શ્રદ્ધાનું મૂળ - એક જ નિષ્ઠા

              ચિત્રોડાના પવિત્ર અને શાંત વાતાવરણમાં એક સુંદર આશ્રમ આવેલો હતો. આ આશ્રમમાં પરમ પૂજ્ય સંત શ્રી લાલજીબાપા બિરાજમાન હતા. લાલજીબાપાનું તેજસ્વી વ્યક્તિત્વ, તેમના મુખ પરનું દિવ્ય હાસ્ય અને ગંભીર વાણીથી આજુબાજુનું આખું વાતાવરણ ભક્તિમય બની જતું. તેમના આશ્રમે દૂર-દૂરથી સાધકો પોતાની શંકાઓનું નિવારણ કરવા આવતા.

            એ જ સમયે, એક જિજ્ઞાસુ યુવાન હતા. તેમનું મન અત્યંત ચંચળ અને અસ્થિર હતું. તેમને ઈશ્વરપ્રાપ્તિ અને જ્ઞાન મેળવવાની તીવ્ર ઈચ્છા તો ચોક્કસ હતી, પણ મનમાં સ્થિરતાનો ભારે અભાવ હતો. આજે એક મહાત્મા પાસે જાય અને તેમની વાત સાંભળી ગુરુ માને, તો થોડા જ દિવસોમાં બીજા કોઈ સંતની કીર્તિ સાંભળે એટલે તુરંત ત્યાં દોડી જાય. આમ, તેઓ સતત ગુરુઓ બદલતા રહ્યા અને અનેક આશ્રમોના ફેરા મારતા રહ્યા. પરિણામે, તેમના ચંચળ મનને ક્યાંય શાંતિ ન મળી, ન તો આધ્યાત્મિક માર્ગની સાચી સમજણ મળી.


              અંતે, થાકીને તેઓ પૂજ્ય લાલજીબાપાના શરણમાં આવ્યા. બાપાના ચરણોમાં શિર નમાવીને તેમણે પોતાની વ્યથા ઠાલવતા કહ્યું, "બાપજી, મેં ભગવાનને પામવા માટે અનેક ગુરુઓ કર્યા, કેટલાય આશ્રમો ખૂંદી વળ્યો અને જાત-જાતની સાધનાઓ કરી. છતાં મારું મન હજુ સુધી કેમ અશાંત અને ખાલીપો અનુભવે છે ? મને સાચું જ્ઞાન કેમ પ્રાપ્ત થતું નથી ?"


            પૂજ્ય લાલજીબાપા પોતાની અંતરદ્રષ્ટિથી યુવાનની સ્થિતિ તુરંત સમજી ગયા. તેઓ જાણી ગયા કે આ યુવાનમાં શ્રદ્ધા કે પુરુષાર્થની કમી નથી, પરંતુ 'એકનિષ્ઠા' અને 'ધૈર્ય'નો અભાવ છે. બાપાએ તેને સ્નેહપૂર્વક પાસે બેસાડીને કહ્યું, "બેટા, તારા પ્રશ્નનો જવાબ તને ચોક્કસ મળશે, પણ તે માટે તારે થોડા દિવસ આશ્રમની સેવામાં રોકાવું પડશે." યુવાને નમ્રતાથી સ્વીકાર કર્યો.


          એક દિવસ સવારે લાલજીબાપાએ પેલા યુવાનને બોલાવ્યો અને આશ્રમની પાછળની બંજર જમીન તરફ લઈ ગયા. બાપાએ જમીન પર લાકડીથી એક ગોળ કુંડાળું દોરતા કહ્યું, "ભાઈ, આપણા આશ્રમમાં પાણીની ખૂબ તકલીફ રહે છે. સાધકો માટે એક કૂવો બનાવવો છે. તું અહીંથી ખાડો ખોદવાનું શરૂ કરી દે."


           યુવાને પૂર્ણ ઉત્સાહથી ત્રિકમ અને પાવડો ઉપાડીને ખોદકામ શરૂ કર્યું. બપોર સુધી સખત મહેનત કરીને તેણે આશરે પાંચ-છ ફૂટ ઊંડો ખાડો ખોદી નાખ્યો. એવામાં લાલજીબાપા ત્યાં આવ્યા. ખાડામાં નજર નાખીને બાપાએ કહ્યું, "રહેવા દે બેટા, અહીં કદાચ પથરાળ જમીન છે, પાણી નહીં નીકળે. ચાલ, પેલી પૂર્વ દિશાની જગ્યાએ ખોદવાનું શરૂ કર."


            યુવાન થોડો અચકાયો, પણ ગુરુની આજ્ઞા માનીને બીજી જગ્યાએ ગયો અને ફરી આકરો શ્રમ કરીને નવો ખાડો ખોદવા લાગ્યો. હજુ તો ત્યાં થોડું જ ખોદાયું હતું ત્યાં લાલજીબાપા ફરી આવ્યા અને બોલ્યા, "ના, અહીં પણ મેળ નહીં પડે. તું પશ્ચિમ ખૂણે જઈને પ્રયત્ન કરી જો."


           આ રીતે આખો દિવસ લાલજીબાપા તેને અલગ-અલગ જગ્યાએ થોડું-થોડું ખોદાવતા રહ્યા. સંધ્યાકાળ થયો ત્યાં સુધીમાં યુવાન શારીરિક રીતે થાકીને લોથપોથ થઈ ગયો હતો અને તેનો સંયમ ખૂટી ગયો. તેણે ગુસ્સા અને વિષાદ સાથે સાધનો નીચે ફેંકી દીધા અને લાલજીબાપા સમક્ષ હાથ જોડીને કહ્યું, "બાપજી ! આ તમે મારી પાસે કેવું કામ કરાવો છો ? થોડું થોડું ખોદાવીને બંધ કરાવી દો છો અને નવી જગ્યા બતાવો છો ! આટલી બધી મહેનત જે મેં અલગ-અલગ જગ્યાએ વેડફી, જો એ જ બધી મહેનત મેં કોઈ એક જ જગ્યાએ અડગ રહીને કરી હોત, તો અત્યાર સુધીમાં તો ધરતીના પેટાળમાંથી મીઠું પાણી નીકળી ગયું હોત !"



         લાલજીબાપાના મુખ પર મંદ હાસ્ય રેલાઈ ગયું. તેમણે પેલા યુવાનના ખભા પર પ્રેમથી હાથ મૂક્યો અને શાંત વાણીમાં બોલ્યા, "બેટા ! તું જે વાત અત્યારે સમજ્યો છે, એ જ તારા જીવનના સવાલનો સાચો જવાબ છે. જેમ તેં એક જ દિવસમાં અલગ-અલગ જગ્યાએ થોડા-થોડા ખાડા ખોદ્યા એટલે તને પાણી ન મળ્યું, તેમ તેં જીવનમાં અનેક ગુરુઓ અને માર્ગો બદલ્યા એટલે તને તત્વજ્ઞાન કે પરમ શાંતિ ન મળ્યાં. જો તેં કોઈ એક જ ગુરુ પર, એક જ માર્ગ પર અને એક જ ધ્યેય પર પૂર્ણ શ્રદ્ધા રાખીને અડગ મનથી સાધના કરી હોત, તો ક્યારનુંય તારું કલ્યાણ થઈ ગયું હોત."

        લાલજીબાપાના આ મર્મસ્પર્શી અને વ્યવહારિક દ્રષ્ટાંતથી યુવાનની આંખો ઊઘડી ગઈ. તેને પોતાની ભૂલ સમજાઈ ગઈ કે સાચું જ્ઞાન કે ઈશ્વર બહાર ભટકવાથી નથી મળતા, પણ એક જગ્યાએ સ્થિર થઈને ઊંડા ઉતરવાથી મળે છે. તેણે લાલજીબાપાના ચરણોમાં પડીને ક્ષમા માગી અને તેમને જ પોતાના એકમાત્ર ગુરુ માની સાચા મનથી સાધના કરવાનો સંકલ્પ કર્યો.


            આમ, આધ્યાત્મિક માર્ગ હોય કે વ્યાવહારિક જીવન, સફળતા મેળવવા માટે મનની ચંચળતા છોડીને 'એકનિષ્ઠા' કેળવવી અત્યંત જરૂરી છે. દસ અલગ-અલગ જગ્યાએ છીછરા ખાડા ખોદવાથી ક્યારેય પાણી નથી મળતું, પરંતુ એક જ જગ્યાએ અડગ રહીને ઊંડો કૂવો ખોદવાથી જ અમૃત સમાન જળ પ્રાપ્ત થાય છે. એક ગુરુ, એક ધ્યેય અને અડગ શ્રદ્ધા જ માનવજીવનના કલ્યાણનો સાચો માર્ગ છે.