సంసార వృక్షం

శ్రీమద్భగవద్గీతలోని పదిహేనవ అధ్యాయం 'పురుషోత్తమ ప్రాప్తి యోగం'. ఈ అధ్యాయం తొలి శ్లోకంలోనే జీవన తత్త్వాన్ని, సంసార స్వభావాన్ని భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు అత్యంత మనోహరంగా ఆవిష్కరించారు.

శ్లోకం:

ఊర్ధ్వమూలమధఃశాఖమశ్వత్థం ప్రాహురవ్యయమ్।

చ్ఛందాంసి యస్య పర్ణాని యస్తం వేద స వేదవిత్॥ 1

ఈ సంసారం (సృష్టి) ఒక రావి చెట్టు వంటిది. దీని వేర్లు పైన (పరమాత్మ వద్ద), కొమ్మలు కింద (భౌతిక ప్రపంచంలో) ఉంటాయి. ఈ చెట్టు నాశనం లేనిది (అవ్యయము). వేదాలలోని మంత్రాలు ఈ చెట్టు యొక్క ఆకులు. ఈ సంసార వృక్షం యొక్క అసలు స్వభావాన్ని గ్రహించినవారే నిజమైన వేదవేత్త, జ్ఞాని.

సృష్టి వైవిధ్యాన్ని, భౌతిక ప్రపంచం యొక్క నిలకడలేని తత్త్వాన్ని వివరించడానికి భగవంతుడు సంసారాన్ని ఒక విలక్షణమైన అశ్వత్థ వృక్షంతో పోల్చారు. ఊర్ధ్వమూలమధఃశాఖం అంటే పైకి వేర్లు, కిందికి కొమ్మలు ఉన్న అశ్వత్థ వృక్షం. సాధారణ వృక్షాలకు వేర్లు కింద, కొమ్మలు పైన ఉంటాయి. కాని ఈ సంసార వృక్షానికి మూలం పైనున్న పరమాత్మ. కిందికి విస్తరించిన కొమ్మలు భౌతిక ప్రపంచంలోని సత్వ, రజో, తమో గుణాల పరిణామాలు. వేద మంత్రాలు ఈ చెట్టుకు ఆకుల వంటివి. ఇవి జీవునికి రక్షణను, కర్మ ఫలాలను అందిస్తాయి.

ఈ శ్లోకం మానవ జీవితంలో అజ్ఞానాన్ని తొలిగించి జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించే అద్భుతమైన చిత్రీకరణ. అశ్వత్థం అంటే రేపు ఉంటుందో ఉండదో తెలియనిది అని అర్థం. ఈ ప్రపంచంలో మనం చూసే అనుబంధాలు, పదవులు, భౌతిక సౌఖ్యాలు ఏవీ శాశ్వతం కావు. అంతా క్షణభంగురం. సంసారంలో ఉంటూనే దాని అనుబంధాలకు లొంగకుండా ఉండటమే నిజమైన జ్ఞానం.

ఈ పరమార్థాన్ని సులభంగా అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక చిన్న వృత్తాంతం ఉపయోగపడుతుంది.

ఒక జ్ఞాని తన శిష్యులతో కలసి అడవి గుండా వెళ్తుండగా, దారిలో ఒక పెద్ద రావి చెట్టు కనిపించింది. శిష్యులు ఆ చెట్టు నీడలో విశ్రమించారు. అప్పుడు ఒక శిష్యుడు "గురుదేవా! శ్రీకృష్ణుడు గీతలో సంసారాన్ని బోల్తా పడిన చెట్టుతో ఎందుకు పోల్చారు?" అని అడిగాడు.

గురువుగారు చిరునవ్వుతో, పక్కనే ఉన్న చెరువులోని నీటిలో ప్రతిబింబిస్తున్న అదే రావి చెట్టును చూపించారు. "చూశారా, నీటిలో ఉన్న చెట్టు వేర్లు పైన, కొమ్మలు కిందికి కనిపిస్తున్నాయి. నీటిలోని చెట్టు నిజమైనది కాదు, కేవలం ప్రతిబింబం మాత్రమే. అలాగే మనకు కనిపిస్తున్న ఈ భౌతిక ప్రపంచం కూడా పరమాత్మ యొక్క ప్రతిబింబం మాత్రమే. నీరు కదిలితే ప్రతిబింబం కదిలినట్లు, మన మనస్సు భ్రమలకు లోనైతే సంసారం నిజమైనదిగా కనిపిస్తుంది. నీటిలోని చెట్టును పట్టుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తే చేతికి ఏమీ దొరకదు. అలాగే ప్రతిబింబం వంటి ఈ సంసార బంధాలలో శాశ్వత ఆనందం వెతకడం అజ్ఞానమే. చెట్టు మూలం పైన ఉన్నట్లే, మన దృష్టి కూడా అసలైన మూలమైన పరమాత్మపై ఉండాలి" అని వివరించారు. శిష్యులకు సంసార వృక్ష తత్త్వం స్పష్టంగా అర్థమైంది.

సంసార వృక్షం యొక్క అసలు స్వభావాన్ని గ్రహించినవాడే నిజమైన వేదవేత్త. అనగా, బాహ్య ప్రపంచంలోని విషయ భోగాల వెనుక ఉన్న పరమాత్మ తత్త్వాన్ని తెలుసుకోవడమే నిజమైన జ్ఞానం. వైరాగ్యమనే పదునైన ఆయుధంతో ఈ అనుబంధాల చెట్టును నరికివేసి, పునర్జన్మ లేని పరమపదాన్ని సాధించడమే మానవ జన్మ యొక్క ముఖ్య లక్ష్యం. ప్రతి ఒక్కరూ ఈ తత్త్వాన్ని అవగతం చేసుకుని ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో పయనించాలి