ବୟସର ଦୋଛକି

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ସେଇ ପବିତ୍ର, ଶିଶିରଭିଜା ସଞ୍ଜବେଳାରେ ଚାରିଆଡ଼େ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଭକ୍ତିମୟ ଶାନ୍ତି ଖେଳି ବୁଲୁଥିଲା । ସେଦିନ ଥିଲା ମାସର ପ୍ରଥମ ସୋମବାର । ସୂର୍ଯ୍ୟ ବୁଡ଼ି ଆସୁଥିଲେ ଏବଂ ଗାଁ ଦାଣ୍ଡରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଧୂସର ସନ୍ଧ୍ୟା ଘୋଟି ଆସୁଥିଲା । ପବନରେ ଏକ ଆଲୌକିକ ଶୀତଳତା ସାଙ୍ଗକୁ ତୁଳସୀ ଚଉରା ମୂଳେ ଜଳୁଥିବା ରାଶିତେଲ ଦୀପର ସୁବାସ ଭାସି ବୁଲୁଥିଲା । ଗାଁ ମୁଣ୍ଡରେ ଥିବା ଆମ ପୁରୁଣା ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରୁ ସେତେବେଳକୁ ଶଙ୍ଖ, କାହାଳୀ ଆଉ ମୃଦଙ୍ଗର ମଧୁର ଝଙ୍କାର ଭାସି ଆସୁଥିଲା । କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଚକାନୟନଙ୍କ ସନ୍ଧ୍ୟା ଆଳତି ଦର୍ଶନ କରିବା ସାରା ଗାଁର ଏକ ପୁରୁଣା ପରମ୍ପରା ।

ଘରର ଠାକୁର ଘରୁ ବୋଉ ଧୀରେ ଧୀରେ ବାହାରକୁ ଆସିଲେ । ପ୍ରତିବର୍ଷ ପରି ଏବର୍ଷ ବି ବୋଉ କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତ ରଖିଛନ୍ତି । ଦିନସାରା ଉପବାସ ପରେ ବୟସର ଭାରରେ ନଇଁ ପଡ଼ିଥିବା ତାଙ୍କ ଦୁର୍ବଳ ଶରୀରଟି ସେଇ ଶୁକ୍ଳ ସୂତା ଶାଢ଼ି ଭିତରେ ଆହୁରି ପବିତ୍ର ଦିଶୁଥିଲା । ତାଙ୍କର କମ୍ପିତ ହାତରେ ସେ ଧରିଥିଲେ ଗୋଟିଏ ପୁରୁଣା ପିତ୍ତଳ ଫୁଲ ସଜ । ସେଥିରେ ଥିଲା ଜଗନ୍ନାଥ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ତୋଳା ହୋଇଥିବା କଅଁଳ ତୁଳସୀ ମଞ୍ଜରୀ, ଧଳା ମନ୍ଦାର, ଚନ୍ଦନ କାଠି ଆଉ ମାଟିର ଛୋଟ ଦୀପଟିଏ । ମୁଁ ଅଗଣାରେ ଠିଆ ହୋଇ ଜୋତା ପିନ୍ଧୁଥିଲି, ବୋଉଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଗାଁ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଯିବା ପାଇଁ ।

ଠିକ୍ ସେତିକିବେଳେ ଘର ଭିତରୁ ଝୁମୁରୁ ଝୁମୁରୁ ପାଉଁଜିର ଶବ୍ଦ କରି ଧାଇଁ ଆସିଲା ମୋର ଛଅ ବର୍ଷର ଝିଅ—କାକୁଲୀ ।

କାକୁଲୀ ଧାଇଁ ଆସି ସିଧା ମୋ ଗୋଡ଼କୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଭିଡ଼ି ଧରିଲା । ତା' ମୁହଁ ସାରା ଥିଲା କଅଁଳ ହସ ଆଉ ଦୁଇଟି ଆଖିରେ ଅସରନ୍ତି କୌତୂହଳ । ତା'ର ଏକା ଜିଦ୍—ସେ ବି ଆମ ସାଙ୍ଗରେ ଗାଁ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଯିବ । କହିଲା, "ବାପା, ମୁଁ ବି ଜେଜେମା' ସାଙ୍ଗରେ ଯିବି । ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବଡ଼ ବଡ଼ ଚକା ଆଖି ଦେଖିବି, ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଚଢ଼ାଇବି ଆଉ ଡେଇଁ ଡେଇଁ ବଡ଼ ଘଣ୍ଟ ବଜାଇବି ।"

ମୁଁ ବି ଭାବିଲି, ଆସୁ ଝିଅଟା । ବାହାରେ ବୁଲିଲେ ଦେହ ପା'କୁ ଭଲ । ମନ୍ଦିର ଯିବା ତ ଆହୁରି ଭଲ କଥା । ପିଲାଦିନରୁ ଗାଁର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ସହ ଜଡ଼ିତ ହେଲେ ତା' କଅଁଳ ମନରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସଂସ୍କାର ଜନ୍ମ ନେବ ।

ଆମ ଗାଁ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ବି ଘରଠାରୁ ଅଧିକ ବାଟ ନୁହେଁ । ଚାଲି ଚାଲି ଗଲେ ଅତି କଷ୍ଟରେ ପାଞ୍ଚ ମିନିଟ୍ ଲାଗେ । କିନ୍ତୁ ବୋଉଙ୍କ ଚାଲି ଅତି ଧୀର । ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ଓ ଆଣ୍ଠୁ ବିନ୍ଧା ଯୋଗୁଁ ସେ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ପାଦ ବହୁତ କଷ୍ଟରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି । ତେଣୁ ସେଇ ବାଟ ବୋଉଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଗଲେ ଦଶ ମିନିଟ୍ ଖଣ୍ଡେ ଲାଗିବ ।

ଆମେ ତିନିହେଁ ଘର ବାହାରକୁ ଆସିଲୁ । ସଞ୍ଜ ନଇଁ ଆସିବା ସାଙ୍ଗକୁ ରାସ୍ତାରେ ଗାଡ଼ି ମୋଟର ବହୁତ ଯିବା ଆସିବା କରୁଥାଏ । କାର୍ତ୍ତିକ ସୋମବାର ହୋଇଥିବାରୁ ଗାଁ ଦାଣ୍ଡରେ ମନ୍ଦିରମୁହାଁ ଲୋକଙ୍କ ଭିଡ଼ ଲାଗି ରହିଥିଲା । ବାଇକ୍ ଆଉ ଅଟୋଗୁଡ଼ିକ ଲାଇଟ୍ ଜଳାଇ ଦ୍ରୁତ ବେଗରେ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ । ଛଅ ବର୍ଷର କଅଁଳ ପିଲା କ'ଣ ଏକା ଯାଇପାରିବ! ତେଣୁ ମୁଁ କାକୁଲୀର ଛୋଟ, ନରମ ହାତଟିକୁ ମୋ ହାତ ମୁଠାରେ ଭିଡ଼ି ଧରି ଚାଲୁଥାଏ ।

ବୋଉ ଆମ ପଛେ ପଛେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଆସୁଥା'ନ୍ତି । ମୁଁ ଆଉ ଝିଅ ଚାରି ପାଦ ଚାଲୁ, ପୁଣି ମିନିଟିଏ ଅପେକ୍ଷା କରୁ ବୋଉ ପାଖକୁ ଆସିବା ଯାଏଁ । କାକୁଲୀ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ମୋ ହାତକୁ ଟାଣୁଥାଏ, "ବାପା ଶୀଘ୍ର ଚାଲ, ମନ୍ଦିରରେ ଆଳତି ବେଳ ହୋଇଗଲାଣି!" କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତାକୁ ଧରି ଅଟକାଉଥାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୋଉ ଆମ ପାଖରେ ନ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି ।

କିଛି ସମୟ ପରେ ଅନୁଭବ କଲି, ବୋଉ ଆଉ ଠିକ୍‌ରେ ଚାଲିପାରୁନାହାଁନ୍ତି । ସଞ୍ଜର ଝାପ୍‌ସା ଅନ୍ଧାରରେ ରାସ୍ତାର ଖାଲଖମା ତାଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦିଶୁ ନଥିଲା । ଗୋଟିଏ ପଥରରେ ତାଙ୍କ ପାଦ ବାଜିବାରୁ ସେ ଅଳ୍ପ ଝୁଙ୍କି ପଡ଼ିଲେ । ମୋ ଛାତି ଧଡ଼କିନି ଥରିଗଲା । ତାଙ୍କ ହାତ ନ ଧରିଲେ ସେ ଯେକୌଣସି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପଡ଼ିଯାଇପାରନ୍ତି । ସେପଟେ ଛଅ ବର୍ଷର ଝିଅ ।

ମୁଁ କାକୁଲୀ ସାମ୍ନାରେ ବସିପଡ଼ି ଅତି ସ୍ନେହ ଓ ଆକୁଳତାରେ କହିଲି, "ମା' ଲୋ, ତୋ ହାତ ଛାଡୁଛି । ଧୀରେ ଧୀରେ ଚାଲିବୁ । ଗାଡ଼ି ମୋଟର ଅଛି ନା, ମୋ ପାଖେ ପାଖେ ଥିବୁ । ଆଗକୁ ଜମା ଦୌଡ଼ିବୁନି ।"

କାକୁଲୀ ମୁଣ୍ଡ ଟୁଙ୍ଗାରି ହଁ କହିଲା । ମନ ଭିତରେ ଗଭୀର କାତରତା ସହ ମୁଁ ତା' ହାତ ଛାଡ଼ିଲି ଏବଂ ଯାଇ ବୋଉଙ୍କର ଶୁଖିଲା, କମ୍ପିତ ହାତଟିକୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଆବୋରି ଧରିଲି । ବୋଉ ମୋ ଉପରେ ଶରୀରର ଅଧା ଭାର ଥୋଇ ଧୀରେ ଧୀରେ ପାଦ ପକାଇଲେ ।

ଗୋଟିଏ ମିନିଟ୍ ଯାଇଛି କି ନାହିଁ, ହଠାତ୍ ଦେଖିଲି, କାକୁଲୀ ଡେଇଁ ଡେଇଁ ଗୀତଟିଏ ଗୁଣୁଗୁଣେଇ ଧାଉଁଛି । ତା' ଛୋଟ ପାଉଁଜିର ରୁଣୁଝୁଣୁ ଶବ୍ଦ କରି ସେ ସଞ୍ଜର ପବନ ସାଙ୍ଗରେ ପହଁରିଲା ପରି ଆଗକୁ ନାଚି ନାଚି ଚାଲିଛି ।

ବୋଉଙ୍କ ହାତ ଧରି ମୁଁ ଚାଲୁଛି, ତେଣୁ ଧାଇଁଯାଇ ଝିଅକୁ ଧରିହେବନି । ତେଣୁ ବଡ଼ ପାଟିରେ ଡାକ ଦେଲି, "ମା' ଲୋ କାକୁଲୀ, ମୋ ପାଖେ ପାଖେ ରହ... ଦୌଡ଼ନା!"

ମିନିଟିଏ ପରେ ଦେଖିଲି, ସେ ଡେଇଁ ଡେଇଁ କେତେ ଆଗକୁ ଚାଲିଗଲାଣି । ସାମ୍ନାରୁ ଗାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ଲାଇଟ୍ ପକାଇ ଆସୁଥିଲେ । ମୁଁ ପୁଣି ବଡ଼ ପାଟିରେ ଡାକିଲି । କିନ୍ତୁ ଗାଡ଼ିର ହର୍ଣ୍ଣ ଆଉ ପବନର ଶବ୍ଦ ଭିତରେ ସେ ବୋଧେ ମୋ ଡାକ ଶୁଣିପାରିଲାନି ।

ମୋ ମନରେ ପୁରା ଭୟ ପଶିଗଲା—ଗାଡ଼ି ମୋଟର ନ ଦେଖି ଝିଅ ଧାଇଁ ଚାଲିଛି, କ'ଣ ହେବ କ'ଣ ନାହିଁ! ଏକ ଅଜ୍ଞାତ ଆଶଙ୍କାରେ ମୋର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହଜିଗଲା । ତେଣୁ ବୋଉଙ୍କ ହାତ ଛାଡ଼ି ଝିଅକୁ ଧରିବାକୁ ଆଗକୁ ଧାଇଁଲି ।

ଟିକେ ବାଟ ଧାଇଁଛି, ହଠାତ୍ ପଛରୁ ଏକ ଅସହାୟତାର ସ୍ପର୍ଶ ପାଇ ପଛକୁ ବୁଲି ଚାହିଁଲି । ଦେଖିଲି, ବୋଉ ସେପଟେ ଚାଲିବା ବନ୍ଦ କରି ରାସ୍ତା ମଝିରେ ଏକାକୀ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି । ଚାରିପାଖରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲିଯାଉଥିବା ଗାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ମଝିରେ ବୋଉ ନିସ୍ପନ୍ଦ ହୋଇ ଥରୁଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ହାତର ଫୁଲ ସଜଟି ହଲୁଛି ।

ମୋ ପାଦ ଦୁଇଟା ମାଟିରେ ଅଟକି ଗଲା । ଆଗକୁ ଝିଅ ପାଖକୁ ଯିବି ନା ପଛକୁ ବୋଉଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି, ମୁଁ ଆଉ ସ୍ଥିର କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହୋଇପଡ଼ିଲି । ମୋର ଗୋଟିଏ ପଟେ ମୋର ଭବିଷ୍ୟତ କାକୁଲୀ, ଆର ପଟେ ମୋର ଅତୀତ ବୋଉ ।

ସେଇ ଦୋଛକିରେ ଠିଆ ହୋଇ ମୁଁ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଚାହିଁ ରହିଲି ।

ଏପଟେ ଦେଖିଲି, କାକୁଲୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଚିନ୍ତା, ଭୟ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଖୁସି ମନରେ ଡେଇଁ ଡେଇଁ ଚାଲିଛି । ତା' ମନରେ ସଂସାରର କୌଣସି ଜଟିଳତା ନାହିଁ । ସେ ନିଷ୍ପାପ ଆନନ୍ଦରେ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଆଡ଼କୁ ଧାଉଁଛି, ତା' ମନରେ ଅତୁଟ ବିଶ୍ୱାସ ଯେ ବାପା ପଛରେ ଅଛନ୍ତି ।

ସେପଟେ ଦେଖିଲି, ବୋଉ ଆଉ ଅଟକି ରହି ନାହାନ୍ତି । ସେ ମୋତେ ନ ଡାକି, ନିଜର ଦୁର୍ବଳ ଅଣ୍ଟାକୁ ସାମାନ୍ୟ ସଳଖ କଲେ । ତାଙ୍କ ଶୁଖିଲା ହାତରେ ସଜଟିକୁ ଶକ୍ତ କରି ଧରିଲେ ଏବଂ ଅବଶିଷ୍ଟ ଆତ୍ମବଳକୁ ଏକାଠି କରି ଧୀରେ ଧୀରେ ପାଦ ବଢ଼େଇ ଚାଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ସେଥିରେ ଅସହାୟତା ଥିଲା ସତ, କିନ୍ତୁ ତା'ଠାରୁ ବଳି ଥିଲା ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟର ଏକ ଶାନ୍ତ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ।

ମୋ ଭିତରେ ଏକ ଅଜ୍ଞାତ ଭାବୋଦୟ ହେଲା । ଝିଅକୁ ଧରି ତା' ଖୁସି କମ୍ କରିବାକୁ ମନ କଲାନି, ବୋଉଙ୍କ ହାତ ଧରି ତାଙ୍କ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ କମ୍ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ଲାଗିଲା ନାହିଁ । ଶୈଶବର ସେଇ ମୁକ୍ତ ଉଡ଼ାଣକୁ ବାନ୍ଧିବା ଯେତିକି ଭୁଲ, ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟର ସ୍ୱାଭିମାନକୁ ଅସହାୟ କରିଦେବା ସେତିକି ଅନ୍ୟାୟ ।

ସେମିତି, ସେଇଠି ଠିଆ ହୋଇ କେତେବେଳେ ଝିଅକୁ ତ କେତେବେଳେ ବୋଉଙ୍କୁ ଦେଖୁଥାଏ ।

ଭାବିଲି, ବୋଧହୁଏ ଏହା ହିଁ ସମୟର ଚକ୍ର । ପ୍ରାୟ ତିରିଶ ବର୍ଷ ତଳେ ଏଇ ଗାଁ ରାସ୍ତାରେ ଏମିତି ଏକ କାର୍ତ୍ତିକ ସଞ୍ଜରେ ମୁଁ ବି ବୋଉର ହାତ ଛାଡ଼ି ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଆଡ଼କୁ ଡେଇଁ ଡେଇଁ ଧାଉଁଥିଲି । ମୋ ପିଲାଦିନ ଏମିତି ଡେଇଁ ଡେଇଁ ଚାଲିଯାଇଛି । ଆଉ ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ଧୀରେ ଧୀରେ ପଛେ ପଛେ ଆସୁଛି । ଆଉ କିଛି ବର୍ଷ ପରେ ମୁଁ ବୋଉଙ୍କ ଜାଗାରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବି, ଆଉ କାକୁଲୀ ମୋ ଜାଗାରେ ଠିଆ ହୋଇ ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ଦେଖୁଥିବ । ଆଉ ଆଜି ମୁଁ ଏମିତି ମଝିରେ ଚାହିଁ ରହିଛି—କେତେବେଳେ ମୋ ପିଲାଦିନର ସ୍ମୃତିକୁ, ତ କେତେବେଳେ ଭବିଷ୍ୟତର ଚିନ୍ତାକୁ ।

ଏତିକିବେଳେ ଦେଖିଲି, କାକୁଲୀ ଗାଁ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ସିଂହଦ୍ୱାର ପାହାଚ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚି ଅଟକି ଯାଇଛି । ସେ ପଛକୁ ବୁଲି ଦୁଇ ହାତ ହଲାଇ ହସି ହସି ଡାକୁଛି, "ବାପା, ଜେଜେମା'... ଜଲ୍ଦି ଆସ!"

ସେପଟେ ବୋଉ ମଧ୍ୟ ଧୀରେ ଧୀରେ ଚାଲି ଆସି ଠିକ୍ ମୋ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିଗଲେ । ସେ ମୋ କାନ୍ଧ ଉପରେ ତାଙ୍କର କ୍ଳାନ୍ତ ହାତଟି ଆସ୍ତେ ଥାପିଦେଇ କହିଲେ, "ଚାଲ୍ ବାପା, କାକୁଲୀ ପହଞ୍ଚିଗଲାଣି, ଜଗନ୍ନାଥେ ଡାକୁଛନ୍ତି ।"

ମୁଁ ବୋଉଙ୍କ ହାତକୁ ଆଉ ଜୋରରେ ଭିଡ଼ି ଧରିଲି ନାହିଁ, ବରଂ ତାଙ୍କ କହୁଣୀ ତଳେ ମୋ ହାତଟିକୁ କେବଳ ସାମାନ୍ୟ ଆଶ୍ରା ଦେଇ ରଖିଲି । ଆମେ ଦୁହେଁ ଏକାଠି ମନ୍ଦିର ଭିତରକୁ ପାଦ ବଢ଼ାଇଲୁ ।

ସଞ୍ଜ ଆଳତିର ଘଣ୍ଟ ଧ୍ୱନି ଭିତରେ, ଶହ ଶହ କାର୍ତ୍ତିକ ଦୀପର ସ୍ନିଗ୍ଧ ଆଲୋକରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଚକାନୟନ ଝଟକୁଥିଲା । ସେଇ ଆଲୋକରେ ଆଗରେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଠିଆ ହୋଇଥିବା କାକୁଲୀର ମୁହଁ ନୂଆ ସକାଳ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦିଶୁଥିଲା, ଆଉ ବୋଉଙ୍କ ମୁହଁ ସଞ୍ଜର ଶାନ୍ତ ଜହ୍ନ ପରି ପବିତ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ମୁଁ ସେଇ ମହାନ୍ କାଳଚକ୍ରର ସାକ୍ଷୀ ହୋଇ ନିରବରେ ପ୍ରଣାମ ଢାଳିଦେଲି ।

ସେଇ ଆଲୋକର ଝଲକ ଭିତରେ ମୁଁ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସତ୍ୟଟିକୁ ଅନୁଭବ କଲି—ଏ ସଂସାରରେ କେହି କାହାକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିପାରିବେ ନାହିଁ । ସମୟ ନିଜ ଗତିରେ ବହିଚାଲିବ, ଶୈଶବ ଡେଇଁ ଡେଇଁ ଆଗକୁ ଧାଇଁବ, ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ଧୀରେ ଧୀରେ ପଛରେ ପାଦ ପକାଇବ, ଆଉ ଆମକୁ କେବଳ ସେଇ ଦୁଇ କୂଳକୁ ଯୋଡ଼ୁଥିବା ଏକ ସେତୁ ହୋଇ ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନିଭେଇବାକୁ ପଡ଼ିବ ।