सहजयोग प्रणेत्या श्री माताजी निर्मला देवी यांच्या जन्म शताब्दी निमित्त

श्री माताजी निर्मला देवी यांचा जन्म 21 मार्च 1923 रोजी भारतातील छिंदवाडा येथील साळवे कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील प्रसाद साळवे हे शालिवाहन घराण्याचे वंशज होते. जन्मलेल्या या तेजस्वी मुलीला पाहून तिचे नाव “निर्मला”, असे ठेवले .

पुढे त्या “श्री माताजी निर्मला देवी” या नावाने ओळखल्या जाऊ लागल्या - पूज्य माताजीना लहानपणापासूनच माहीत होते की त्याच्याकडे एक अनोखी "अध्यात्मिक शक्ती" आहे जी त्यांना सर्व मानवजातीच्या कल्याणासाठी वापरावी लागेल.

ब्रिटीश राजवटीतून भारताच्या स्वातंत्र संग्रामात श्री माताजींच्या पालकांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. त्यांचे वडील, महात्मा गांधींचे जवळचे सहकारी, भारताच्या संविधान सभेचे सदस्य होते आणि त्यांनी स्वतंत्र भारताची पहिली राज्यघटना लिहिण्यास मदत केली. ते एक प्रसिद्ध विद्वान होते, 14 भाषांचे मास्टर होते आणि त्यांनी कुराणाचे मराठीत भाषांतर केले होते. त्यांची आई गणितात ऑनर्स पदवी मिळवणारी भारतातील पहिली महिला होती.

लहानपणी श्री माताजी आपल्या आई-वडिलांसोबत महात्मा गांधींच्या आश्रमात राहत होत्या. गांधींनी या मुलीचे शहाणपण पाहिले आणि तिचे खूप कौतुक केले, तिच्या चेहऱ्याच्या नेपाळी वैशिष्ट्यांमुळे ते तिला प्रेमाने नेपाळी म्हणत. अगदी लहान वयातही, तिची सखोल समज दिसून येत होती.

श्री माताजींचा स्वातंत्र्यलढ्यातील सहभाग अत्यंत उल्लेखनीय आहे. त्या खूप धाडसी होत्या आणि या मोहिमेची युवा नेत्या म्हणून त्यांनी धाडसी भूमिका बजावली. 1942 च्या गांधींनी जाहीर केलेल्या भारत छोडो आंदोलनात, सक्रिय सहभाग घेतल्याबद्दल त्यांना इतर स्वातंत्र्यसैनिकांसह अटक करून तुरुंगात टाकण्यात आले होते .

श्री माताजींचा मुळातच मज्जासंस्था बद्दल संपूर्ण माहिती होती . या विषयांशी संलग्न असलेल्या वैज्ञानिक शब्दसंग्रहाशी परिचित होण्यासाठी त्यांनी लाहोरमधील ख्रिश्चन मेडिकल कॉलेजमध्ये वैद्यकशास्त्र आणि मानसशास्त्राचा अभ्यास केला होता .

भारताला स्वातंत्र्य मिळण्याच्या काही काळापूर्वी सी.पी. श्रीवास्तव सरांशी लग्न केले. सी.पी. श्रीवास्तव, भारतातील सर्वात समर्पित नागरी सेवक अधिकाऱ्यांपैकी एक, ज्यांना इंग्लंडच्या राणीने "नाइट पुरस्कार"(KNIGHT ) दिला होता. भारतीय संस्कृतीत असे मानले जाते कि "पत्नी आपल्या पतीच्या भाग्यास कारणीभूत असते" - हे असेच सरांच्या बाबतीतही आहे. सी.पी. श्रीवास्तव,एक प्रामाणिक व्यक्ती होते त्यामुळेच ते खूप लवकर वरिष्ठ सरकारी पदावर पोहोचले . त्यांनी 1964-66 मध्ये दिवंगत श्री लाल बहादूर शास्त्री यांच्या पंतप्रधान कार्यालयाचे सहसचिव पद भूषवले. भारताच्या राजकीय इतिहासात शास्त्री हे स्वतः पंतप्रधानांसाठी एक "आदर्श पंतप्रधान" होते. त्यानंतर सलग 16 वर्षे त्यांची संयुक्त राष्ट्रांच्या आंतरराष्ट्रीय सागरी संघटनेच्या महासचिवपदी निवड झाली. म्हणून सी.पी. श्रीवास्तव सर भारतीय इतिहासात प्रसिद्धी पावले. श्री माताजींनी आपल्या दोन मुलींचे संगोपन करण्याचे कौटुंबिक कर्तव्य पार पाडल्यानंतर, त्याच्या आध्यात्मिक कार्याला सुरुवात केली. 

त्यांना, स्वतःच्या आध्यात्मिक चेतनेबद्दल माहिती असूनही ती आधुनिक काळातील लोकांसमोर कशी मांडायची हे त्यांना माहीत नव्हते. येशू, मोहम्मद, बुद्ध आणि अश्या दैवी अवतारांनी ,  लोकांना थेट सत्याचा संदेश दिला तेव्हा त्यांना आलेल्या समस्यांचीही श्री माताजींना जाणीव होती. मानवाला भेडसावणाऱ्या अनेक समस्यांवर त्या विचार करत असताना, ५ मे १९७० रोजी, नारगोलच्या एका निर्जन समुद्रकिनाऱ्यावर (मुंबईपासून सुमारे 150 किमी) एका दिव्य आध्यात्मिक अनुभवाने त्यांचे संपूर्ण अस्तित्व व्यापून टाकले आणि अचानक त्यांना पडलेल्या सर्व प्रश्नांचे उत्तर सापडले. त्यांनी सामुहिकतेत आत्मसाक्षात्काराची ऐतिहासिक प्रक्रिया शोधून काढली ज्याद्वारे हजारो लोकांना त्यांच्या "आत्मसाक्षात्काराची " प्रचिती मिळू शकते आणि त्याद्वारे त्यांचे आंतरिक परिवर्तन होते. अश्या प्रकारे सहज योग जन्माला आला. सह म्हणज़े आपल्या बरोबर असलेली शक्ती आणि सहज म्हणजे सोपी ! म्हणजेच “सहजयोग” !

सहज योगाचा जगभरात प्रसार

श्रीमती माताजी निर्मला देवी यांनी प्रत्येक मनुष्याची आध्यात्मिक शक्ती जागृत करण्याचा हा प्रयोग केला (ज्याला हिंदू कुंडलिनी म्हणतात, मुसलमान रूह म्हणतात आणि बायबलमध्ये पवित्र आत्मा असे वर्णन केले आहे) त्याचे परिणाम आश्चर्यचकित करणारे आहेत. त्यांनी प्रथम त्याच्या जवळच्या लोकांवर प्रयत्न केला आणि लक्षात आले की ते शारीरिक, मानसिक आणि आध्यात्मिकरित्या बदललेले आहेत. हळुहळू कळले की फक्त या प्रक्रियेतच सर्व मानवी समस्यांवर उपाय आहे आणि म्हणून त्याचा व्यापक स्तरावर प्रसार करण्याचे ठरवले. त्यांनी लोकांशी बोलण्यासाठी आणि त्यांना त्यांच्या स्वतःच्या आध्यात्मिक शक्तीची चावी(गुरु किल्ली) देण्यासाठी स्वतःचा वेळ आणि पैसा खर्च केला 

ज्यांना ही आध्यात्मिक शक्ती जाणवू लागली, जी थंड वाऱ्यासारखी त्यांच्या संपूर्ण शरीरावर वाहत होती, विशेषत: त्यांच्या हाताच्या तळव्यावर आणि त्यांच्या डोक्याच्या वरच्या भागावर (फॉन्टॅनेल हाडांच्या क्षेत्राभोवती) जाणवत होती ,हे पाहून सर्वजण आश्चर्यचकित झाले. काहींनी त्यावर वाद घातला आणि विवाद केला तरी ते त्यांना स्वतःच्या अनुभवावर विश्वास ठेवणे भाग होते . श्री माताजींच्या सूचनेनुसार त्यांनी ही शक्ती इतरांना देण्याचा प्रयत्न केला, ज्याने त्यांना खरोखर विश्वास दिला की हाच खरा आध्यात्मिक अनुभव आहे ज्याचे प्रत्येक धर्मात भाकीत केले आहे. 

आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, कोणत्याही व्यक्तीकडून कोणत्याही आर्थिक मदतीशिवाय सहजयोग कार्य चालू ठेवले , श्री माताजी त्यांच्या व्याख्यानांसाठी किंवा त्यांच्या आत्म-साक्षात्काराच्या क्षमतेसाठी कोणतेही शुल्क घेत नसत किंवा कोणालाही या संस्थेचे सदस्य बनण्याची गरज नाही असे त्या त्यां सांगत. त्या ठामपणे म्हणत की तुम्ही तुमच्या आत्मज्ञानासाठी पैसे देऊ नका . ही गोष्ट विकत घेण्याची आणि देण्याची नाही .

1970 पासून, श्री माताजी निर्मला देवी यांनी सहज योग ध्यानाचे तंत्र शिकवण्यासाठी जगभर प्रवास केला आणि त्यातच त्या व्यस्त राहिल्या . त्यांनी मानवांमध्ये (कुंडलिनी) अध्यात्मिक शक्ती जागृत करण्याची तिची क्षमता “सामूहिक ” स्तरावर दाखवून दिली .

वंश, धर्म, वय किंवा सामाजिक स्थितीचा भेद न करता मोठ्या संख्येने लोकांनी 75 हून अधिक राष्ट्रांमध्ये सहज योग केंद्रे स्थापन करून तिच्या शिकवणींचे मूल्य मान्य केले आहे. सहजयोगी सामान्य कौटुंबिक जीवन जगतात, दररोज सहज योग ध्यानाद्वारे त्यांच्या आंतरिक आध्यात्मिक शक्तीचा उपयोग करतात आणि शारीरिक, भावनिक, मानसिक आणि आध्यात्मिक स्तरांवर त्यांच्या जीवनाचा संपूर्ण समतोल साधला जातो . ते सर्व धर्म आणि आध्यात्मिक मार्गांचे एकत्रीकरण मानसिक स्तरावर थांबत नसून मध्यवर्ती मज्जासंस्थेवरील(सुषुम्ना नाडीवर) प्रत्यक्ष, मूर्त अनुभवाद्वारे समजतात. हजारो वर्षांपूर्वी, ब्लॉसम वेळ येईल असे भाकीत केले होते, आणि ते भाकीत अत्ता या आधुनिक संकटकाळात,अनुभवास येत आहे. सत्याचे हजारो साधक त्यांच्या आत्म्याशी संबंध अनुभवत आहेत आणि अनुभवणार आहेत.