ఏకలవ్యుడు

హస్తినాపురానికి దూరంగా దట్టమైన అడవులతో నిండిన నిషాద రాజ్యంలో తెల్లవారుజామున విల్లు తీగ మోగిన శబ్దం ప్రతిరోజూ వినిపించేది. ఆ శబ్దానికి మూలం గడవిపుత్రుడు  ఏకలవ్యుడు. అతని చేతిలో విల్లు ఉంటే కళ్లలో ఒకే లక్ష్యం మెరిసేది—భారతదేశంలోనే అత్యుత్తమ ధనుర్ధారి కావాలి. అడవిపుత్రుడైనా అతనికి రాజభోగాలపై ఆసక్తి లేదు. అడవిలో పక్షుల ఎగరటం, జింకల పరుగులు, గాలికి ఊగే ఆకుల చప్పుడు అతనికి గురువుల్లా అనిపించేవి. అయితే అతని మనసులో ఒక్క కోరిక మాత్రం రోజురోజుకూ బలపడింది. ధనుర్విద్యలో అగ్రగణ్యుడైన ద్రోణాచార్యుడి వద్ద విద్య నేర్చుకోవాలి.

ఒకరోజు ఆశలతో హస్తినాపురానికి చేరుకున్న ఏకలవ్యుడు వినయంగా ద్రోణాచార్యుడికి నమస్కరించి తనను శిష్యుడిగా చేర్చుకోవాలని ప్రార్థించాడు. కానీ రాజకుమారులకు మాత్రమే విద్య బోధిస్తున్నానని, నిషాద వంశానికి చెందినవాడైన అతడిని ద్రోణుడు తిరస్కరించాడు. ఆ మాటలు ఏకలవ్యుడి హృదయాన్ని గాయపరిచినా, అతని సంకల్పాన్ని మాత్రం ఏమాత్రం దెబ్బతీయలేకపోయాయి.

అడవికి తిరిగి వచ్చిన అతడు మట్టితో ద్రోణాచార్యుడి విగ్రహాన్ని తయారు చేశాడు. ఆ విగ్రహాన్నే తన గురువుగా భావించి ప్రతిరోజూ ఉదయం నుంచి సాయంత్రం వరకు సాధన ప్రారంభించాడు. చెట్ల మధ్య లక్ష్యాలను ఏర్పాటు చేసుకుని బాణాలను సంధించేవాడు. గాలి వేగాన్ని గమనించేవాడు. పక్షుల కిలకిలారావాలను వినేవాడు. శబ్దం ఎక్కడి నుంచి వస్తుందో అంచనా వేసి బాణం విడిచేవాడు. ఎన్నోసార్లు విఫలమైనా వెనుదిరగలేదు. ప్రతి తప్పును ఒక పాఠంగా స్వీకరించి మరింత శ్రమించాడు. కాలక్రమేణా అతని సాధన అసాధారణ నైపుణ్యంగా మారింది.

ఒక రోజు అడవిలో వేటకు వచ్చిన కౌరవులు, పాండవుల వెంట వచ్చిన కుక్క నిరంతరం మొరుగుతుండగా, క్షణాల్లోనే ఆ కుక్క నోటి చుట్టూ బాణాలు పేర్చబడ్డాయి. ఒక్క చుక్క రక్తం కారకుండా, కుక్కకు గాయం కాకుండా దాని మొరుగును మాత్రమే ఆపగలిగిన ఆ నైపుణ్యాన్ని చూసి అందరూ ఆశ్చర్యపోయారు. అలాంటి శబ్దవేది ధనుర్విద్యను ఎవరు నేర్పారని తెలుసుకోవాలని ద్రోణాచార్యుడు స్వయంగా ఏకలవ్యుడిని కలిశాడు.

వినయంగా నమస్కరించిన ఏకలవ్యుడు, “గురుదేవా! మీరు నన్ను ప్రత్యక్షంగా బోధించకపోయినా, మీ విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించి మీ ఆశీస్సులతోనే ఈ విద్యను అభ్యసించాను” అని చెప్పాడు. అతని గురుభక్తిని చూసి ద్రోణాచార్యుడు ఆశ్చర్యపోయాడు. అయితే అర్జునుడిని ప్రపంచంలోనే అత్యుత్తమ ధనుర్ధారిగా తీర్చిదిద్దుతానని ఇచ్చిన మాట గుర్తుకు వచ్చింది. అందుకే గురుదక్షిణగా తన కుడిచేతి బొటనవేలు ఇవ్వాలని ఏకలవ్యుడిని కోరాడు.

ఒక్క క్షణం కూడా ఆలస్యం చేయకుండా ఏకలవ్యుడు చిరునవ్వుతో తన బొటనవేలును కోసి గురువు పాదాల వద్ద సమర్పించాడు. అది కేవలం ఒక వేలు కాదు; అతని జీవితకాల సాధనకు, అతని గొప్ప ప్రతిభకు ప్రతీక. అయినప్పటికీ గురువు మాటను మించినది తనకు మరొకటి లేదని అతడు భావించాడు. ఆ త్యాగం భారతీయ సంస్కృతిలో గురుభక్తికి చిరస్థాయి చిహ్నంగా నిలిచిపోయింది.

ఏకలవ్యుడి కథను నేడు మరో కోణంలో కూడా చూస్తారు. సమాన అవకాశాలు అందకపోయినా, స్వయంకృషితో ఉన్నత శిఖరాలను అధిరోహించిన వ్యక్తిగా ఆయన గిరిజన, అణగారిన వర్గాల ఆత్మగౌరవానికి ప్రతీకగా నిలిచాడు. అందుకే గిరిజన విద్యార్థుల కోసం దేశవ్యాప్తంగా ఏర్పాటు చేసిన ఏకలవ్య ఆదర్శ నివాస పాఠశాలలు ఆయన పేరుతో కొనసాగుతున్నాయి. విద్య ప్రతి ఒక్కరికీ అందుబాటులో ఉండాలనే సందేశాన్ని ఈ పేరు సజీవంగా ఉంచుతోంది.

ఏకలవ్యుడి జీవితం మనకు ఒక గొప్ప సత్యాన్ని నేర్పుతుంది. అవకాశాలు లభించకపోయినా పట్టుదల ఉంటే మార్గం దొరుకుతుంది. నిజమైన గురువు మనలోని జిజ్ఞాసను మేల్కొల్పుతాడు. నిరంతర సాధన, అచంచల దీక్ష, వినయం, కృతజ్ఞత—ఈ నాలుగు గుణాలు ఉంటే ఏ అడ్డంకినైనా అధిగమించవచ్చని ఏకలవ్యుడు తన జీవితంతో చాటి చెప్పాడు. అందుకే యుగాలు మారినా, తరాలు మారినా, ఆయన పేరు కఠోర దీక్షకు, స్వయంశిక్షణకు, గురుభక్తికి చిరస్మరణీయ ప్రతీకగా భారత చరిత్రలో వెలుగొందుతూనే ఉంటుంది.