मातीचा सुगंध

पावसाच्या पहिल्या सरी पडल्या की ज्या मातीचा सुगंध दरवळतो, तो सुगंध फक्त नाकात जात नाही — तो थेट मनात शिरतो. त्या सुगंधाशी आयुष्यभर नातं जोडलेलं असतं, ते म्हणजे शेतकऱ्याचं. साताऱ्याजवळच्या एका छोट्याशा गावात गणू पाटील नावाचा शेतकरी राहत होता. काळवंडलेला चेहरा, उन्हाने भाजलेले हात, डोळ्यांत कायम आशेची एक झलक — हाच त्याचा खरा दागिना होता. गणूची जमीन फार मोठी नव्हती, फक्त तीन एकर. पण त्याच्यासाठी ती जमीन म्हणजे आईच होती. गणू दररोज पहाटे कोंबड्याच्या आरवण्याआधी उठायचा. घराच्या ओसरीवर बसून तो क्षितिजाकडे बघायचा. “आज तरी पाऊस पडेल का?” हा प्रश्न त्याच्या मनात रोज यायचा. कारण मागची दोन वर्षे दुष्काळाने गाव होरपळलं होतं. त्याची बायको सावित्री घर सांभाळायची. मुलगा राहुल दहावीत शिकत होता आणि मुलगी चिमणी सातवीत. गरिबी होती, पण स्वाभिमानही तितकाच मोठा होता. एका दिवशी राहुलने वडिलांना विचारलं, “बाबा, आपण एवढं कष्ट करतो, तरी आपल्याला पैसे का मिळत नाहीत?” गणू हसला, पण त्या हसण्यात वेदना होत्या. “बाळा, शेतकरी पैसे पिकवत नाही… तो अन्न पिकवतो. आणि अन्न पिकवणारा कधीच उपाशी राहू नये, हीच खरी आशा आहे.” त्या वर्षी गणूने कर्ज काढून बियाणं घेतलं. ढग यायचे, पण पाऊस पडायचा नाही. शेवटी एक दिवस आभाळ काळं जड झालं आणि मुसळधार पाऊस कोसळला. गणू शेतात धावत गेला. त्याने हातभर माती उचलली, डोळ्याला लावली. “आई… यंदा तरी साथ दे,” तो पुटपुटला. पिकं छान उगवली. हिरव्यागार शेताकडे बघून गणूच्या चेहऱ्यावर समाधान झळकू लागलं. राहुल शाळेत निबंध लिहायचा – “माझा बाबा – माझा हिरो”. शिक्षकांच्या डोळ्यांत पाणी आलं. पण नशीबाला वेगळंच काही मान्य होतं. कापणीच्या आधीच अवकाळी पावसाने सगळं पिक आडवं केलं. शेतात उभं सोनं क्षणात चिखलात पडलं. गणू शेताच्या बांधावर बसला. त्याचे डोळे भरून आले, पण तो रडला नाही. कारण शेतकरी रडला तर माती कमकुवत होते, असा त्याचा समज होता. रात्री सावित्री म्हणाली, “आता काय करायचं?” गणू शांतपणे म्हणाला, “परत पेरायचं.” राहुलने वडिलांचा हात धरला, “बाबा, मी मोठा झालो की शेतीला नवी पद्धत आणेन. पाण्याची बचत, चांगलं बियाणं, सगळं शिकेन.” त्या दिवशी गणूला वाटलं — आपली पिकं गेली, पण आशेचं बी रुजलं. काही वर्षांनी राहुल कृषी अभियांत्रिकी शिकून गावात परत आला. त्याने ठिबक सिंचन बसवलं, माती परीक्षण केलं, नवीन पिकपद्धती वापरल्या. गावातल्या इतर शेतकऱ्यांनाही शिकवलं. हळूहळू गाव बदलू लागलं. कोरडं पडणारं शेत हिरवं झालं. गणू म्हातारा झाला होता, पण त्याच्या डोळ्यांत समाधान होतं. एके दिवशी राहुलने बाबांना शेतात नेलं. हिरव्या पिकांकडे बघून गणू म्हणाला, “ही माझी नाही… तुझी कमाई आहे.” राहुल हसला, “नाही बाबा… ही त्या मातीची कमाई आहे, ज्यावर तुम्ही आयुष्य घालवलंत.” गणूने पुन्हा एकदा माती हातात घेतली. त्या मातीचा सुगंध पुन्हा दरवळला. तो सुगंध कष्टाचा होता. त्यागाचा होता. आशेचा होता.           


कारण शेतकरी हरत नाही — तो प्रत्येक वेळी नव्याने उगवतो.