అశ్వత్థామ

కురుక్షేత్ర సంగ్రామం అనగానే భీష్ముడు, కర్ణుడు, అర్జునుడు, శ్రీకృష్ణుడు గుర్తుకు వస్తారు. కానీ యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత కూడా యుగయుగాలుగా ప్రజల మనసుల్లో ప్రశ్నగా నిలిచిపోయిన వ్యక్తి ఒక్కరే. అతడే అశ్వత్థామ. పరాక్రమంలో మహారథి, విద్యలో అపారుడు, కానీ కోపం, ప్రతీకారం, ఆవేశం అతని జీవితాన్ని శాపగ్రస్తంగా మార్చాయి. అందుకే మహాభారతంలో అశ్వత్థామ కథ ఒక యోధుడి చరిత్ర మాత్రమే కాదు, మానవ స్వభావానికి అద్దం పట్టే శాశ్వత సందేశంగా నిలిచింది.

మహర్షి భరద్వాజుని వంశంలో జన్మించిన ద్రోణాచార్యుడు, కృపాచార్యుని సోదరి కృపిలకు జన్మించిన కుమారుడే అశ్వత్థామ. పుట్టిన వెంటనే సాధారణ శిశువులా ఏడవకుండా గుర్రం చేసే హయహయ ధ్వనిలా శబ్దం చేశాడని పురాణాలు చెబుతాయి. అందుకే అతనికి "అశ్వత్థామ" అనే పేరు వచ్చింది. కొన్ని పురాణ సంప్రదాయాల ప్రకారం ద్రోణాచార్యుడు పరమశివుని కోసం ఘోర తపస్సు చేయగా, శివాంశంతో ఈ కుమారుడు జన్మించాడని చెబుతారు. అయితే మహాభారతంలో అతడిని ద్రోణుని కుమారుడిగానే ప్రధానంగా వర్ణించారు.

అశ్వత్థామ పుట్టుకతోనే నుదుటిపై ఒక దివ్యమణి ఉండేది. ఆ మణి వల్ల ఆకలి, దాహం, వ్యాధులు, అలసట అతనిని బాధించవని, అడవి మృగాలు, దుష్టశక్తులు, దివ్యాస్త్రాల ప్రభావం కూడా అతనిపై సులభంగా పనిచేయవని విశ్వాసం. అయితే అతని బాల్యం మాత్రం ఐశ్వర్యంలో గడవలేదు. అపారమైన విద్య ఉన్నప్పటికీ ద్రోణాచార్యుడు తీవ్ర పేదరికంలో జీవించాడు. ఒకసారి ఇతర పిల్లలు పాలు తాగుతుంటే చిన్న అశ్వత్థామ కూడా పాలు కావాలని కోరాడు. ఇంట్లో పాలు లేకపోవడంతో బియ్యపు పిండిని నీటిలో కలిపి ఇచ్చిన ఘటన ద్రోణుని హృదయాన్ని కలచివేసింది. అదే అవమానం అతనిని హస్తినాపురానికి తీసుకెళ్లి రాజగురువుగా మార్చింది.

ద్రోణాచార్యుడి వద్ద పాండవులు, కౌరవులు కలిసి విద్యాభ్యాసం చేసినా, అశ్వత్థామ మాత్రం దుర్యోధనుడికి అత్యంత సన్నిహితుడయ్యాడు. ఆ స్నేహమే చివరి వరకు అతని నిర్ణయాలను ప్రభావితం చేసింది. తండ్రి వద్ద అస్త్రశస్త్ర విద్యను అభ్యసించిన అశ్వత్థామ నారాయణాస్త్రం, బ్రహ్మశిరస్త్రం వంటి అత్యంత శక్తివంతమైన దివ్యాస్త్రాలను ప్రయోగించగల మహాయోధుడిగా ఎదిగాడు. అర్జునుడు కూడా అతని పరాక్రమాన్ని గౌరవించేవాడని మహాభారతం పేర్కొంటుంది.

కురుక్షేత్ర యుద్ధంలో అశ్వత్థామ కౌరవ పక్షాన ప్రాణత్యాగంతో పోరాడాడు. కానీ అతని జీవితాన్ని మార్చేసిన ఘట్టం ద్రోణాచార్యుడి మరణం. ద్రోణుడు ఆయుధాలు విడిచిపెట్టకపోతే యుద్ధంలో విజయం అసాధ్యమని గ్రహించిన శ్రీకృష్ణుడు ఒక ఉపాయం ఆలోచించాడు. భీముడు "అశ్వత్థామ" అనే పేరున్న ఏనుగును సంహరించగా, యుధిష్ఠిరుడు "అశ్వత్థామ హతః…" అని గట్టిగా పలికి, తర్వాత నెమ్మదిగా "…కుంజరః" అని అన్నాడు. మొదటి మాట మాత్రమే విన్న ద్రోణుడు తన కుమారుడు మరణించాడని నమ్మి ఆయుధాలు విడిచిపెట్టగా, దృష్టద్యుమ్నుడు అతన్ని సంహరించాడు. తండ్రి మరణ వార్త అశ్వత్థామలోని యోధుణ్ణి కాదు, ప్రతీకారాగ్నిని మేల్కొలిపింది.

యుద్ధం ముగిసిన రాత్రి అశ్వత్థామ కృపాచార్యుడు, కృతవర్మతో కలిసి పాండవుల శిబిరంలోకి ప్రవేశించాడు. నిద్రలో ఉన్న దృష్టద్యుమ్నుడు, శిఖండి తదితరులను సంహరించాడు. పాండవులనే చంపానని భావించి, వాస్తవానికి ద్రౌపది ఐదుగురు కుమారులైన ఉపపాండవులను హతమార్చాడు. యుద్ధధర్మాన్ని ఉల్లంఘించిన ఈ ఘటన మహాభారతంలోని అత్యంత విషాద ఘట్టంగా నిలిచింది.

తరువాత అర్జునుడు అతన్ని వెంబడించగా అశ్వత్థామ బ్రహ్మశిరస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు. అర్జునుడు కూడా అదే అస్త్రాన్ని సంధించాడు. వ్యాసమహర్షి జోక్యంతో అర్జునుడు తన అస్త్రాన్ని ఉపసంహరించుకోగా, అశ్వత్థామకు ఆ విద్య పూర్తిగా తెలియకపోవడంతో దానిని ఉత్తర గర్భంలోని శిశువుపైకి మళ్లించాడు. పాండవ వంశాన్ని అంతం చేయాలన్న ఆ ప్రయత్నాన్ని శ్రీకృష్ణుడు విఫలం చేసి, గర్భస్థుడైన పరీక్షిత్తును రక్షించాడు.

నిరపరాధులను హతమార్చడం, గర్భస్థ శిశువుపై దివ్యాస్త్రాన్ని ప్రయోగించడం వంటి ఘోర పాపాలకు శ్రీకృష్ణుడు అశ్వత్థామను శపించాడు. అతని నుదుటిపై ఉన్న దివ్యమణిని తొలగించి, ఎప్పటికీ మానని గాయంతో, సమాజానికి దూరంగా వేలాది సంవత్సరాలు భూమిపై సంచరిస్తూ జీవించాలని శాసించాడు. కొన్ని సంప్రదాయాలు ఈ శాపాన్ని మూడు వేల సంవత్సరాలుగా పేర్కొంటే, మరికొన్ని కలియుగాంతం వరకు కొనసాగుతుందని వివరిస్తాయి.

భారతీయ విశ్వాసం ప్రకారం అశ్వత్థామ అష్ట చిరంజీవుల్లో ఒకడు. మధ్యప్రదేశ్‌లోని అసీర్‌గఢ్ కోట సమీపంలోని శివాలయంలో ప్రతి ఉదయం రహస్యంగా పూజలు చేస్తాడని, గుజరాత్‌లోని గిర్ అడవుల్లో కనిపిస్తాడని, నుదుటి గాయానికి ఔషధం వెతుకుతూ సంచరిస్తుంటాడని అనేక జానపద కథలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. ఇవి చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడకపోయినా, ప్రజల విశ్వాసాల్లో మాత్రం చిరస్థాయిగా నిలిచాయి.

అశ్వత్థామ జీవితం చివరకు ఒక గొప్ప బోధను అందిస్తుంది. అపారమైన శక్తి, అసాధారణ విద్య, అజేయ పరాక్రమం ఉన్నా, కోపం వివేకాన్ని కప్పివేస్తే విజయం కూడా శాపంగా మారుతుంది. ప్రతీకారం క్షణిక సంతృప్తిని ఇవ్వొచ్చు; కానీ దాని ఫలితం జీవితాంతం వెంటాడే వేదనగా మిగులుతుందనే సత్యాన్ని అశ్వత్థామ కథ యుగయుగాలుగా మానవాళికి గుర్తు చేస్తూనే ఉంది.