യുദ്ധം ഒരു അപരാധം

പുറത്ത് വെയിൽ ക്രൂരമായി കത്തുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പ്രവാസത്തിന്റെ ചൂടും ആകുലതകളും പേറി, പതിവ് പോലെ ഓഫീസിലെ നീണ്ട പന്ത്രണ്ട് മണിക്കൂർ ജോലിക്ക് ശേഷം മാധവൻ ഫ്ലാറ്റിന്റെ വാതിൽ തുറന്ന് അകത്തേക്ക് കയറി. ഒരു വലിയ യുദ്ധം ജയിച്ചുവന്ന തളർച്ചയോടെയാണ് അവൻ ഓരോ ദിവസവും ആ വീടിന്റെ പടി കടക്കുന്നത്. കാളിംഗ് ബെല്ലിന്റെ ശബ്ദം കേൾക്കുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ വാതിൽ തുറക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. അകത്ത് പ്രിയങ്കരമായ ആ മുഖം കണ്ട് മാധവൻ ഒരു നിമിഷം നിന്നു. ഭാര്യ സുജാതയായിരുന്നു അത്. അവളുടെ മുഖത്ത് സാധാരണ കാണാറുള്ള ശാന്തതയ്ക്ക് പകരം വലിയൊരു പരിഭ്രാന്തി തളംകെട്ടി നിൽക്കുന്നത് മാധവൻ പെട്ടെന്ന് തന്നെ ശ്രദ്ധിച്ചു. ഓഫീസിലെ ഫയലുകളുടെയും മാനേജരുടെ ശകാരങ്ങളുടെയും ഭാരം താങ്ങി തളർന്ന മാധവന്, അവളുടെ മുഖത്തെ ആ ഭാവവ്യത്യാസം പെട്ടെന്ന് ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

വീട്ടിൽ കയറിയ ഉടൻ തന്നെ ഹാളിന്റെ മധ്യത്തിലിരിക്കുന്ന വലിയ ടെലിവിഷൻ സ്ക്രീനിലേക്കാണ് അവന്റെ കണ്ണുകൾ പോയത്. മലയാളം വാർത്താ ചാനലിൽ നിന്നും ഉയർന്നുകേട്ട ആങ്കറുടെ ശബ്ദം ആ മുറിയുടെ നിശബ്ദതയെ കീറിമുറിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു. ചുവന്ന അക്ഷരങ്ങളിൽ വലിയ ബ്രേക്കിംഗ് ന്യൂസ് ഫ്ലാഷുകൾ മിന്നിമറയുന്നു: "ലോകം വീണ്ടുമൊരു യുദ്ധത്തിലേക്ക്. മധ്യപൂർവേഷ്യയിൽ കടുത്ത യുദ്ധപ്രഖ്യാപനം. അമേരിക്കൻ പൊരുതൽ കപ്പലുകൾ അറബിക്കടൽ ലക്ഷ്യമാക്കി നീങ്ങുന്നു. അന്താരാഷ്ട്ര വിപണിയിൽ എണ്ണവില കുതിച്ചുയരുന്നു, വിമാന സർവീസുകൾ അനിശ്ചിതത്വത്തിൽ."

ടിവിയിലെ ആ ദൃശ്യങ്ങൾ മാധവന്റെ മനസ്സിനെ എവിടെയോ അസ്വസ്ഥമാക്കി. ഭൂപടത്തിൽ ചുവപ്പ് ചായം പൂശിയ യുദ്ധമേഖലകളും, കടലിലൂടെ നീങ്ങുന്ന കൂറ്റൻ യുദ്ധക്കപ്പലുകളും പ്രവാസിയായ ഏതൊരു മനുഷ്യനെയും പോലെ അവന്റെ നെഞ്ചിലും ഭീതിയുടെ കനലുകൾ കോരിയിട്ടു. സുജാത ഒന്നും സംസാരിച്ചില്ല, അവളുടെ കണ്ണുകൾ ടിവി സ്ക്രീനിലും മാധവന്റെ മുഖത്തുമായി മാറിമറിഞ്ഞു കൊണ്ടിരുന്നു. മാധവൻ തന്റെ തോളിലിരുന്ന ഓഫീസ് ബാഗ് സോഫയിലേക്ക് ഇട്ടു. ആ വർത്തമാനങ്ങളുടെ ഭീകരതയിൽ നിന്ന് തത്കാലം രക്ഷപ്പെടാനെന്നവണ്ണം അവൻ ബാത്റൂമിലേക്ക് നടന്നു.

ബാത്റൂമിൽ ഷവറിന് കീഴിൽ നിൽക്കുമ്പോഴും പുറത്തുനിന്നുള്ള ആ വാർത്താ ശബ്ദം നേർത്തു കേൾക്കാമായിരുന്നു. വെള്ളത്തുള്ളികൾ തലയിലൂടെ ഒലിച്ചിറങ്ങിയപ്പോൾ മാധവൻ തന്റെ മനസ്സിനെ ശാന്തമാക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ, വെള്ളത്തിന്റെ ഇരമ്പലിനിടയിലും അവന്റെ കാതുകളിൽ മുഴങ്ങിയത് യുദ്ധവിമാനങ്ങളുടെ സൈറണുകളും ടിവിയിലെ ആങ്കറുടെ വന്യമായ ശബ്ദവുമായിരുന്നു. എന്തിനാണ് മനുഷ്യർ ഇങ്ങനെ പരസ്പരം പോരടിക്കുന്നത്? എവിടെയോ നടക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധം, ഇവിടെ സുരക്ഷിതമായി ജീവിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന തങ്ങളെപ്പോലുള്ള സാധാരണക്കാരുടെ ജീവിതത്തെ എങ്ങനെയാണ് ബാധിക്കാൻ പോകുന്നത്? ചോദ്യങ്ങൾ അവന്റെ മനസ്സിന്റെ ഭിത്തികളിൽ വന്നിടിച്ചു.

കുളി കഴിഞ്ഞ് മാധവൻ പുറത്തിറങ്ങിയപ്പോൾ കേട്ടത് സുജാതയുടെ ഫോൺ റിംഗ് ചെയ്യുന്ന ശബ്ദമാണ്. അവൾ പരിഭ്രമത്തോടെ ഫോണെടുത്ത് ആരോടോ സംസാരിക്കുന്നത് അവൻ കേട്ടു. അവളുടെ സംഭാഷണത്തിൽ നിന്ന് കാര്യങ്ങൾ അത്ര ശുഭകരമല്ലെന്ന് മാധവന് മനസ്സിലായി. ഫോൺ കട്ട് ചെയ്ത ശേഷം അവൾ മാധവന്റെ അടുത്തേക്ക് നടന്നു വന്നു. അവളുടെ കൈകൾ ചെറുതായി വിറയ്ക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു.

"എന്താ സുജാത? ആരാ വിളിച്ചത്? നീ എന്താ ഇത്ര പരിഭ്രമിച്ചിരിക്കുന്നത്?" മാധവൻ ചോദിച്ചു.

സുജാത ഒരു നിമിഷം മൗനം പാലിച്ചു, പിന്നീട് ദീർഘശ്വാസമെടുത്ത് പറഞ്ഞു: "മാധവേട്ടാ... നമ്മുടെ നാട്ടിലേക്കുള്ള ടിക്കറ്റ് എടുത്തു കഴിഞ്ഞിട്ട് ഫ്ലൈറ്റ് ക്യാൻസൽ ആയി എന്ന്. ട്രാവൽ ഏജൻസിയിൽ നിന്നാണ് വിളിച്ചത്. അറബിക്കടലിലെ യുദ്ധസാഹചര്യം കാരണം ആ റൂട്ടിലുള്ള എല്ലാ വിമാന സർവീസുകളും താല്ക്കാലികമായി നിർത്തിവെച്ചിരിക്കുകയാണത്രേ. എയർലൈൻസിന്റെ ഭാഗത്തുനിന്ന് ഔദ്യോഗികമായി മെസ്സേജ് ഉടനെ വരും എന്ന് പറഞ്ഞു."

അവളുടെ വാക്കുകൾ മാധവനെ ഞെട്ടിച്ചു. അടുത്ത ആഴ്ച നാട്ടിൽ പോകാൻ എല്ലാ ഒരുക്കങ്ങളും പൂർത്തിയാക്കിയതായിരുന്നു അവർ. വെറുമൊരു യാത്രയായിരുന്നില്ല അത്, മറിച്ച് അവരുടെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ആവശ്യത്തിനായിരുന്നു ആ യാത്ര. മാധവൻ ഒന്നും മിണ്ടാതെ ഇരുന്നു. ലോകത്തിന്റെ ഒരു കോണിൽ രണ്ട് രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിൽ നടത്തുന്ന അധികാരത്തിന്റെ പോരാട്ടം, തങ്ങളുടെ കൊച്ചു ജീവിതത്തിന്റെ സ്വപ്നങ്ങളെയും ആവശ്യങ്ങളെയും എങ്ങനെയാണ് തല്ലിക്കെടുത്തുന്നത് എന്ന് അവൻ അദ്ഭുതത്തോടെയും വേദനയോടെയും ഓർത്തു.

രാത്രിയിലെ ഡിന്നർ ടേബിളിൽ ഭക്ഷണം വിളമ്പുമ്പോൾ ആകെ നിശബ്ദതയായിരുന്നു. മേശപ്പുറത്ത് ചൂടുള്ള കഞ്ഞിയും പയറും ഇരിപ്പുണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും ആർക്കും വിശപ്പുണ്ടായിരുന്നില്ല. ബാക്ക്ഗ്രൗണ്ടിൽ ഇപ്പോഴും മലയാളം ചാനലുകളിൽ യുദ്ധവാർത്തകൾ തത്സമയം സംപ്രേഷണം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. വിനാശകരമായ ആയുധങ്ങളെക്കുറിച്ചും, മിസൈൽ ആക്രമണങ്ങളിൽ തകർന്നടിയുന്ന നഗരങ്ങളെക്കുറിച്ചും ഉള്ള വിവരണങ്ങൾ മുറിയിൽ നിറഞ്ഞുനിന്നു.

സുജാത കഞ്ഞി പാത്രത്തിലേക്ക് പകർന്നു കൊടുക്കുന്നതിനിടയിൽ അവളുടെ കണ്ണുകൾ നിറയുന്നത് മാധവൻ കണ്ടു. അവൾ കസേരയിലിരുന്ന് കൊണ്ട് വിതുമ്പലോടെ പറഞ്ഞു: "മാധവേട്ടാ... ഇന്ന് വൈകുന്നേരം നാട്ടിൽ നിന്ന് അച്ചാ വിളിച്ചിരുന്നു. അച്ചന്റെ വലിയ ഓപ്പറേഷൻ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നത് രണ്ട് ദിവസം കഴിഞ്ഞാണ്. ഡോക്ടർമാർ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ക്രമീകരിച്ചു കഴിഞ്ഞു. അതിനുമുമ്പ് എനിക്ക് അവിടെ എത്തിയേ തീരൂ. ഞാൻ ഇല്ലാതെ അച്ചൻ എങ്ങനെ ആ സർജറിയെ നേരിടും? അമ്മയും അനിയനും അവിടെ ആകെ പേടിച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഈ സമയത്ത് എനിക്ക് അവരുടെ കൂടെ നിൽക്കാൻ പറ്റിയില്ലെങ്കിൽ പിന്നെ പ്രവാസ ജീവിതം കൊണ്ട് എന്താണ് അർത്ഥമുള്ളത്?"

അവളുടെ വാക്കുകളിലെ വേദന മാധവന്റെ നെഞ്ചിൽ തറച്ചു. അച്ചന്റെ ഹൃദയസംബന്ധമായ വലിയൊരു ശസ്ത്രക്രിയയാണ്. മകളുടെ സാന്നിധ്യം ആ വൃദ്ധന് നൽകുന്ന ആത്മവിശ്വാസം ചെറുതല്ല. പക്ഷേ, ഇപ്പോൾ വിമാന സർവീസുകൾ റദ്ദാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പ്രകൃതിയോ ദൈവമോ അല്ല ഇവിടെ വില്ലനായത്, മനുഷ്യൻ തന്നെയാണ്. മനുഷ്യൻ സൃഷ്ടിച്ച യുദ്ധം.

മാധവൻ അവളോട് ശാന്തനായി പറഞ്ഞു: "നീ വിഷമിക്കാതിരിക്ക് സുജാത. നമുക്ക് മറ്റ് വഴികൾ നോക്കാം. കണക്റ്റിംഗ് ഫ്ലൈറ്റുകൾ വല്ലതുമുണ്ടോ എന്ന് നോക്കാൻ ഞാൻ നാളെ രാവിലെ തന്നെ എയർലൈൻ ഓഫീസിൽ പോകാം. യുദ്ധം നടക്കുന്നത് എവിടെയോ ആണ്, അതിവിടെയുള്ള നമ്മളെയൊന്നും ബാധിക്കില്ല എന്ന് വിചാരിച്ചതാണ് തെറ്റ്. ഈ ലോകത്ത് എവിടെ ചോര ചിന്തിയാലും അതിന്റെ വില കൊടുക്കേണ്ടി വരുന്നത് പാവപ്പെട്ട മനുഷ്യരാണ്."

അവൻ ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ ശ്രമിച്ചുവെങ്കിലും തൊണ്ടയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങുന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. യുദ്ധം വെറുമൊരു വാർത്തയല്ലെന്നും അത് മനുഷ്യരുടെ സ്വപ്നങ്ങളെയും ബന്ധങ്ങളെയും തകർത്തെറിയുന്ന വലിയൊരു അപരാധമാണെന്നും അവൻ പൂർണ്ണമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു. വാർത്താ ചാനലിൽ ജനങ്ങൾ കൂട്ടത്തോടെ പലായനം ചെയ്യുന്ന ദൃശ്യങ്ങൾ വരുന്നുണ്ടായിരുന്നു. അവർക്ക് വീടുകൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നു, തങ്ങൾക്ക് നാട്ടിലെത്താനുള്ള വഴികൾ അടയുന്നു. രണ്ടും ഒരേ നാണയത്തിന്റെ ഇരുവശങ്ങൾ തന്നെയാണ്.

അതിനിടയിലാണ് മാധവന്റെ ഫോണിലേക്ക് കമ്പനിയിലെ എച്ച്.ആർ മാനേജരുടെ ഒരു ഇമെയിൽ നോട്ടിഫിക്കേഷൻ വന്നത്. അത് തുറന്നു വായിച്ച മാധവന്റെ മുഖം കൂടുതൽ ഇരുണ്ടു. അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിലെ സാമ്പത്തിക മാന്ദ്യവും യുദ്ധം മൂലമുണ്ടായ എണ്ണവില വർദ്ധനവും കാരണം കമ്പനി വലിയ പ്രതിസന്ധിയിലാണെന്നും, അതിനാൽ അടുത്ത മാസം മുതൽ ജീവനക്കാരുടെ ശമ്പളത്തിൽ 30 ശതമാനം കുറവ് വരുത്താൻ മാനേജ്മെന്റ് തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നതുമായിരുന്നു ആ സന്ദേശം. ശമ്പളം വെട്ടിക്കുറയ്ക്കുന്നത് പ്രവാസികളായ തങ്ങളെപ്പോലുള്ളവരുടെ നട്ടെല്ലൊടിക്കുന്ന തീരുമാനമാണ്. നാട്ടിലെ ലോണുകൾ, വീട്ടുചെലവുകൾ, അച്ചന്റെ ചികിത്സാ ചെലവുകൾ... എല്ലാം എങ്ങനെ മാനേജ് ചെയ്യും എന്നോർത്ത് മാധവൻ തലയിൽ കൈവെച്ചിരുന്നുപോയി. യുദ്ധത്തിന്റെ കരിനിഴൽ തങ്ങളുടെ വ്യക്തിജീവിതത്തിലേക്കും സാമ്പത്തിക ഭദ്രതയിലേക്കും പൂർണ്ണമായി പടർന്നു കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

പെട്ടെന്നാണ് മാധവന്റെ മൊബൈൽ ഫോൺ വീണ്ടും ശബ്ദിച്ചത്. സ്ക്രീനിൽ നോക്കിയപ്പോൾ തന്റെ കീഴിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന ജൂനിയർ ജീവനക്കാരനായ രാഹുലിന്റെ പേരാണ് കണ്ടത്. മാധവൻ ഫോൺ അറ്റൻഡ് ചെയ്തു. അപ്പുറത്തുനിന്നും ഉയർന്നുകേട്ടത് രാഹുലിന്റെ കരച്ചിലിന്റെ വക്കോളമെത്തിയ ശബ്ദമായിരുന്നു.

"ഹലോ, സർ... എന്നോട് ക്ഷമിക്കണം ഈ സമയത്ത് വിളിച്ചതിന്. എനിക്ക് വന്ന മെസ്സേജ് കണ്ട് സഹിക്കാൻ പറ്റാത്തതുകൊണ്ടാണ് സർ ഞാൻ വിളിക്കുന്നത്," രാഹുൽ വിക്കിവിക്കി പറഞ്ഞു.

"എന്താ രാഹുൽ? എന്ത് പറ്റി? നീ ശാന്തനാക്..." മാധവൻ അവനെ ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.

"സർ, മാനേജ്മെന്റിൽ നിന്ന് എനിക്കൊരു മെസ്സേജ് വന്നു. എന്നോട് നിർബന്ധിത ലീവിൽ നാട്ടിൽ പോകാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഈ യുദ്ധ സാഹചര്യത്തിൽ കമ്പനി ലേ-ഓഫ് പ്രഖ്യാപിക്കുകയാണെന്നും, താല്ക്കാലികമായി എന്നെപ്പോലുള്ള ജൂനിയർ സ്റ്റാഫുകളെ നാട്ടിലേക്ക് അയക്കുകയാണെന്നുമാണ് പറയുന്നത്. സർ, ഞാൻ എന്തിനാണ് ഇപ്പോൾ നാട്ടിൽ പോകുന്നത്? എനിക്ക് ഇവിടെ ജോലി വേണം സർ. നാട്ടിൽ ചെന്നാൽ എനിക്ക് മറ്റൊരു ജോലി കിട്ടില്ല. എന്റെ കുടുംബം മുഴുവൻ ജീവിക്കുന്നത് എന്റെ ഈ ചെറിയ വരുമാനം കൊണ്ടാണ്. സർ എന്തിനാ എന്നെ നിർബന്ധ ലീവിൽ നാട്ടിൽ പോകാൻ പറയുന്നത്? ഞാൻ എന്ത് തെറ്റാണ് ചെയ്തത്?" രാഹുലിന്റെ ചോദ്യങ്ങളിൽ വലിയൊരു നിസ്സഹായാവസ്ഥ ഉണ്ടായിരുന്നു.

മാധവൻ ഒരു നിമിഷം എന്ത് പറയണമെന്നറിയാതെ തരിച്ചുനിന്നു. കമ്പനിയുടെ ഈ പെട്ടെന്നുള്ള തീരുമാനങ്ങൾ തങ്ങളെപ്പോലുള്ള സാധാരണക്കാരായ ജീവനക്കാരുടെ ജീവിതം വെച്ചുള്ള പകിടകളിയാണ്. യുദ്ധത്തിന്റെ പേര് പറഞ്ഞ് കോർപ്പറേറ്റുകൾ തങ്ങളുടെ ലാഭം സംരക്ഷിക്കാൻ പാവപ്പെട്ട തൊഴിലാളികളെ ബലികൊടുക്കുന്നു.

മാധവൻ ദീർഘശ്വാസം വിട്ടുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "രാഹുൽ, നീ വിഷമിക്കരുത്. അത് കമ്പനി മാനേജ്മെന്റിന്റെ പെട്ടെന്നുള്ള ഒരു ഡിസിഷൻ ആണ്. അന്താരാഷ്ട്ര വിപണിയിലെ പ്രതിസന്ധി കാരണം അവർ ചെലവ് ചുരുക്കുകയാണ്. എനിക്കും ഇതേക്കുറിച്ച് വലിയ ധാരണയില്ലായിരുന്നു. സത്യം പറഞ്ഞാൽ, ഞാനും നിന്നെപ്പോലെ ഇവിടെയൊരു പണിക്കാരൻ തന്നെയാണ്. എന്റെ ശമ്പളത്തിലും മുപ്പത് ശതമാനം കുറവ് വരുത്തിയിട്ടുണ്ട്."

ഫോണിന്റെ അപ്പുറത്ത് കുറച്ചുനേരം മൗനമായിരുന്നു. പിന്നീട് രാഹുൽ വീണ്ടും യാചനയോടെ ചോദിച്ചു: "സർ... എനിക്ക് നാട്ടിൽ പോകാൻ കഴിയില്ല. സർ വിചാരിച്ചാൽ എന്നെ ഇവിടെ നിലനിർത്താൻ പറ്റില്ലേ? എനിക്ക് വേണ്ടി മാനേജരോട് ഒന്ന് സംസാരിക്കാമോ സർ? സർ എന്തെങ്കിലും ചെയ്യാൻ പറ്റുമോ?"

മാധവന് രാഹുലിന്റെ അവസ്ഥ നന്നായി മനസ്സിലാകുന്നുണ്ടായിരുന്നു. തന്റെ സ്വന്തം പ്രതിസന്ധികൾക്കിടയിലും ആ ചെറുപ്പക്കാരന്റെ ജീവിതം തകരുന്നത് കാണാൻ അവന് മനസ്സ് വന്നില്ല. അവൻ പറഞ്ഞു: "ശരി രാഹുൽ, നീ ധൈര്യമായിരിക്കൂ. ഞാൻ നാളെ രാവിലെ തന്നെ എച്ച്.ആറുമായും ജനറൽ മാനേജരുമായും വ്യക്തിപരമായി സംസാരിക്കാം. നിന്നെപ്പോലെ കഴിവുള്ള ഒരു ജീവനക്കാരനെ ഈ സമയത്ത് ഒഴിവാക്കരുതെന്ന് ഞാൻ ആവശ്യപ്പെടാം. നോക്കാം... എന്തെങ്കിലും ഒരു വഴി നമുക്ക് കണ്ടെത്താം."

ഫോൺ കട്ട് ചെയ്ത ശേഷം മാധവൻ സോഫയിലേക്ക് ചാരിയിരുന്നു. അവന്റെ കണ്ണുകൾ വീണ്ടും ടിവി സ്ക്രീനിലേക്ക് പോയി. അവിടെ യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ ആകാശത്ത് പറന്നുയരുന്ന ദൃശ്യങ്ങളായിരുന്നു. ലോകനേതാക്കൾ വലിയ പ്രസംഗങ്ങൾ നടത്തുന്നു, തങ്ങളുടെ രാജ്യത്തിന്റെ സുരക്ഷയെക്കുറിച്ചും അഭിമാനത്തെക്കുറിച്ചും വാചാലരാകുന്നു. എന്നാൽ ആ ആകാശക്കൂട്ടങ്ങൾക്കും യുദ്ധക്കപ്പലുകൾക്കും അടിയിൽ പെട്ടുപോകുന്നത് പ്രവാസ ലോകത്ത് ചോര നീരാക്കി പണിയെടുക്കുന്ന രാഹുലിനെപ്പോലെയുള്ള പാവപ്പെട്ട മനുഷ്യരുടെ ജീവിതമാണ്. സ്വന്തം അച്ചന്റെ ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്ക് പോലും നാട്ടിലെത്താൻ കഴിയാതെ ഉരുകുന്ന സുജാതയുടെ കണ്ണീരാണ്. യുദ്ധം എന്നത് വെറുമൊരു അതിർത്തി തർക്കമല്ല, അത് മനുഷ്യത്വത്തിന് നേരെ നടത്തുന്ന ഏറ്റവും വലിയ അപരാധമാണ്. അധികാരക്കതിരുകൾ കൊയ്യുന്നവർ അറിയുന്നില്ല, അതിന്റെ കനലുകൾ വീഴുന്നത് നിരപരാധികളുടെ അടുക്കളകളിലേക്കാണെന്ന്. മാധവൻ ജനലിലൂടെ പുറത്തേക്ക് നോക്കി, അവിടെ നഗരത്തിലെ വിളക്കുകൾ അപ്പോഴും കത്തുന്നുണ്ടായിരുന്നു, പക്ഷേ അതിനൊന്നും പഴയ പ്രകാശം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. യുദ്ധത്തിന്റെ കരിനിഴൽ ആ നഗരത്തെ മുഴുവൻ വിഴുങ്ങാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു.