగల శక్తి కంటే, తనలోని అహంకారాన్ని జయించగల శక్తే శ్రేష్ఠమైనది.”
అదే అంగిరసుని వ్యక్తిత్వానికి మూలం. తేజస్సు పెరిగింది; కానీ గర్వం పెరగలేదు. శక్తులు పెరిగాయి; కానీ కోరికలు తగ్గాయి.
కాలక్రమంలో అంగిరసుడు కర్దమ ప్రజాపతి కుమార్తె శ్రద్ధను వివాహం చేసుకున్నాడు. పెద్దల ఆశీస్సులు తీసుకుని ఈ దంపతులు ఆశ్రమానికి తిరిగి వచ్చారు. వారి ఆశ్రమ జీవితం సాదాసీదాగా ఉన్నప్పటికీ, ఆధ్యాత్మికంగా ఎంతో సంపన్నంగా ఉండేది.
ఒక రోజు శ్రద్ధ అంగిరసునితో ఇలా అన్నట్లు పురాణ గాథను కథారూపంలో చెప్పుకోవచ్చు—
“స్వామీ! మన ఆశ్రమానికి రాజులు వచ్చినా, ఋషులు వచ్చినా, సాధారణ యాచకులు వచ్చినా మీరు అందరినీ సమానంగా ఆతిథ్యం ఇస్తారు. మన దగ్గర ఉన్నది తక్కువే కదా?”
అంగిరసుడు నవ్వుతూ, “శ్రద్ధా! ఇంట్లో ఉన్న ధనం ఎంత అన్నది ముఖ్యం కాదు. వచ్చినవారిని ఆహ్వానించే మనసు ఎంత విశాలంగా ఉందన్నదే ముఖ్యం. ఒక ముద్ద అన్నం ప్రేమతో పెడితే అది విందవుతుంది” అన్నాడు.
ఆ దంపతులకు ఉతథ్యుడు, బృహస్పతి వంటి మహనీయ కుమారులు, పలువురు కుమార్తెలు జన్మించారు. అంగిరసుని ఆశ్రమం క్రమంగా జ్ఞానకేంద్రంగా మారింది. ఆయన సంతానం, శిష్యులు, వంశపరంపర ద్వారా అంగిరసుని జ్ఞానధార మరింత విస్తరించింది. ఆయన కుమారుడు బృహస్పతి దేవతలకు గురువుగా ప్రసిద్ధి చెందడం ఈ వంశపు గొప్పతనానికి నిదర్శనం.
అంగిరస మహర్షి జీవితంలో అత్యంత ఆసక్తికరమైన ఘట్టం అగ్నిహోత్రుని గాథ.
ఒక సందర్భంలో అగ్నిదేవుడు దేవతలపై కోపించి తన విధులను నిర్వహించకుండా ఏకాంతానికి వెళ్లాడని పురాణ సంప్రదాయం చెబుతుంది. అగ్ని లేకుండా యజ్ఞాలు, హోమాలు సక్రమంగా జరగడం కష్టమైంది. దేవతలు ఆందోళనతో బ్రహ్మదేవుని ఆశ్రయించారు.
“ప్రభూ! అగ్ని తన విధులను నిర్వర్తించడం లేదు. యజ్ఞకార్యాలు నిలిచిపోతున్నాయి. మేమేం చేయాలి?” అని వారు ప్రార్థించారు.
బ్రహ్మదేవుడు అంగిరసుని పిలిచాడు.
“అంగిరసా! అగ్ని తన బాధ్యత నుంచి తప్పుకున్నాడు. యజ్ఞధర్మం ఆగిపోకూడదు. నీవు అతని విధులను నిర్వహించు.”
అంగిరసుడు ఒక్క క్షణం కూడా ఆలోచించలేదు.
“తండ్రీ! ఇది నా కోసం లభించిన గౌరవం కాదు. ధర్మం కోసం అప్పగించిన బాధ్యత. మీ ఆజ్ఞ ప్రకారం నేను నిర్వహిస్తాను” అన్నాడు.
అంగిరసుడు అగ్నికి సంబంధించిన విధులను నిర్వహించడం ప్రారంభించాడు. యజ్ఞాగ్నులు మళ్లీ జ్వలించాయి. దేవతలు సంతోషించారు. అంగిరసుని తేజస్సును చూసి ఆయనను స్తుతించడం ప్రారంభించారు.
ఈ విషయం అగ్నిదేవునికి తెలిసింది.
“నా స్థానంలో మరొకరిని నియమించారా?” అని అగ్ని ఆలోచించాడు. కొంతకాలానికి అంగిరసుని వద్దకు వచ్చాడు.
“మహర్షీ! నా విధులను మీరు నిర్వహిస్తున్నారు. దేవతలు ఇప్పుడు మిమ్మల్నే పూజిస్తున్నారు. నా స్థానం మీకు నచ్చిందా?” అని అగ్ని ప్రశ్నించాడు.
అంగిరసుడు ప్రశాంతంగా స్పందించాడు—
“అగ్నిదేవా! స్థానం నాది కాదు. బాధ్యత నాది కాదు. అది ధర్మానికి చెందినది. మీరు తిరిగి మీ విధులను నిర్వహించగలిగితే, నేను వెంటనే తప్పుకుంటాను.”
అగ్ని ఆశ్చర్యపోయాడు.
“ఇంతటి గౌరవం పొందిన తరువాత కూడా మీరు దానిని వదులుకోవడానికి సిద్ధమా?”
“గౌరవాన్ని పట్టుకుని కూర్చోవడం నా తపస్సు ఫలం కాదు. ధర్మం తన స్థానానికి చేరడం నా ఆనందం” అని అంగిరసుడు సమాధానమిచ్చాడు.
అంగిరసుని మాటలకు అగ్నిదేవుడు సంతోషించాడు. తన స్థానాన్ని తిరిగి స్వీకరించడంతో పాటు అంగిరసునికి ద్వితీయాగ్ని స్థానం ఇచ్చి సత్కరించాడని పురాణ సంప్రదాయం చెబుతుంది. ఆయన కుమారుడు బృహస్పతికి కూడా తృతీయాగ్ని స్థానం ఏర్పడిందని గాథ పేర్కొంటుంది.
ఇక్కడే అంగిరసుని మహత్తు స్పష్టమవుతుంది. తనకు వచ్చిన స్థానాన్ని వదులుకున్నందుకే ఆయనకు మరింత ఉన్నతమైన గౌరవం లభించింది.
అంగిరస మహర్షి జీవితం కేవలం తపస్సు కథ కాదు. అది మనిషి అంతరంగాన్ని జయించే కథ. ఆయనకు శక్తి ఉంది—కానీ అహంకారం లేదు. జ్ఞానం ఉంది—కానీ స్వార్థం లేదు. గౌరవం వచ్చింది—కానీ దానిపై మమకారం లేదు. బాధ్యత వచ్చింది—దానిని ధర్మంగా స్వీకరించాడు.
నేటి జీవితంలో పదవి కోసం పోటీ, పేరు కోసం ఆరాటం, సంపద కోసం పరుగు ఎక్కువైన వేళ అంగిరస మహర్షి మనకు ఒక అమూల్యమైన సందేశాన్ని అందిస్తాడు:
“నీకు లభించిన శక్తి నిన్ను ఇతరుల కంటే గొప్పవాడిని చేయదు; ఆ శక్తిని ఎంత వినయంతో ఉపయోగిస్తున్నావన్నదే నిన్ను నిజంగా గొప్పవాడిని చేస్తుంది.”
అందుకే అంగిరస మహర్షి భారతీయ ఋషి సంప్రదాయంలో ఒక తపస్విగా మాత్రమే కాదు—తేజస్సును సంపాదించి, చివరకు ఆ తేజస్సుపైనే తన అహంకారాన్ని జయించిన మహనీయుడిగా చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయాడు.
